Định hình Thủ đô đa cực trong tầm nhìn 100 năm

2 giờ trướcBài gốc

Từ quy hoạch tĩnh sang quy hoạch mở, đa cực

Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu xây dựng quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm ổn định, theo hướng không gian phát triển mở, chuyển từ quy hoạch tĩnh sang quy hoạch động. Điểm mới căn bản là gắn quy hoạch với ứng dụng dữ liệu số và các nền tảng mô phỏng đô thị thông minh, tạo nền tảng cho quản trị hiện đại.

Tuyến đường sắt đô thị Nhổn - Ga Hà Nội với chiều dài 8,5km được đưa vào vận hành đã giúp Hà Nội năng động và hiện đại hơn. Ảnh: Phạm Hùng

Theo định hướng này, đồ án quy hoạch đang được xây dựng xác lập mô hình phát triển Thủ đô Hà Nội theo cấu trúc chùm đô thị, đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm. Đây là bước chuyển quan trọng từ cấu trúc “đơn cực tập trung” sang cấu trúc đa trung tâm, đa cực, có liên kết và lan tỏa. Mỗi cực phát triển không chỉ đóng vai trò là một trung tâm động lực riêng biệt mà còn được kết nối chặt chẽ trong tổng thể vùng Thủ đô và cả nước.

Quy hoạch xác định 9 trung tâm, 9 trục phát triển và 9 cực tăng trưởng, được liên kết bởi hệ thống đường vành đai, các trục hướng tâm và định hướng giao thông công cộng theo mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông (TOD). Cùng với đó, không gian đô thị được tổ chức theo hướng đa tầng, bao gồm: không gian trên cao, không gian mặt đất và không gian ngầm.

Đáng chú ý, quy hoạch không chỉ giới hạn trong phạm vi địa giới hành chính của Hà Nội mà còn gắn kết chặt chẽ với vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Trong tổng thể này, sông Hồng được xác định là trục chủ đạo, cùng với các hành lang sông Đuống, sông Đáy, sông Nhuệ, sông Tô Lịch và khu vực Ba Vì tạo nên nền tảng sinh thái quan trọng.

Trong cấu trúc phát triển mới, hạ tầng được xác định là “xương sống”, metro là “chìa khóa”, còn sông Hồng là trục cảnh quan - sinh thái - văn hóa - phát triển. Đây là một tư duy quy hoạch mang tính chiến lược, thể hiện tầm nhìn xa, không chỉ phục vụ phát triển riêng Hà Nội mà còn tạo không gian kết nối, lan tỏa và dẫn dắt tăng trưởng cho cả vùng và cả nước.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam - thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ. Ảnh: Thanh Hải

Mở rộng không gian - mở ra cơ hội phát triển

Trao đổi về cách tiếp cận phát triển mới tại Chương trình Thời sự đặc biệt với chủ đề “Nghị quyết 02-NQ/TW - Tầm nhìn và sứ mệnh của Thủ đô trong kỷ nguyên mới” diễn ra tối 20-3 do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội tổ chức, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam - Thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, Hà Nội đang có sự thay đổi căn bản không chỉ ở tầm nhìn mà còn ở tư duy tổ chức không gian và động lực tăng trưởng. Bản chất của phát triển là làm cho cấu trúc kinh tế - xã hội trở nên đa dạng và nhiều tầng nấc hơn. Trong bối cảnh đó, Hà Nội không còn là một đô thị đơn trung tâm mà đang chuyển sang mô hình đa trung tâm, đa tầng, đa lớp. Đây không chỉ là sự mở rộng về không gian vật lý mà còn là sự mở rộng về cấu trúc phát triển và các cơ hội tăng trưởng.

Cách tiếp cận này giúp khắc phục tình trạng phát triển dàn trải, đơn điệu. Khi không còn phụ thuộc vào một vài khu vực hay một số ngành kinh tế truyền thống, mỗi không gian, mỗi khu vực đều có thể trở thành một động lực riêng, góp phần tạo nên tổng thể phát triển năng động và bền vững. Quan trọng hơn, tư duy đa tầng, đa trung tâm còn mở ra các không gian và cơ hội mới. Khi không gian phát triển được mở rộng, áp lực dồn nén lên khu vực lõi sẽ giảm, đồng thời, giải phóng nguồn lực và con người khỏi những giới hạn về mặt bằng, hạ tầng và chi phí.

Trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn hẹp, giá đất tăng cao, việc phát triển không gian trên cao, mặt đất và không gian ngầm sẽ trở thành xu hướng tất yếu. Không gian ngầm không chỉ là nơi bố trí hạ tầng giao thông mà còn có thể hình thành “đô thị ngầm”, tạo ra một lớp không gian kinh tế mới, góp phần giảm tải cho bề mặt đô thị.

Bên cạnh đó, các không gian phát triển mới như: Không gian văn hóa, không gian sáng tạo cũng được nhấn mạnh. Đặc biệt, kinh tế văn hóa và công nghiệp văn hóa được coi là “mỏ vàng” chưa được khai thác tương xứng. Nếu trước đây văn hóa chủ yếu gắn với bảo tồn, thì nay hoàn toàn có thể trở thành một ngành kinh tế quan trọng với dư địa phát triển lớn.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, một yếu tố then chốt trong mô hình đa trung tâm là tính kết nối. Các cực phát triển không tồn tại độc lập mà phải được liên kết trong một hệ thống tổng thể. Từ hạ tầng giao thông, logistics đến các trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo hay đô thị sân bay đều cần được tổ chức theo tư duy hệ thống, đồng bộ và hiện đại. Theo đó, hạ tầng giao thông phải đi trước một bước với tầm nhìn toàn tuyến, đa phương thức. Chỉ khi hệ thống hạ tầng được thiết kế đồng bộ, các không gian phát triển mới có thể kết nối hiệu quả và phát huy hết tiềm năng.

Nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy), Phó Chủ tịch Hội truyền thông số Việt Nam. Ảnh: Thanh Hải

Thực tế cho thấy, ùn tắc giao thông đang gây thiệt hại lớn cho các đô thị lớn, đặt ra yêu cầu cấp bách về tổ chức lại không gian và phương thức phát triển. Trong mô hình mới, các “tọa độ nút” sẽ được gắn với hệ thống giao thông đa phương thức, qua đó giải quyết một trong những điểm nghẽn lớn nhất của đô thị. Từ góc độ này, các cấu phần như TOD, metro, khu trung tâm tài chính hay khu đổi mới sáng tạo được kỳ vọng sẽ tạo ra xung lực mới cho kinh tế Thủ đô. Song cốt lõi vẫn là cách tiếp cận phát triển đô thị theo định hướng giao thông, đảm bảo tính kết nối và hiệu quả sử dụng không gian.

Sông Hồng - trục phát triển và biểu tượng mới

Trong cấu trúc phát triển mới, sông Hồng được xác định là trục trung tâm, mang ý nghĩa đặc biệt cả về lịch sử, văn hóa và tương lai. Nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy), Phó Chủ tịch Hội truyền thông số Việt Nam cho rằng, đây là một câu chuyện lớn, tạo cảm hứng mạnh mẽ khi Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới.

Gắn với lịch sử hơn 1.000 năm, sông Hồng không chỉ là yếu tố tự nhiên mà còn là biểu tượng của Thăng Long - Hà Nội. Tuy nhiên, trong nhiều năm, dòng sông này chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng, thậm chí, có thời điểm bị “quay lưng”. Việc xác định sông Hồng là trục phát triển trung tâm được nhìn nhận là sự cộng hưởng giữa giá trị lịch sử và khát vọng tương lai. Đây không chỉ là trục cảnh quan mà là một trục tổng hợp, bao gồm: cảnh quan, sinh thái, văn hóa và kinh tế.

Với chiều dài chảy qua khu vực trung tâm khoảng 40 km, cùng quỹ đất lớn hai bên bờ và bãi giữa, sông Hồng mở ra không gian phát triển rộng lớn cho các hoạt động sinh thái, văn hóa, dịch vụ và thương mại. Nếu được khai thác đúng hướng, đây sẽ trở thành một động lực quan trọng cho phát triển. Đồng thời, trục sông Hồng cũng có thể trở thành biểu tượng mới của Thủ đô Hà Nội khi được đầu tư bài bản. Tuy nhiên, đây là dự án quy mô lớn, tác động đến nhiều người dân, đòi hỏi phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, đảm bảo hài hòa lợi ích.

Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, một nội dung quan trọng khác gắn với trục sông Hồng là phát triển công nghiệp văn hóa. Với lợi thế về di sản, công nghệ, chính sách và khả năng sáng tạo, Hà Nội có đầy đủ điều kiện để phát triển lĩnh vực này. Khi kết hợp với không gian sông Hồng, công nghiệp văn hóa sẽ có thêm động lực mạnh mẽ.

