Điện rác, từ bài toán môi trường đến nguồn năng lượng

4 giờ trướcBài gốc

Một trong những hướng đi được nhiều quốc gia áp dụng là công nghệ đốt rác phát điện - biến chất thải thành năng lượng và các sản phẩm hữu ích. Trao đổi với phóng viên, ông Lê Liên, đại diện Tập đoàn Naanovo Energy Canada tại Việt Nam, cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển đổi cách xử lý rác truyền thống sang mô hình kinh tế tuần hoàn.

Biến rác thành điện và sản phẩm hữu ích

Khí ga thu được từ tái chế rác

Theo ông Lê Liên, tại Hà Nội và nhiều tỉnh thành, phương pháp xử lý rác phổ biến vẫn là chôn lấp. Chi phí đầu tư ban đầu thấp, nhưng kéo theo hệ lụy lâu dài như ô nhiễm nguồn nước ngầm, phát thải khí nhà kính và chiếm dụng quỹ đất lớn. Khi năng lực xử lý, chôn lấp không đáp ứng kịp sẽ dẫn đến ô nhiễm và phản ứng của người dân như từng nhiều lần xảy ra tại bãi rác Nam Sơn (Hà Nội) hoặc nhà máy xử lý rác Đông Nam (Thanh Hóa) hiện nay.

“Trong khi đó, công nghệ đốt rác phát điện tiên tiến có thể giải quyết cùng lúc hai vấn đề: xử lý triệt để rác thải và tạo ra nguồn điện cùng các sản phẩm tái chế có ích, phục vụ đời sống”, ông Liên nói.

Hệ thống nhà máy xử lý rác của tập đoàn Naanovo, được thiết kế theo mô-đun, mỗi mô-đun xử lý khoảng 180 tấn rác mỗi ngày và có thể công suất lên hàng ngàn tấn, phù hợp với đô thị lớn ở Việt Nam.

Quá trình vận hành, rác được đốt ở nhiệt độ cao, tạo hơi nước áp suất lớn để quay tua-bin phát điện. Điểm đáng chú ý là công nghệ này kết hợp hệ thống lọc bụi, hấp thụ axit, kiểm soát oxit nitơ và các chất ô nhiễm hiệu quả. “Hệ thống lọc khí theo tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt của Bắc Mỹ và châu Âu để hạn chế tối đa chất khí độc hại phát tán ra môi trường”, ông Liên cho biết.

“Công nghệ đốt rác phát điện được nhiều quốc gia như Mỹ, Canada, Thụy Điển, Đức, Singapore… lựa chọn như một giải pháp hiệu quả. Thay vì để rác phân hủy trong lòng đất, nhà máy điện rác sử dụng lò đốt ở nhiệt độ cao để chuyển hóa chất thải thành hơi nước và điện năng. Phần tro xỉ tái chế vật liệu xây dựng, phân vi sinh. Khí thải được kiểm soát nghiêm ngặt trước khi thải ra môi trường”.

Ông Lê Liên - đại diện tập đoàn Naanovo Việt Nam

Ngoài điện năng, quá trình xử lý rác còn tạo ra các sản phẩm phụ có giá trị kinh tế như gạch từ tro xỉ, khí ga, kim loại tái chế và nước sạch đóng chai. “Tro xỉ sau đốt có thể được xử lý để sản xuất vật liệu xây dựng. Kim loại trong rác được tách ra để tái chế. Khí ga dùng đốt cháy phát điện. Điều này giúp giảm lượng chất thải cuối cùng phải chôn lấp”, ông Liên nói.

Hiệu quả kinh tế và môi trường

Một trong những câu hỏi thường được đặt ra với các dự án điện rác là chi phí đầu tư. Theo đại diện tập đoàn Naanovo Việt Nam, một nhà máy với ba mô-đun xử lý khoảng 540 tấn rác mỗi ngày cần vốn đầu tư khoảng 110 triệu USD, bao gồm toàn bộ thiết bị và hệ thống vận hành. Với thành phố có lượng rác thải lớn khoảng 3.600 tấn/ ngày, đầu tư nhà máy khoảng 640 triệu USD, sẽ giải quyết dứt điểm ô nhiễm, không cần chôn lấp hay đốt thủ công. Thời gian thu hồi vốn dự án khoảng 30 năm.

Bài toán kinh tế hoàn toàn khả thi và hiệu quả. Nguồn thu của nhà máy đến từ nhiều nguồn: phí xử lý rác do địa phương chi trả, bán điện cho hệ thống điện quốc gia, doanh thu từ sản phẩm nước tinh khiết đóng chai, gạch từ tro xỉ. “Điện rác không chỉ là công nghệ môi trường, mà còn là một mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh”, ông Liên nhấn mạnh.

