Điều gì đang khiến nỗi lo gia tăng tại eo biển Malacca?

4 giờ trướcBài gốc

Eo biển Malacca nhìn từ Malacca, Malaysia. Ảnh: THX/TTXVN

Eo biển Malacca nằm giữa Indonesia và Malaysia hiện đảm nhận hơn 1/5 thương mại hàng hải toàn cầu và là “điểm nghẽn” bận rộn nhất thế giới.

Theo Bloomberg (Mỹ), eo biển Malacca đang được chú ý nhiều hơn sau khi Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz nhằm đáp trả các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel.

Dù luật pháp quốc tế bảo đảm quyền qua lại tự do ở eo biển Malacca, thị trường vẫn lo lắng sau khi một quan chức Indonesia thoáng đề cập đến khả năng thu phí quá cảnh.

Các quan chức trong khu vực sau đó tái khẳng định rằng eo biển Malacca sẽ tiếp tục mở cửa và miễn phí. Dẫu vậy, diễn biến này cho thấy thương mại toàn cầu vẫn hết sức nhạy cảm trước biến động tại một trong những tuyến vận tải biển nhộn nhịp nhất thế giới.

Vị trí đặc biệt của eo biển Malacca

Eo biển Malacca là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, kết nối Ấn Độ Dương với Biển Đông và toàn bộ khu vực Thái Bình Dương rộng lớn.

Trải dài khoảng 805 km giữa đảo Sumatra của Indonesia và bán đảo Malay, giáp Thái Lan ở phía Bắc và Singapore ở cửa ngõ phía Nam, eo biển Malacca này tạo nên hành lang hàng hải ngắn nhất nối Trung Đông với Đông Á.

Chính lợi thế đó đã khiến eo biển Malacca trở thành tuyến đường biển không thể thay thế.

Theo Cục Hàng hải Malaysia, hơn 102.500 tàu đã đi qua eo biển Malacca trong năm 2025, tăng so với khoảng 94.300 tàu của năm 2024.

Nhiều loại hàng hóa được vận chuyển qua eo biển Malacca, bao gồm dầu thô, khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), than đá, dầu cọ, quặng sắt...

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, trong nửa đầu năm 2025, khoảng 23,2 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo biển Malacca mỗi ngày, cung cấp “vàng đen” cho các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Con số này vượt mức khoảng 20,9 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz trong cùng kỳ.

Ở điểm hẹp nhất, eo biển Malacca chỉ rộng 2,7 km, qua đó cho thấy mức độ dễ tổn thương trước khối lượng giao thông dày đặc mà eo biển này phải gánh chịu.

Điều này làm gia tăng nguy cơ va chạm và mắc cạn, đặc biệt tại những đoạn có mật độ tàu thuyền cao nhất. Ngay cả những gián đoạn cục bộ cũng có thể làm chậm lưu thông và đẩy chi phí vận tải biển tăng.

Nạn cướp biển và cướp có vũ trang cũng là lo ngại khác khi số vụ tấn công đã gia tăng, ghi nhận 108 vụ tại eo biển Malacca và Singapore trong năm 2025.

Dù tồn tại các tuyến đường biển thay thế đi qua quần đảo Indonesia nhưng không thuận tiện cũng như khó điều hướng hơn. Eo biển Sunda có những đoạn nước nông và nằm gần một ngọn núi lửa đang hoạt động. Trong khi đó, hành trình qua các eo biển Lombok và Makassar làm tăng đáng kể thời gian và chi phí. Chuyến đi từ cảng Ras Tanura của Saudi Arabia đến Nhật Bản sẽ dài hơn gấp đôi so với di chuyển qua eo biển Malacca.

Indonesia, Malaysia và Singapore cùng giáp eo biển Malacca và thực thi chủ quyền đối với vùng lãnh hải của mình, có thể mở rộng tối đa 12 hải lý tính từ đường bờ biển theo Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS).

Ba quốc gia ven eo biển Malacca đã thiết lập cơ chế hợp tác ba bên từ năm 1971 nhằm điều phối việc quản lý khu vực này. Đồng thời, eo biển Malacca được xếp vào nhóm eo biển quốc tế, đồng nghĩa với việc tàu thuyền và máy bay có quyền quá cảnh, được di chuyển liên tục, không bị cản trở.

Luật pháp quốc tế không cho phép các quốc gia ven biển đình chỉ quyền quá cảnh hoặc áp đặt phí chỉ nếu chỉ đi qua, mặc dù việc thu phí đối với các dịch vụ cụ thể vẫn được chấp nhận.

Indonesia, Malaysia, Singapore cùng với Thái Lan duy trì phối hợp chặt chẽ về an ninh và an toàn, bao gồm chống cướp biển và tuần tra chung.

Dù không quốc gia nào kiểm soát hoàn toàn eo biển Malacca nhưng vị trí địa lý giúp họ nắm giữ ảnh hưởng đáng kể đối với một trong những tuyến thương mại quan trọng nhất thế giới.

Lo lắng về eo biển Malacca

Biến động tại eo biển Hormuz trong thời gian qua một lần nữa phơi bày sự mong manh của các “yết hầu” thương mại toàn cầu. Chỉ trong chớp mắt, chúng có thể biến thành điểm bùng phát địa chính trị, kéo lùi kinh tế toàn cầu.

Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa từng gợi ý khả năng thu phí tàu thuyền quá cảnh eo biển Malacca, sau khi Iran có động thái tương tự tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh đây chỉ là nhận định mang tính giả định và không khả thi trên thực tế. Ngày 23/4, Chính phủ Indonesia khẳng định không có kế hoạch áp thuế đối với tàu thuyền qua lại eo biển Malacca sau phát biểu gây chú ý của Bộ trưởng Tài chính Purbaya Yudhi Sadewa.

Singapore đã phản ứng nhanh chóng, nhấn mạnh rằng eo biển Malacca phải được duy trì mở và tự do cho hoạt động hàng hải quốc tế.

Malaysia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm lưu thông không bị cản trở, phản ánh lợi ích chung của các quốc gia ven biển trong việc duy trì dòng chảy giao thương.

Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz cũng khiến Thái Lan một lần nữa thúc đẩy mục tiêu lâu nay là xây dựng “cầu đất liền” gồm đường bộ và đường sắt băng qua bán đảo phía Nam của quốc gia này. Đây là dự án có thể giúp tránh eo biển Malacca và rút ngắn thời gian vận chuyển, nhưng được đánh giá là cực kỳ thách thức cả về hậu cần lẫn tài chính.

Hà Linh/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/dieu-gi-dang-khien-noi-lo-gia-tang-tai-eo-bien-malacca-20260428164714927.htm