Điều gì đang âm thầm đánh cắp trí nhớ của chúng ta?

5 giờ trướcBài gốc

Không khí tại Loni ( Ấn Độ) bị ảnh hưởng bởi bụi đường và mật độ giao thông dày đặc. Ảnh: CNN

Não bộ bị ảnh hưởng

Có những khoảnh khắc rất đời thường như bước vào một căn phòng rồi quên mất mình định làm gì; hay loay hoay tìm một từ ngữ vốn rất quen thuộc trong cuộc trò chuyện. Phần lớn chúng ta thường mặc định đó là hệ quả tự nhiên của tuổi tác, áp lực công việc hoặc thiếu ngủ.

Tuy nhiên, theo The Independent, nghiên cứu mới nhất của các nhà khoa học thuộc U.C. Davis Health và công ty chăm sóc sức khỏe Kaiser Permanente (Mỹ) cho thấy, ô nhiễm không khí có thể âm thầm bào mòn trí nhớ và đẩy nhanh quá trình lão hóa não bộ.

Điểm mới đáng chú ý của nghiên cứu nằm ở tính phát hiện một dạng chức năng nhận thức cốt lõi bị tác động. Cụ thể, các nhà khoa học phân tích dữ liệu của khoảng 740 người trong độ tuổi 53-94 tham gia Chương trình nghiên cứu lão hóa khỏe mạnh trong cộng đồng người Mỹ gốc Phi (STAR). Nhóm nghiên cứu theo dõi mức độ phơi nhiễm bụi mịn PM2.5 tại nơi cư trú của những người tham gia và đánh giá khả năng nhận thức của họ ở các mốc 5, 10 và 17 năm.

Kết quả cho thấy, những người tiếp xúc với nồng độ PM2.5 cao trong thời gian dài có điểm số thấp hơn đáng kể trong bài kiểm tra về trí nhớ ngữ nghĩa, loại trí nhớ được ví như “bách khoa toàn thư của não bộ”.

Đây là hệ thống giúp ghi nhớ từ ngữ, khái niệm, sự kiện và những hiểu biết tích lũy suốt cuộc đời, đóng vai trò nền tảng cho hoạt động giao tiếp, học tập và xử lý thông tin hằng ngày.

Nói một cách dễ hình dung, khi nhớ tên một quốc gia, hiểu ý nghĩa của một từ hay nhận ra một gương mặt quen thuộc, con người đang sử dụng loại trí nhớ cốt lõi này.

Do đó, ô nhiễm không khí có thể khiến con người khó ghi nhớ hơn, chậm tiếp nhận thông tin hơn hoặc mất nhiều thời gian hơn để truy xuất kiến thức trong bộ não.

Đáng chú ý, mức suy giảm này còn lớn hơn những thay đổi nhận thức do quá trình lão hóa tự nhiên trong vòng 10 năm. Điều này khiến ranh giới giữa “lão hóa bình thường” và “tác động môi trường” trở nên khó phân định hơn bao giờ hết.

Quyết sách phát triển bền vững

Theo Neuroscience, bụi mịn PM2.5 từ lâu được xem là một trong những tác nhân ô nhiễm nguy hiểm nhất. Với kích thước chỉ bằng khoảng 1/30 đường kính sợi tóc người, PM2.5 có thể xâm nhập hệ tuần hoàn và tác động nhiều cơ quan trong cơ thể.

Nhiều nghiên cứu trước đây thiết lập mối liên hệ giữa PM2.5 và các bệnh nghiêm trọng như tim mạch, đột quỵ, ung thư phổi, cũng như nguy cơ tử vong sớm.

Gần đây hơn, các bằng chứng khoa học bắt đầu nối dài sang lĩnh vực thần kinh, khi ô nhiễm không khí được cho là có liên quan đến sự gia tăng nguy cơ Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới lần này mang đến góc nhìn gần gũi hơn. Giới khoa học đã không chỉ xem xét nguy cơ bệnh lý mà tập trung vào khả năng ghi nhớ trong cuộc sống thường ngày.

Ngày nay, các nguồn phát thải PM2.5 xuất hiện ở khắp nơi như khí thải giao thông, hoạt động công nghiệp, nhà máy điện đốt nhiên liệu hóa thạch, cháy rừng do biến đổi khí hậu. Ngay cả sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) cũng kéo theo áp lực phát thải tại nhiều quốc gia.

Đối với các đô thị lớn, khi dân số tăng nhanh, mật độ phương tiện ngày càng dày đặc và quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, nguy cơ phơi nhiễm bụi mịn của người dân cũng tăng theo.

Cũng cần lưu ý, nghiên cứu mới không khẳng định ô nhiễm không khí là nguyên nhân duy nhất gây suy giảm trí nhớ, vì não bộ chịu ảnh hưởng đồng thời từ tuổi tác, di truyền, dinh dưỡng, giấc ngủ và lối sống... Tuy nhiên, nó bổ sung lát cắt đáng suy ngẫm về cái giá mà xã hội phải trả cho môi trường ô nhiễm.

Theo The Independent, chuyên gia Rachel Whitmer, đồng tác giả nghiên cứu nhận định, phát hiện này mang ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh dân số già hóa nhanh và số người mắc Alzheimer ngày càng tăng trên toàn thế giới.

Thực tế, ô nhiễm không khí không phải là một nguy cơ bất khả kháng, mà là vấn đề có thể kiểm soát và cải thiện nếu có sự thay đổi đồng bộ từ hành vi cá nhân đến chính sách công phù hợp. Giải pháp căn cơ không nằm ở những chiếc khẩu trang hay máy lọc không khí mà ở các quyết sách phát triển bền vững.

Từ góc độ đó, các công trình phát triển giao thông xanh, mở rộng không gian cây xanh, kiểm soát nguồn phát thải và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng sạch là khoản đầu tư thông minh cho sức khỏe cộng đồng, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia trong tương lai.

THƯ LÊ

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/dieu-gi-dang-am-tham-danh-cap-tri-nho-cua-chung-ta-3340048.html