'Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm': Trao quyền để kiến tạo phát triển: Bài 1: Khi địa phương thực sự được trao quyền

một giờ trướcBài gốc

Khi triển khai thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, tất yếu phải phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho cơ sở. Thực hiện phương châm“địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” đang từng bước mở ra một không gian quản trị mới: Chủ động hơn, linh hoạt hơn và sát thực tiễn hơn.

Từ yêu cầu đổi mới quản trị quốc gia

Trong dòng chảy đổi mới đất nước, cải cách tổ chức bộ máy nhà nước chưa bao giờ chỉ là câu chuyện kỹ thuật hành chính. Mỗi lần sắp xếp lại mô hình chính quyền đều phản ánh một bước chuyển lớn trong tư duy phát triển và quản trị quốc gia.

Việc triển khai thực hiện chính quyền địa phương hai cấp từ tháng 7-2025 cũng vậy. Ẩn phía sau việc tinh gọn đầu mối, giảm cấp trung gian là yêu cầu lớn hơn nhiều: Tái cấu trúc quan hệ giữa Trung ương và địa phương theo hướng rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ hiệu quả thực thi. Phát biểu nhiều lần về vấn đề này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu: “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Đó không chỉ là một thông điệp cải cách hành chính, mà là định hướng chiến lược về đổi mới quản trị quốc gia trong giai đoạn phát triển mới. Trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ chuyển đổi số, cạnh tranh phát triển ngày càng gay gắt, yêu cầu phản ứng chính sách nhanh, linh hoạt và sát thực tiễn đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết; mô hình quản lý theo kiểu “việc gì cũng xin ý kiến”, “cấp dưới chờ cấp trên”, “trung gian nhiều tầng nấc” đã bộc lộ những hạn chế ngày càng rõ. Một nền quản trị hiện đại không thể vận hành hiệu quả nếu mọi quyết định đều tập trung lên trên.

Lãnh đạo tỉnh Hưng Yên kiểm tra tiến độ triển khai các dự án tại địa phương.Ảnh: TẤN ĐẠT

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” gắn liền với yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng tinh gọn, rõ chức năng, rõ thẩm quyền, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay. Trung ương tập trung vào xây dựng thể chế, chiến lược, quy hoạch và chính sách vĩ mô; địa phương chủ động tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về hiệu quả quản lý, phát triển trên địa bàn.

Điều đáng chú ý là lần cải cách này không chỉ dừng ở tinh gọn tổ chức bộ máy, mà đặt ra một yêu cầu sâu sắc hơn: Hình thành mô hình quản trị mới, trong đó cấp xã, phường không còn là “cấp thừa hành thuần túy” mà trở thành trung tâm vận hành trực tiếp của hệ thống chính quyền cơ sở. Nói cách khác, điểm cốt lõi của cải cách không phải là “bớt đi một cấp” mà là “trao thực quyền cho cấp gần dân nhất”.

Khi cấp xã không còn là “cánh tay nối dài”

Những chuyển động đầu tiên từ thực tiễn đang cho thấy điều đó. Tại nhiều địa phương, sau gần một năm triển khai mô hình mới, bộ máy bước đầu vận hành thông suốt hơn; thời gian xử lý thủ tục hành chính được rút ngắn; nhiều vấn đề dân sinh được giải quyết ngay tại cơ sở thay vì phải “đi vòng” qua nhiều tầng nấc trung gian như trước. Điều quan trọng hơn, vai trò của cấp xã, phường đang thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây ở nhiều nơi, cấp xã chủ yếu thực hiện chức năng “truyền đạt-chấp hành” thì nay nhiều địa phương đã bắt đầu chủ động hơn trong điều hành, xử lý tình huống phát sinh, tổ chức phát triển kinh tế-xã hội và quản trị địa bàn.

Chúng tôi có mặt tại phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên, một trong những địa phương quyết liệt triển khai sớm mô hình chính quyền địa phương hai cấp, có thể thấy sự thay đổi được thể hiện khá rõ trong phương thức vận hành bộ máy ở đây.

Ngay sau khi được thành lập trên cơ sở sáp nhập 4 đơn vị hành chính, Đảng ủy, HĐND, UBND phường đã nhanh chóng kiện toàn quy chế làm việc, phân công nhiệm vụ, xây dựng quy trình nội bộ trong giải quyết thủ tục hành chính, xử lý vi phạm đất đai, trật tự xây dựng, giải quyết đơn thư... theo hướng “rõ người-rõ việc-rõ trách nhiệm”. Điểm đáng chú ý là Trung tâm Phục vụ hành chính công của phường Mỹ Hào được vận hành theo cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông”, giúp nhiều thủ tục được xử lý ngay tại cơ sở thay vì phải chuyển qua nhiều cấp trung gian như trước.