Việc tái chế rác chôn lấp cũ thành điện năng giống như khai thác các vỉa than

Ngoài ra, mỗi nhà máy còn có thể tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế vùng.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng việc phát triển điện rác tại Việt Nam cần đi kèm hệ thống quản lý rác thải chặt chẽ, đặc biệt là khâu phân loại và thu gom. Thực tế cho thấy nếu công nghệ được áp dụng đúng chuẩn và được giám sát nghiêm ngặt, điện rác có thể trở thành một trong những giải pháp quan trọng giúp giảm áp lực rác thải đô thị như Hà Nội, Thanh Hóa, Đà Nẵng, Cần Thơ và các đô thị có dân số lớn.

“Vấn đề không chỉ là xử lý rác, mà là cách chúng ta nhìn nhận rác như một nguồn tài nguyên có giá trị”, ông Lê Liên nhìn nhận.

Giải pháp cho Hà Nội

Rác thải là hệ quả tất yếu của phát triển. Nhưng cách một xã hội đối diện với rác lại phản ánh trình độ phát triển của chính xã hội đó. Bãi rác Nam Sơn - Sóc Sơn, nơi xử lý rác lớn nhất của Hà Nội, là một “điểm nghẽn môi trường - xã hội” suốt nhiều năm. Vấn đề không chỉ là rác, mà là cả hệ thống xử lý rác của Thủ đô.

Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn tiếp nhận khoảng 5.000 tấn rác mỗi ngày, chiếm phần lớn lượng rác sinh hoạt của Hà Nội.Trong khi đó, tổng lượng rác của Hà Nội đã lên tới 6.500-8.500 tấn/ngày và còn tăng nhanh theo đô thị hóa.

Nói cách khác: Nam Sơn gần như gánh cả hệ thống rác của Thủ đô. Sau hơn 20 năm vận hành, nhiều ô chôn lấp đã đầy và vượt công suất thiết kế, gây ô nhiễm môi trường và xung đột với người dân. Lượng rác thải tích tụ do chôn lấp tại đây ước tính đã lên tới 120 ha. Do khâu xử lý còn thô sơ và một số nguyên nhân, lượng rác này vẫn có thể gây ô nhiễm cho không khí và nước ngầm.

Người dân quanh bãi rác nhiều năm phản ánh: mùi hôi lan xa hàng km, nước rỉ rác ảnh hưởng nguồn nước, ruồi muỗi, bệnh tật, đất đai giảm giá trị, cuộc sống bị ảnh hưởng nặng nề. Vì vậy nhiều lần người dân chặn xe rác, phản đối việc chậm đền bù, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Thời điểm người dân chặn đường vào bãi rác, Hà Nội gần như lập tức rơi vào khủng hoảng rác. Hàng nghìn tấn rác ùn ứ trên phố, rác chất đống ở nội thành, phải tạm chuyển rác đi nơi khác. Điều đó cho thấy: Hệ thống xử lý rác của Hà Nội phụ thuộc quá nhiều vào một bãi chôn lấp.

Bài toán chiến lược: Chôn lấp hay đốt rác phát điện? Chính vì áp lực từ Nam Sơn, Hà Nội đã phải chuyển hướng sang công nghệ điện rác.

Dự án Nhà máy điện rác Sóc Sơn và dự án sẽ mở rộng tới đây có mục tiêu phát điện 60 - 90 MW từ rác. Hà Nội kỳ vọng giảm dần chôn lấp, chuyển sang đốt phát điện và tái chế. Quy hoạch xử lý rác sẽ mở rộng về phía Tây và Nam Thủ đô. Tuy nhiên, để không lặp lại vết xe đổ, Hà Nội cần lựa chọn công nghệ một cách thông minh và bền vững.

Để Thủ đô xanh, sạch và người dân không còn phải chịu ô nhiễm từ rác sinh hoạt và nhất là từ chính các bãi rác cũ, Thủ đô cần tiếp cận công nghệ điện rác hiện đại từ các nước tiên tiến. “Cùng đó, cần xử lý triệt để ô nhiễm từ bãi chôn lấp đã quá tải hoặc do công nghệ chôn lấp thô sơ sau nhiều năm bắt đầu gây ô nhiễm vào nguồn nước, đất và không khí”, đại diện Naanovo nhận định.

Giải pháp cho các bãi rác cũ Theo các nhà khoa học, bãi rác chôn lấp tại Nam Sơn (Hà Nội) hay bãi rác của Nhà máy xử lý rác Đông Nam (Thanh Hóa) là tấm gương phản chiếu mô hình quản lý lạc hậu. Khi những núi rác ngày càng cao, câu hỏi đặt ra không chỉ là chôn ở đâu, mà là phải xử lý bằng công nghệ nào. Công nghệ hiện đại cho phép khai quật rác đã chôn lấp, đóng gói và đưa vào lò đốt, tạo điện năng. Công nghệ của Naanovo giúp “giải phóng” các bãi rác cũ, xử lý làm sạch diện tích đất bãi, trả lại đất sạch thân thiện với môi trường. Đây là giải pháp căn cơ để xử lý các “di sản môi trường” của thời kỳ chôn lấp rác quy mô lớn.

Khánh An

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/dien-rac-tu-bai-toan-moi-truong-den-nguon-nang-luong-post1826955.tpo