Điều gì xảy ra với cơ thể khi dậy từ 5h sáng?

một giờ trướcBài gốc

Cơ thể mỗi người có một “đồng hồ sinh học” riêng, quyết định khi nào chúng ta tỉnh táo nhất và khi nào buồn ngủ, theo Science Alert. Đặc điểm này gọi là chronotype, hay nhịp sinh học. Nó chịu ảnh hưởng mạnh từ yếu tố di truyền và thay đổi theo độ tuổi.

Người thuộc nhóm buổi sáng, thường gọi là “chim sâu dậy sớm”, có thể thức dậy sớm một cách tự nhiên và nhanh chóng tỉnh táo. Họ thậm chí vẫn dậy sớm vào cuối tuần mà không cần báo thức. Ngược lại, “cú đêm” thường cảm thấy nhiều năng lượng hơn khi ngày về chiều, và có thể làm việc hiệu quả nhất vào ban đêm. Vì sao lại có sự khác biệt này?

Nhóm "cú đêm" thường có năng lượng nhiều hơn từ chiều tối. Ảnh: Freepik.

Nhịp sinh học ảnh hưởng đến đời sống ra sao?

Các nghiên cứu cho thấy sự khác biệt khá rõ giữa các nhóm. Người thuộc kiểu buổi sáng thường có kết quả học tập tốt hơn ở trường và đại học. Họ cũng ít ghi nhận việc hút thuốc, uống rượu hay sử dụng chất kích thích, đồng thời duy trì thói quen vận động đều đặn hơn.

Trong khi đó, nhóm buổi tối có xu hướng dễ rơi vào tình trạng kiệt sức hơn và thường báo cáo sức khỏe tinh thần lẫn thể chất kém hơn. Một nguyên nhân quan trọng là sự “lệch pha” kéo dài giữa nhịp sinh học và lịch sinh hoạt chung của xã hội.

Khi công việc và trường học bắt đầu từ sáng sớm, người ngủ muộn thường phải cắt bớt giấc ngủ của mình. Sự thiếu ngủ lặp đi lặp lại dẫn đến mệt mỏi và căng thẳng tích tụ theo thời gian.

Sự thiếu ngủ lặp đi lặp lại dẫn đến mệt mỏi và căng thẳng tích tụ theo thời gian. Ảnh: Freepik.

Nhịp sinh học còn liên quan đến nhiều đặc điểm hành vi khác, như mức độ kỷ luật, xu hướng trì hoãn hay khả năng tuân thủ lịch trình. Điều đó cho thấy nhịp sinh học không chỉ chi phối giấc ngủ, mà còn ảnh hưởng đến cách chúng ta tổ chức và trải nghiệm cuộc sống hàng ngày.

Không ít người tin rằng chỉ cần ép mình theo lịch trình dậy sớm là sẽ có được những lợi ích giống “chim sâu dậy sớm”. Tuy nhiên, chronotype không dễ thay đổi. Nó được hình thành từ gene và hệ thống đồng hồ sinh học bên trong cơ thể.

Với người thuộc nhóm buổi tối hoặc trung gian, việc thức dậy sớm hơn nhịp tự nhiên có thể khiến cơ thể rơi vào trạng thái thiếu ngủ kéo dài. Ban đầu, bạn có thể cảm thấy tràn đầy động lực vì đang thử một thói quen mới. Nhưng theo thời gian, sự thiếu ngủ có thể làm giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng đến tâm trạng và khiến hiệu suất đi xuống.

“Lệch múi giờ xã hội”

Khoảng cách giữa nhịp sinh học tự nhiên và lịch trình xã hội được gọi là “social jetlag”, tình trạng lệch múi giờ xã hội. Hiểu đơn giản, đó là khi cuộc sống hàng ngày buộc chúng ta phải thức - ngủ trái với đồng hồ sinh học của mình.

Khi sự lệch pha này kéo dài, cơ thể sẽ phải “trả giá”. Nghiên cứu cho thấy social jetlag liên quan đến kết quả học tập kém hơn, cảm giác hạnh phúc thấp hơn và về lâu dài có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như đái tháo đường, tăng huyết áp hay béo phì. Với người có xu hướng ngủ muộn, việc ép mình dậy sớm mỗi ngày có thể khiến khoảng cách này càng lớn hơn.

Một số nghiên cứu cho thấy người thuộc nhóm buổi sáng dường như có lợi thế trong sự nghiệp. Tuy nhiên, lợi thế đó có thể không xuất phát từ việc dậy sớm tự thân, mà từ cách xã hội được tổ chức. Khi giờ làm việc và học tập bắt đầu từ sớm, những ai vốn đã hợp với nhịp đó sẽ dễ duy trì phong độ hơn. Điều này khiến “chim sớm” trông như có ưu thế, trong khi thực tế họ chỉ đang sống đúng với nhịp tự nhiên của mình.

Một số nghiên cứu cho thấy người thuộc nhóm buổi sáng dường như có lợi thế trong sự nghiệp. Ảnh: Freepik.

Vì vậy, thay vì cố biến mình thành người dậy lúc 5 giờ sáng, có lẽ câu hỏi quan trọng hơn là nhịp sinh học của bạn thực sự là gì?

Để trả lời, bạn hãy bắt đầu từ những điều rất đơn giản. Quan sát giấc ngủ của mình trong những ngày không cần đặt báo thức. Ghi lại giờ đi ngủ và thức dậy vào ngày làm việc, cuối tuần và cả kỳ nghỉ. Chính những ngày “tự do” thường phản ánh rõ nhất nhịp sinh học thật sự của bạn.

Nếu bạn chìm vào giấc ngủ trong vòng dưới 30 phút sau khi lên giường, có thể khung giờ đó đang phù hợp. Nếu phải trằn trọc hơn một tiếng, cơ thể có thể đang muốn ngủ muộn hơn. Bên cạnh đó, hãy chú ý đến mức năng lượng trong ngày.

Việc thay đổi hoàn toàn nhịp sinh học là điều không dễ vì nó gắn với yếu tố sinh học. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể điều chỉnh nhẹ nhàng từng bước. Thay vì ép mình dậy sớm ngay lập tức, hãy thử đi ngủ sớm hơn một chút. Tăng tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào buổi sáng và hạn chế màn hình vào buổi tối cũng có thể hỗ trợ quá trình này.

Kỳ Duyên

Nguồn Znews : https://znews.vn/dieu-gi-xay-ra-voi-co-the-khi-day-tu-5h-sang-post1631493.html