Từ thực tiễn triển khai, đồng chí Phạm Văn Nghiêm, Phó chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên cho rằng: Việc phân cấp, phân quyền hợp lý giúp các địa phương chủ động trong giải quyết công việc, xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở, giảm tình trạng chờ xin ý kiến nhiều cấp, qua đó nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Khảo sát tại tỉnh Điện Biên, chúng tôi cho rằng, việc thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đang tạo ra những thay đổi đáng chú ý trong tư duy quy hoạch và phát triển. Trong bối cảnh thay đổi địa giới hành chính và phương thức quản lý, tỉnh Điện Biên đã tiến hành điều chỉnh quy hoạch phát triển theo hướng tái cấu trúc không gian kinh tế-xã hội, không phát triển dàn trải mà tăng liên kết nội tỉnh và ưu tiên hiệu quả thực chất thay vì chạy theo quy mô.

Nếu như trước đây nông nghiệp được coi là “trụ đỡ tăng trưởng” thì trong phương án điều chỉnh mới, ngành nông nghiệp được tái định vị là “nền tảng phát triển bền vững”, tập trung vào giá trị gia tăng, công nghệ cao và hiệu quả kinh tế. Đặc biệt, khoa học, công nghệ từ vị trí “động lực hỗ trợ” đã được xác định trở thành “trụ cột tăng trưởng”, hướng tới đóng góp khoảng 30% tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của tỉnh trong thời gian tới.

Đồng chí Trần Tiến Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên nhiều lần nhấn mạnh: Khát vọng phát triển của Điện Biên không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà là yêu cầu phải thay đổi cách nghĩ, cách làm để vươn lên. Trong đó, đổi mới mô hình quản trị địa phương, nâng cao tính chủ động của cơ sở là điều kiện quan trọng để địa phương phát huy tiềm năng, lợi thế riêng có.

Điều đang diễn ra ở Điện Biên hay Hưng Yên cho thấy: Khi quyền lực được trao gần hơn cho cơ sở, tư duy điều hành cũng buộc phải thay đổi. Chính quyền không thể tiếp tục vận hành theo kiểu “xin-cho”, “chờ hướng dẫn”.

Cán bộ cơ sở không thể mãi chỉ làm nhiệm vụ “truyền đạt”. Ngược lại, họ buộc phải chủ động hơn, quyết đoán hơn và chịu trách nhiệm trực tiếp hơn với kết quả phát triển trên địa bàn. Đó chính là thay đổi lớn nhất mà mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang tạo ra.

“Hiệu năng quản trị” - giá trị lớn nhất của cải cách

Nếu nhìn rộng hơn, điều giá trị nhất mà mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang hướng tới không chỉ là tinh giản bộ máy hay giảm đầu mối trung gian, giá trị lớn nhất chính là nâng cao “hiệu năng quản trị”.

Khi quyền hạn được phân định rõ hơn, địa phương có điều kiện xử lý công việc nhanh hơn, linh hoạt hơn và sát thực tế hơn. Ở góc độ này, cải cách chính quyền địa phương hai cấp thực chất là một bước đi nhằm tháo gỡ mâu thuẫn tồn tại nhiều năm qua giữa “quy mô quản lý ngày càng lớn” với “hiệu quả xử lý ngày càng chậm”.

Theo PGS, TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cải cách mô hình tổ chức nếu không đi kèm cải cách thực quyền thì sẽ chỉ dừng ở thay đổi hình thức. Vấn đề không phải hai cấp hay ba cấp, mà là cấp nào có quyền thực chất để hành động.

Nhìn từ thực tiễn quốc tế, nhiều quốc gia có nền quản trị hiệu quả đều theo hướng tăng cường phân quyền cho địa phương, đi cùng với cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình chặt chẽ. Bởi càng gần dân, chính quyền càng hiểu rõ nhu cầu thực tế của dân. Càng gần thực tiễn, quyết sách càng dễ trúng và đúng. Điều đó đặc biệt quan trọng trong bối cảnh phát triển hiện nay, khi yêu cầu phản ứng chính sách ngày càng nhanh, các vấn đề phát sinh ngày càng phức tạp và áp lực cạnh tranh giữa các địa phương ngày càng lớn. Không địa phương nào có thể phát triển nếu mọi quyết định đều phải “xin ý kiến”. Không nền hành chính nào có thể hiện đại nếu cán bộ chỉ quen “làm đúng quy trình” mà không dám chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng.

Chính vì vậy, điều mô hình chính quyền địa phương hai cấp hướng tới sâu xa hơn là xây dựng một nền hành chính hành động; một hệ thống quản trị mà ở đó quyền lực đi liền với trách nhiệm, thẩm quyền gắn với hiệu quả thực thi và cán bộ buộc phải chịu trách nhiệm thực chất trước nhân dân. Trong bài viết “Ánh sáng Hồ Chí Minh soi đường cho chúng ta đi” nhân kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19-5-1890 / 19-5-2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Phân cấp, phân quyền để rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng địa phương”.

(còn nữa)

Nhóm phóng viên

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/chinh-tri/dua-nghi-quyet-cua-dang-vao-cuoc-song/dia-phuong-quyet-dia-phuong-lam-dia-phuong-chiu-trach-nhiem-trao-quyen-de-kien-tao-phat-trien-bai-1-khi-dia-phuong-thuc-su-duoc-trao-quyen-1040371