Điều gì khiến hạ tầng nước trở thành mắt xích nhạy cảm trong xung đột Iran - Mỹ?

5 giờ trướcBài gốc

Tàu thương mại chờ đi qua eo biển Hormuz, gần thị trấn Khasab, Oman. Ảnh: THX/TTXVN

Theo kênh Al Jazeera, nếu thông tin trên được xác nhận, đây không chỉ là một diễn biến quân sự đơn thuần mà còn làm dấy lên nhiều tranh cãi, trong bối cảnh Iran vốn đang vật lộn với một trong những cuộc khủng hoảng nước nghiêm trọng nhất nhiều thập niên qua.

Diễn biến mới nhất xảy ra sau khi quân đội Mỹ tiến hành các cuộc không kích nhằm vào một số mục tiêu tại Iran. Washington cho biết đây là hành động tự vệ sau vụ trực thăng Apache của Mỹ bị bắn rơi gần eo biển Hormuz. Đáp lại, Iran tuyên bố đã tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ tại khu vực vùng Vịnh, khiến căng thẳng giữa hai bên gia tăng trở lại sau thời gian tương đối lắng dịu kể từ lệnh ngừng bắn tạm thời do Pakistan làm trung gian.

Từ mục tiêu quân sự đến cáo buộc nhằm vào hạ tầng dân sự

Theo phía Mỹ, các đợt không kích chỉ nhắm vào các cơ sở radar và thông tin liên lạc phục vụ mục đích quân sự. Tuy nhiên, Iran cho biết một số công trình dân sự cũng bị ảnh hưởng, trong đó đáng chú ý là hai hồ chứa nước tại huyện Sirik, thuộc tỉnh Hormozgan ở miền Nam nước này.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho rằng các cuộc tấn công đã gây thiệt hại đáng kể đối với cơ sở hạ tầng địa phương. Hãng thông tấn WANA dẫn các báo cáo ban đầu cho biết hai hồ chứa nước bằng bê tông tại khu vực Bamani đã bị phá hủy trong các đợt không kích.

Theo các nguồn tin của Iran, các hồ chứa này là nguồn cung cấp nước sinh hoạt cho trên 20.000 người dân tại thành phố Kouhestak cùng khoảng 10 ngôi làng lân cận. Trong điều kiện khí hậu khô hạn của khu vực miền Nam Iran, bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hệ thống cấp nước cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.

Nếu được xác nhận, đây sẽ là vụ việc đầu tiên trong nhiều tuần gần đây liên quan đến cáo buộc cơ sở hạ tầng dân sự của Iran bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công quân sự.

Khủng hoảng nước vốn đã hiện hữu tại Iran

Tác động của vụ việc càng được chú ý hơn khi Iran từ lâu đã phải đối mặt với tình trạng thiếu nước nghiêm trọng.

Nhiều năm hạn hán liên tiếp, lượng mưa suy giảm cùng những bất cập trong quản lý tài nguyên nước đã khiến nguồn cung nước của quốc gia này chịu áp lực ngày càng lớn. Các hồ chứa, sông ngòi và nguồn nước ngầm tại nhiều khu vực liên tục suy giảm trong khi nhu cầu sử dụng vẫn ở mức cao.

Theo dữ liệu của hệ thống Aqueduct thuộc Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), Iran nằm trong nhóm quốc gia có mức độ căng thẳng nguồn nước ở mức “cực kỳ cao”. Điều đó đồng nghĩa với việc nước này sử dụng hơn 80% lượng nước tái tạo hằng năm.

Năm 2025 đánh dấu năm thứ năm liên tiếp Iran trải qua tình trạng hạn hán. Đến cuối năm, nhiều hồ chứa lớn trên cả nước đã xuống mức thấp kỷ lục, trong đó hồ Amir Kabir gần Tehran chỉ còn khoảng 8% dung tích thiết kế.

