Biệt thự Pháp tại số 49 phố Trần Hưng Đạo - 46 phố Hàng Bài sau khi đã được trùng tu, tôn tạo. ẢNH: K.H.
Giữ nét riêng cho Hà Nội
Tháng 2/2024, sau thời gian tiến hành trùng tu, tôn tạo, Hà Nội chính thức mở cửa cho du khách tham quan ngôi biệt thự Pháp tại số 49 phố Trần Hưng Đạo - 46 phố Hàng Bài. Biệt thự được thực hiện dựa trên thỏa thuận hợp tác giữa vùng Ile-de- nước Pháp và UBND TP Hà Nội giai đoạn 2022 - 2026. Ngôi biệt thự 2 tầng với diện tích xây dựng 174m2, nằm trên khuôn viên 993m2 là một trong số rất ít biệt thự của Hà Nội còn lại với sân vườn rộng.
Giám đốc Cơ quan hỗ trợ Hợp tác quốc tế vùng Paris tại Việt Nam (PRX) Emmanuel Cerise cho rằng, ngôi biệt thự này không đơn giản là một công trình kiến trúc Pháp thuần túy, đây là sản phẩm có sự giao thoa, kết hợp với rất nhiều kỹ thuật xây dựng của Việt Nam.
Theo TS Vũ Đình Luyến - Viện Khoa học công nghệ Xây dựng, hoạt động trùng tu, tôn tạo biệt thự nói trên nằm trong tầm nhìn của Hà Nội, thể hiện tại Chương trình 03-Ctr/TU ngày 17/3/2021 của Thành ủy Hà Nội về “Chỉnh trang đô thị, phát triển đô thị và kinh tế đô thị giai đoạn 2021 - 2025”. Cùng với đó là việc Hà Nội công bố các Đồ án Quy hoạch phân khu đô thị (nội đô lịch sử) tại các quận cũ như: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng… đã mở ra hành lang pháp lý, giúp những công trình này được bảo vệ khỏi sự xuống cấp, làm biến dạng do thiên nhiên và con người gây ra.
Theo Đồ án Quy hoạch phân khu đô thị, cấu trúc không gian kiến trúc - cảnh quan trong quy hoạch được tổ chức theo các tuyến trục và mạng lưới đường vành đai, hướng tâm, tạo thành các ô phố. Đáng chú ý, Đồ án đề cập đến nội dung bảo tồn, tôn tạo, chỉnh trang (khu vực khu phố cổ và phố cũ), hệ thống các công trình di tích, nhà cổ, biệt thự cũ, công trình kiến trúc khác có giá trị xây dựng trước năm 1954 sẽ được bảo tồn, tôn tạo theo Quy chế quản lý, sử dụng nhà biệt thự cũ được xây dựng từ trước năm 1954 cùng các Quy định và Quy chế quản lý kiến trúc khác có liên quan trong khu vực.
Hành động cụ thể
Thống kê của Sở Xây dựng TP Hà Nội cho thấy, Hà Nội có khoảng 1.253 biệt thự cũ xây dựng trước năm 1954 trên địa bàn các quận cũ của Hà Nội như: Ba Đình, Tây Hồ, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng và Đống Đa. Còn theo công bố của Viện Quy hoạch và Kiến trúc đô thị, trong 63 biệt thự đã tự phá dỡ, xây mới, hiện cơ quan quản lý không có hồ sơ, không xác định được thời điểm xây dựng.
Năm 2015, Ban Pháp chế HĐND TP Hà Nội công bố Báo cáo giám sát, trong đó có việc thực hiện Kết luận thanh tra xác định 312 biệt thự không thuộc đối tượng quản lý theo quy chế quản lý, sử dụng nhà biệt thự được xây dựng từ trước năm 1954 trên địa bàn Hà Nội. Theo kết quả giám sát, có 63 biệt thự tự phá dỡ, xây mới cơ quan quản lý không có hồ sơ, không xác định được thời điểm xây dựng; 19 biệt thự báo cáo là biến dạng hoàn toàn và xuống cấp nghiêm trọng nhưng không có hồ sơ đánh giá, thẩm định chất lượng; 2 biệt thự báo cáo là không tìm thấy nhưng thực tế đã tìm thấy; 48 biệt thự báo cáo đã phá dỡ, xây mới nhưng trên thực tế vẫn còn là biệt thự (16 biệt thự vẫn còn; 35 biệt thự chỉ sửa chữa, cơi nới, nâng tầng); 45 nhà (biệt thự) báo cáo không phải là biệt thự thì thực tế có 8 nhà là biệt thự…
Nhằm ngăn chặn việc tự ý cải tạo, sửa chữa, thay đổi hiện trạng, công năng, thậm chí là phá biệt thự để xây cao ốc lên cao tới mức đáng báo động, Chính phủ đã ban hành Thông báo số 348/TB-VPCP yêu cầu UBND TP Hà Nội chỉ đạo dừng ngay việc phá các nhà biệt thự cũ và xây dựng các nhà cao tầng trong khu vực trung tâm.
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, UBND TP Hà Nội đã ban hành Văn bản số 12421/UBND-XD chỉ đạo: Sở Xây dựng và các địa phương kiên quyết dừng ngay việc phá các nhà biệt thự cũ và cấp giấy phép xây dựng các tòa nhà cao tầng trong khu vực trung tâm... Về phía Sở Xây dựng Hà Nội có văn bản đề nghị các địa phương tổ chức rà soát kỹ các công trình biệt thự cũ xây dựng trước năm 1954, lập hồ sơ, chụp ảnh hiện trạng và công khai danh sách nhà biệt thự theo các nhóm trên địa bàn quản lý; tổng hợp ý kiến đóng góp, phản ánh của các tổ chức, cá nhân (nếu có) về Danh mục nhà biệt thự, việc phân loại, đánh giá, xếp loại nhà biệt thự.
Việc Hà Nội đưa vào trùng tu, tôn tạo các biệt thự cổ và Đồ án Quy hoạch phân khu đô thị cho thấy sự coi trọng về giá trị lịch sử, kiến trúc, văn hóa… Đây thực sự là những “tấm áo giáp” giúp các cơ quan quản lý cùng người dân có thêm hành lang pháp lý vững chắc trong việc bảo vệ, tôn tạo và gìn giữ những công trình này khỏi sự xuống cấp, biến dạng của thời gian và con người.
Khắc Hạnh