Điều gì khiến bạn mang cảm giác tội lỗi vì 'miếng ăn cuối cùng'?

4 giờ trướcBài gốc

Thói quen dọn sạch đĩa ăn bắt nguồn sâu xa từ tâm lý, kinh tế và cả lịch sử văn hóa. (Nguồn: Getty Images)

Bạn hẳn đã từng trải qua cảm giác này. Bạn đã no nhưng trên đĩa vẫn còn sót lại một chút: vài sợi mỳ, một miếng thịt gà, hay mẩu bánh cuối cùng.

Dạ dày lên tiếng phản đối, nhưng trong đầu lại vang lên suy nghĩ quen thuộc: không thể để thừa được.

Cảm giác day dứt ấy, hay còn gọi là tội lỗi vì “miếng ăn cuối cùng,” đã ăn sâu vào tiềm thức của nhiều người đến mức ta gần như không nhận ra sự tồn tại của nó. Ta cố ăn nốt, rồi vừa thấy thỏa mãn, vừa tự trách mình. Nhưng đây không chỉ là vấn đề ý chí hay phép lịch sự. Thói quen dọn sạch đĩa ăn bắt nguồn sâu xa từ tâm lý, kinh tế và cả lịch sử văn hóa.

Nguồn gốc quen thuộc của thói quen “ăn sạch bát”

Trong nhiều thập kỷ, các bậc phụ huynh thường bị cho là người áp đặt quy tắc “ăn hết phần mình.” Nhưng họ cũng chỉ là sản phẩm của thời đại. Sau chiến tranh, khi lương thực khan hiếm, việc lãng phí đồ ăn gần như bị coi là vô đạo đức. Câu nói “ngoài kia còn nhiều người đói khát” không nhằm gây áp lực, mà phản ánh nỗi lo rất thật về sinh tồn và thiếu thốn.

Thông điệp ấy dần bám rễ. Khi xã hội giàu có hơn, thực phẩm dồi dào hơn, khẩu phần ăn cũng phình to. Những chiếc đĩa khiêm tốn đã được thay bằng các đĩa lớn ngày nay, với suất ăn tại nhà hàng gấp đôi hoặc gấp ba nhu cầu thực tế. Thế nhưng, chuẩn mực đạo đức cũ vẫn còn đó: để thừa thức ăn đồng nghĩa với lãng phí.

Kết quả là sự va chạm giữa dư thừa và tâm lý khan hiếm. Ta có nhiều hơn mức cần thiết, nhưng bộ não vẫn hành xử như thể ngày mai sẽ thiếu đói.

Tâm lý “tôi đã trả tiền cho nó”

Bên cạnh đó là một ảo tưởng kinh tế quen thuộc, gọi là chi phí chìm. Khi đã bỏ tiền, thời gian hay công sức vào thứ gì đó, con người có xu hướng cố tận dụng cho bằng được, kể cả khi điều đó không còn mang lại lợi ích.

Đó là lý do ta xem hết một bộ phim dở, đọc nốt cuốn sách nhàm chán, hay ăn quá no. Đĩa mỳ giá cao khiến ta cảm thấy “phí” nếu bỏ lại, dù ăn hết có thể khiến cơ thể khó chịu suốt nhiều giờ.

Trớ trêu thay, việc ăn thêm không giúp lấy lại số tiền đã bỏ ra, mà chỉ khiến cảm giác tệ hơn. Nhưng logic cảm xúc rất khó vượt qua. Não bộ đánh đồng lãng phí với thất bại, và vì thế ta phớt lờ tín hiệu no của cơ thể.

Vì sao cảm giác này lại mang tính cá nhân đến vậy?

Nghe có vẻ quá nghiêm trọng cho chuyện ăn uống hằng ngày, nhưng đó chính là vấn đề. Thức ăn không chỉ là nhiên liệu, mà còn gắn với ký ức, cảm xúc và bản sắc.

Với nhiều người, một đĩa ăn đầy tượng trưng cho sự chăm sóc, an toàn và thậm chí là tình yêu. Việc bỏ thừa thức ăn đôi khi giống như từ chối tất cả những điều đó.

Theo nhà tâm lý học Matthew Morand, những người luôn ăn hết phần mình không chỉ đang làm đầy dạ dày, mà còn có thể đang lấp đầy khoảng trống cảm xúc. Thức ăn có tác dụng xoa dịu và kích thích giải phóng endorphin.

Ngoài ra còn có yếu tố kiểm soát. Trong một thế giới đầy bất ổn, việc ăn hết những gì trước mặt mang lại cảm giác hoàn tất. Bạn có thể không giải quyết xong công việc hay những vấn đề lớn lao, nhưng ít nhất, bạn dọn sạch được chiếc đĩa của mình.

(Nguồn: Getty Images)

Cách nhìn lại cảm giác tội lỗi vì “miếng ăn cuối”

Vấn đề không phải là tự trách mình vì đã ăn hết, mà là nhận diện lý do khiến bạn làm vậy và tạo khoảng dừng giữa thôi thúc và hành động.

Một số cách gợi ý:

Định nghĩa lại khái niệm lãng phí: thức ăn bị lãng phí dù nằm trong thùng rác hay trong dạ dày khi bạn đã no. Khác biệt chỉ là cảm giác của bạn sau đó.

Tạm dừng giữa bữa: Hãy tự hỏi nếu dừng lại lúc này, bạn sẽ thấy thiếu thốn hay đã đủ đầy. Khoảnh khắc ý thức này giúp phá vỡ thói quen ăn theo quán tính.

Điều chỉnh trực quan: Chia khẩu phần nhỏ hơn, dùng đĩa nhỏ, hoặc gói sẵn nửa phần ăn ở nhà hàng trước khi bắt đầu.

Nuôi dưỡng sự cảm thông với bản thân: Đừng biến việc để thừa thức ăn thành một phép thử đạo đức. Nói với chính mình rằng mình đã đủ, và điều đó là ổn.

Ăn uống có ý thức không phải là kiêng khem, mà là kết nối với cơ thể, lắng nghe tín hiệu thật thay vì thói quen cũ./.

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus : https://www.vietnamplus.vn/dieu-gi-khien-ban-mang-cam-giac-toi-loi-vi-mieng-an-cuoi-cung-post1086431.vnp