DNNN đồng loạt xin gỡ 'điểm nghẽn': Làm sao để giữ vai trò 'sếu đầu đàn'?

5 giờ trướcBài gốc

Từ khoản chi phí đất đai "đội" lên gần nghìn tỷ đồng mỗi năm của ngành điện, đến khối tài sản khổng lồ "nằm im" trên sổ sách của ngành dầu khí... tất cả đang chờ một cuộc "cởi trói" toàn diện để bứt phá.

Nghịch lý hạ tầng công ích gánh phí thương mại

Là trụ cột đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang đứng trước áp lực tài chính chưa từng có xuất phát từ thay đổi trong chính sách đất đai. Tổng Giám đốc EVN Nguyễn Anh Tuấn đã thẳng thắn chỉ ra một nghịch lý: Hệ thống lưới điện là hạ tầng độc quyền tự nhiên, phục vụ công ích, nhưng đang phải chịu chi phí đầu vào như đất kinh doanh thương mại.

"Cởi trói" cơ chế để DNNN thực sự giữ vai trò "sếu đầu đàn".

Cụ thể, kể từ ngày 1/6/2022, đất phục vụ hệ thống truyền tải và phân phối điện không còn được miễn tiền thuê. Theo tính toán của EVN, chỉ riêng sự thay đổi này đã khiến chi phí sản xuất điện tăng thêm khoảng 976 tỷ đồng mỗi năm. Điều này đồng nghĩa với việc giá thành điện bình quân phải "gánh" thêm 4,65 đồng/kWh.

"Đất cho đường dây, trạm biến áp không mang tính thương mại nhưng lại áp cơ chế thị trường, khiến chi phí cố định tăng vọt, tạo áp lực lớn lên giá bán lẻ điện," lãnh đạo EVN phân tích.

Trước thực tế này, EVN kiến nghị khẩn cấp khôi phục cơ chế miễn tiền thuê đất cho hạ tầng lưới điện. Đồng thời, Tập đoàn đề xuất được tạm sử dụng đất rừng để thi công song song với quá trình hoàn thiện thủ tục, tránh tình trạng dự án "treo" nhiều năm chỉ vì chờ điều chỉnh quy hoạch cục bộ. Về vốn, EVN mong muốn được giữ lại phần lợi nhuận sau thuế để bổ sung vốn điều lệ đến hết năm 2030, tạo nguồn lực đối ứng cho các dự án nguồn điện trọng điểm.

Không chỉ vướng về đất đai, "sếu đầu đàn" ngành dầu khí là Petrovietnam lại đang đau đầu với bài toán lãng phí nguồn lực từ chính tài sản của mình. Một điểm nghẽn lớn trong cơ chế tài chính hiện hành là nhiều tài sản hình thành từ các dự án lớn, dù đã hết khấu hao và vẫn còn giá trị sử dụng tốt, nhưng lại "đứng yên" trên sổ sách kế toán.

Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn kiến nghị cho phép đánh giá lại các tài sản này, coi đây là nguồn lực thực chất để tăng vốn chủ sở hữu. Đây được xem là giải pháp "mỡ nó rán nó", giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực huy động vốn cho các dự án chiến lược mà không cần xin ngân sách nhà nước.

Bên cạnh đó, các lĩnh vực năng lượng mới như điện gió ngoài khơi, LNG đang bị kìm hãm bởi sự chồng chéo "ma trận" pháp luật giữa Đất đai, Tài nguyên và Năng lượng. Nhiều dự án có tiền, có đối tác nhưng vẫn "tắc" ở khâu thủ tục do thiếu đầu mối rõ ràng. Petrovietnam đề xuất giao Bộ Công Thương làm "nhạc trưởng" rà soát, hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ để tháo gỡ nút thắt này.

Tương tự, các tổng công ty lương thực, lâm nghiệp cũng đang kiến nghị chuẩn hóa pháp lý quỹ đất để có thể mang quyền sử dụng đất đi góp vốn, liên doanh, mở đường cho phát triển công nghiệp chế biến sâu và logistics.