Trong bối cảnh đó, bất kỳ thiệt hại nào đối với các công trình tích trữ và phân phối nước đều có thể làm gia tăng áp lực đối với hệ thống cung ứng vốn đã gặp nhiều khó khăn.

Những cáo buộc tương tự trước đây

Đây không phải lần đầu tiên hạ tầng nước trở thành tâm điểm trong các cáo buộc liên quan đến xung đột giữa Mỹ và Iran.

Hồi tháng 3, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi từng cáo buộc Mỹ tấn công một nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm tại eo biển Hormuz. Theo phía Iran, vụ việc đã làm gián đoạn nguồn cung nước cho khoảng 30 ngôi làng.

Các nhà máy khử mặn có vai trò đặc biệt quan trọng tại khu vực Vùng Vịnh, nơi nguồn nước ngọt tự nhiên rất hạn chế. Những cơ sở này giúp chuyển đổi nước biển thành nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và công nghiệp.

Vì vậy, bất kỳ thiệt hại nào đối với các công trình liên quan đến nguồn nước đều có thể tạo ra những tác động vượt ra ngoài phạm vi quân sự, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân cư.

Tranh luận dưới góc độ luật pháp quốc tế

Tòa nhà bị phá hủy sau cuộc không kích tại Tehran, Iran. Ảnh: THX/TTXVN

Một trong những vấn đề được quan tâm hiện nay là liệu các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng nước có thể bị xem là vi phạm luật nhân đạo quốc tế hay không.

Người phát ngôn ngành nước Iran, ông Isa Bozorgzadeh, cho rằng vụ tấn công nhằm vào các hồ chứa nước là “tội ác chiến tranh”. Tuy nhiên, việc đưa ra kết luận pháp lý cuối cùng cần dựa trên các cuộc điều tra độc lập và đánh giá đầy đủ các tình tiết liên quan.

Theo luật nhân đạo quốc tế, các công trình cung cấp nước uống, xử lý nước và hệ thống phân phối nước phục vụ dân thường được xem là tài sản dân sự và về nguyên tắc không phải là mục tiêu quân sự hợp pháp.

Bên cạnh đó, Bộ Quy tắc Berlin về tài nguyên nước do Hiệp hội Luật quốc tế thông qua năm 2004 cũng nêu rõ các bên tham chiến không được phá hủy các công trình nước nếu hành động đó gây ra những tổn thất hoặc đau khổ không tương xứng đối với dân thường.

Tuy nhiên, việc xác định một cơ sở hạ tầng có phải là mục tiêu quân sự hợp pháp hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chức năng thực tế của công trình, giá trị quân sự của mục tiêu và mức độ ảnh hưởng đối với dân thường.

Nguồn nước và ý nghĩa chiến lược

Vụ việc tại Sirik cho thấy nguồn nước ngày càng trở thành một yếu tố nhạy cảm trong các cuộc xung đột hiện đại.

Tại Trung Đông - khu vực thuộc nhóm khan hiếm nước nhất thế giới - các công trình như hồ chứa, đập nước, nhà máy khử mặn hay hệ thống đường ống dẫn nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với đời sống kinh tế - xã hội và an ninh của mỗi quốc gia.

Trong khi Mỹ khẳng định các cuộc tấn công chỉ nhằm vào mục tiêu quân sự, Iran cho rằng cơ sở hạ tầng dân sự đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Những đánh giá và điều tra độc lập trong thời gian tới sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc làm rõ bản chất vụ việc.

Dù kết luận cuối cùng ra sao, diễn biến mới nhất cho thấy vấn đề nguồn nước đang ngày càng gắn chặt với các tính toán an ninh và chiến lược tại Trung Đông, khu vực vốn đã chịu nhiều sức ép từ xung đột, biến đổi khí hậu và tình trạng khan hiếm tài nguyên.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/dieu-gi-khien-ha-tang-nuoc-tro-thanh-mat-xich-nhay-cam-trong-xung-dot-iran-my-20260611000447141.htm