Bên cạnh đó là bài toán bảo tồn, bởi bảo tồn và phát triển không phải là hai yếu tố đối lập mà cần được kết hợp hài hòa. Có những di sản cần giữ nguyên, có những yếu tố có thể điều chỉnh và có những trường hợp có thể kết hợp để vừa gìn giữ giá trị vừa tạo động lực phát triển. Khi giải quyết tốt mối quan hệ này, không chỉ bài toán văn hóa mà cả bài toán kinh tế cũng được tháo gỡ. Văn hóa có thể tạo ra giá trị kinh tế và kinh tế lại hỗ trợ cho phát triển văn hóa, tạo nên mối liên kết chặt chẽ và bền vững.

Một góc đô thị Hà Nội nhìn từ trên cao. Ảnh: Phạm Hùng

Đột phá hạ tầng để dẫn dắt cấu trúc mới

Đề cập đến yêu cầu tái tổ chức đô thị theo hướng đa trung tâm, nhà báo Hồ Quang Lợi nhấn mạnh, Hà Nội cần tạo đột phá về hạ tầng mang tính dẫn dắt. Theo đó, giao thông, hạ tầng số và hệ sinh thái sông hồ là những yếu tố có thể tạo chuyển biến rõ nét cho Thủ đô trong thời gian tới.

Trước hết, về hạ tầng giao thông, nhà báo Hồ Quang Lợi cho rằng, cần tập trung hoàn thiện hệ thống đường vành đai và các trục hướng tâm. Việc kết nối đồng bộ các tuyến vành đai, trong đó có đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội và định hướng đường Vành đai 5, với các tuyến xuyên tâm sẽ hình thành mạng lưới giao thông tương đối hoàn chỉnh, góp phần giảm áp lực giao thông trên mặt đất.

Tuy nhiên, nhà báo Hồ Quang Lợi cũng cho rằng, phát triển giao thông đường bộ là chưa đủ và nhấn mạnh đến vai trò của hệ thống giao thông ngầm, đặc biệt là đường sắt đô thị. Với quy hoạch 14 tuyến, tổng chiều dài hàng trăm km, nếu được triển khai đúng tiến độ sẽ tạo bước đột phá trong phát triển giao thông công cộng, từng bước thay thế phương tiện cá nhân - nguyên nhân chính gây ùn tắc hiện nay. Đây là nhiệm vụ lớn, đòi hỏi nguồn lực rất cao, song Hà Nội có khả năng thu hút để thực hiện nếu có cách làm phù hợp.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh chuyển đổi số, nhà báo Hồ Quang Lợi cho rằng, hạ tầng số giữ vai trò then chốt, là điều kiện tiên quyết để xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, hướng tới mô hình đô thị thông minh. Một yếu tố quan trọng khác được nhà báo Hồ Quang Lợi nhấn mạnh là hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt là hệ thống sông, hồ. Hà Nội cần khẩn trương triển khai các giải pháp cải tạo, làm sạch sông hồ, bảo vệ không gian xanh và hạn chế tình trạng lấp hồ do đô thị hóa. Đây không chỉ là vấn đề môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng sống và phát triển bền vững.

“Trong 5 năm tới, sự đồng bộ giữa hạ tầng giao thông, hạ tầng số và phục hồi hệ sinh thái sẽ là những “đòn bẩy” quan trọng, góp phần định hình diện mạo đô thị hiện đại, đa trung tâm cho Thủ đô”, nhà báo Hồ Quang Lợi nhận định.

Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm không chỉ là một bản thiết kế không gian mà là sự chuyển đổi toàn diện về tư duy phát triển. Ảnh: Phạm Hùng

Có thể thấy, quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không chỉ là một bản thiết kế không gian mà là sự chuyển đổi toàn diện về tư duy phát triển. Từ mô hình đơn cực sang đa trung tâm, từ quy hoạch tĩnh sang quy hoạch mở, từ phát triển dàn trải sang phát triển có cấu trúc - tất cả tạo nên nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới.

Trong cấu trúc đó, hạ tầng đóng vai trò dẫn dắt, không gian mở tạo cơ hội, còn sông Hồng trở thành trục kết nối quá khứ với tương lai. Khi các yếu tố này được triển khai đồng bộ, Hà Nội không chỉ mở rộng về quy mô mà còn nâng tầm về chất lượng, khẳng định vai trò trung tâm và động lực phát triển của cả nước. Tầm nhìn 100 năm, vì thế, không chỉ là câu chuyện của tương lai xa mà bắt đầu từ những lựa chọn chiến lược ngay từ hiện tại.

Nguyên Bảo

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/dinh-hinh-thu-do-da-cuc-trong-tam-nhin-100-nam-740138.html