Ở mặt trận kinh tế số, Chủ tịch HĐTV VNPT Tô Dũng Thái ví von Nghị quyết 79 là "bệ phóng thể chế", nhưng để bay lên được thì cần nhiên liệu đặc biệt. Đầu tư vào công nghệ lõi (AI, Big Data, 6G) có đặc thù là rủi ro cao và chu kỳ thu hồi vốn dài, không thể đo lường hiệu quả ngay lập tức như xây dựng một cây cầu hay con đường.

Do đó, các doanh nghiệp công nghệ kiến nghị Chính phủ cho phép lập quỹ đầu tư mạo hiểm nội bộ; tách bạch hạch toán giữa nhiệm vụ chính trị và hoạt động kinh doanh. Quan trọng hơn, cần cơ chế Nhà nước đặt hàng sản phẩm công nghệ "Make in Vietnam", tạo thị trường đầu ra để doanh nghiệp nội địa dám mạnh tay đầu tư cho nghiên cứu - phát triển (R&D).

Chuyển từ "cầm tay chỉ việc" sang quản trị vốn

Những kiến nghị bức thiết của doanh nghiệp đã được Chính phủ lắng nghe và hiện thực hóa thông qua Nghị quyết số 29/NQ-CP ngày 24/2/2026 về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị.

Điểm nhấn mang tính cách mạng trong Chương trình hành động này là sự thay đổi tư duy quản lý: Nhà nước sẽ thôi can thiệp sâu vào điều hành tác nghiệp hằng ngày, thay vào đó tập trung vai trò chủ sở hữu đầu tư vốn. Quyền quyết định các danh mục đầu tư trọng điểm sẽ được phân cấp mạnh mẽ cho Hội đồng thành viên các tập đoàn.

Đặc biệt, việc đánh giá hiệu quả đầu tư sẽ được xem xét trên tổng thể danh mục thay vì "soi" từng dự án đơn lẻ. Ông Đặng Quyết Tiến, nguyên Cục trưởng Cục Tài chính doanh nghiệp (Bộ Tài chính) đánh giá: "Đây chính là 'khoảng không an toàn' mà doanh nghiệp mong mỏi. Nếu cứ sai đâu sửa đấy theo kiểu cắt khúc, doanh nghiệp sẽ không bao giờ dám đầu tư vào những lĩnh vực mới, rủi ro cao nhưng mang tính dẫn dắt".

Bên cạnh đó, cơ chế lương thưởng cũng được cởi bỏ sự cào bằng. Thu nhập của lãnh đạo, chuyên gia sẽ tiệm cận thị trường quốc tế, gắn liền với hiệu quả kinh doanh, nhằm thu hút nhân tài thực thụ về khu vực công.

Trao đổi với VnBusiness về việc để các cơ chế hỗ trợ DNNN thực sự đi vào cuộc sống, GS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hành lang pháp lý bảo vệ người dám nghĩ, dám làm.

"Doanh nghiệp cần những quy định cụ thể về miễn trừ trách nhiệm đối với các rủi ro bất khả kháng hoặc rủi ro trong thử nghiệm đổi mới sáng tạo. Nếu không, tâm lý sợ sai sẽ triệt tiêu mọi động lực phát triển," GS Cường nhận định. Ông cũng cho rằng, khi giao nhiệm vụ "đầu đàn", Nhà nước phải cấp nguồn lực tương xứng, có thể từ chính lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp.

Theo báo cáo mới nhất từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), khu vực DNNN vẫn đang khẳng định vai trò trụ cột khi đóng góp gần 28% GDP, với tổng vốn chủ sở hữu tăng trưởng 7,5%. Đáng chú ý, nhờ những tín hiệu tích cực từ chính sách, dòng vốn đầu tư cho R&D và chuyển đổi số đã tăng vọt, chiếm 15% tổng vốn đầu tư mới.

Việc tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, vốn và cơ chế quản trị rủi ro không chỉ là giải pháp tình thế, mà là chìa khóa để "mở khóa" kho tàng nguồn lực khổng lồ của khu vực kinh tế nhà nước. Khi được cởi trói, những "sếu đầu đàn" này hứa hẹn sẽ tạo ra sức bật mới, đưa nền kinh tế Việt Nam tiến nhanh trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa vào năm 2026 và những năm tiếp theo.

Thanh Hoa

Nguồn Vnbusiness : https://vnbusiness.vn/dnnn-dong-loat-xin-go-diem-nghen-lam-sao-de-giu-vai-tro-seu-dau-dan.html