Dinh dưỡng là yếu tố nền tảng quyết định tiềm năng chiều cao của trẻ
Trong bối cảnh người Việt ngày càng quan tâm đến phát triển thể chất, việc tối ưu chiều cao cho trẻ không chỉ mang ý nghĩa cá nhân mà còn liên quan đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Theo nhận định của ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh – Phụ trách khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Hà Đông, để cải thiện chiều cao một cách bền vững, phụ huynh cần hiểu rõ những yếu tố tác động trực tiếp và lâu dài đến sự phát triển của hệ xương.
Chiều cao chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó dinh dưỡng đóng vai trò khoảng 30–35%, chỉ đứng sau yếu tố di truyền. Một chế độ ăn thiếu hụt kéo dài sẽ làm trẻ không đạt được chiều cao tối đa dù có nền tảng di truyền tốt.
Dinh dưỡng là yếu tố nền tảng quyết định tiềm năng chiều cao của trẻ.
Các nhóm chất quan trọng chính bao gồm:
Protein (chất đạm): giúp xây dựng và phát triển mô xương
Canxi và phospho: cấu tạo nên xương
Vitamin D: hỗ trợ hấp thu canxi
Kẽm: liên quan đến tăng trưởng và hormone
Vitamin A: hỗ trợ phát triển tế bào
Theo ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh, việc thiếu bất kỳ vi chất nào trong số này đều có thể ảnh hưởng âm thầm nhưng rõ rệt đến tốc độ tăng trưởng của trẻ.
"Cửa sổ vàng" tăng chiều cao chỉ xuất hiện trong một số giai đoạn nhất định. ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh cho biết, chiều cao không tăng đều suốt cuộc đời mà tập trung vào một số giai đoạn quan trọng:
0–2 tuổi: giai đoạn tăng trưởng nhanh nhất
Trước tuổi dậy thì (5–10 tuổi): tích lũy nền tảng
Dậy thì: bứt phá chiều cao
Đây được xem là những "cửa sổ vàng" để can thiệp dinh dưỡng và lối sống. Các chuyên gia dinh dưỡng nhấn mạnh rằng nếu bỏ lỡ những giai đoạn này, việc cải thiện chiều cao về sau sẽ khó đạt hiệu quả như mong muốn.
Canxi, vitamin D và protein là "bộ ba" không thể thiếu cho hệ xương
Sự phát triển chiều cao phụ thuộc trực tiếp vào sự phát triển của xương, trong đó ba yếu tố quan trọng nhất là canxi, vitamin D và protein: Canxi giúp xương chắc khỏe; Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi hiệu quả; Protein giúp tạo khung cấu trúc cho xương phát triển
Nhu cầu khuyến nghị: Canxi: khoảng 650–1000 mg/ngày; Vitamin D: khoảng 600 IU/ngày; Protein: theo nhu cầu từng lứa tuổi.
ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh cũng lưu ý rằng một khẩu phần thiếu bất kỳ yếu tố nào trong "bộ ba" này đều có thể làm giảm hiệu quả phát triển chiều cao, dù trẻ vẫn ăn đủ năng lượng.
Gợi ý thực phẩm gồm Canxi có nhiều trong sữa, sữa chua, phô mai, tôm, cua, cá nhỏ. Vitamin D có nhiều trong cá hồi, trứng, ánh nắng mặt trời; Protein có nhiều trong thịt, cá, trứng, sữa, đậu
Ngoài dinh dững, ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh cho biết lối sống khoa học giúp "kích hoạt" tối đa tiềm năng chiều cao như giấc ngủ, vận động, tinh thần...
Giấc ngủ: hormone tăng trưởng tiết nhiều nhất vào ban đêm (trước 23h)
Vận động: bơi lội, bóng rổ, nhảy dây giúp kích thích phát triển xương
Ánh nắng: hỗ trợ tổng hợp vitamin D
Tinh thần: stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng
Các chuyên gia cho rằng sự phối hợp giữa dinh dưỡng hợp lý và lối sống khoa học chính là "chìa khóa" để trẻ phát triển chiều cao tối ưu.
Những sai lầm phổ biến đang "kìm hãm" chiều cao của trẻ
ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh cho biết, nhiều phụ huynh vô tình mắc phải những sai lầm như chỉ tập trung cho trẻ uống sữa mà bỏ qua chế độ ăn tổng thể; Cho trẻ thức khuya, ngủ không đủ giấc; Ít vận động, sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều; Lạm dụng thực phẩm bổ sung không có chỉ định; Chế độ ăn nghèo vi chất (thiếu kẽm, vitamin D…)
Theo ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh, đây là những yếu tố "âm thầm" làm giảm tốc độ tăng trưởng và thường khó nhận ra nếu không theo dõi sát.
Chiều cao của trẻ là kết quả của sự kết hợp giữa di truyền, dinh dưỡng và lối sống. Trong đó, dinh dưỡng hợp lý và can thiệp đúng "thời điểm vàng" đóng vai trò quyết định.
Đầu tư phát triển chiều cao của trẻ không phải là giải pháp ngắn hạn mà cần một chiến lược toàn diện, liên tục và khoa học. Đầu tư hôm nay chính là nền tảng cho sức khỏe và tầm vóc của thế hệ tương lai.
Tô Hội