'Dó' mang ballet đến gần công chúng Việt

4 giờ trướcBài gốc

Trích đoạn "Dó" tại cuộc họp báo.

Không chỉ là hoạt động truyền thông trước thềm công diễn, sự kiện còn cho thấy một chuyển động đáng chú ý của nghệ thuật hàn lâm Việt Nam: Nỗ lực tìm kiếm một tiếng nói riêng, một bản sắc đủ sức đối thoại với thế giới.

Đằng sau câu chuyện của một vở diễn, “Dó” gợi ra một vấn đề rộng hơn: Khi công chúng ngày càng quen với chuẩn mực quốc tế, nghệ thuật Việt sẽ định vị mình ra sao trong dòng chảy toàn cầu hóa?

Từ cuộc gặp gỡ báo chí, thấy một hành trình nghiêm túc

Buổi họp báo quy tụ đông đảo các nghệ sĩ, nhà báo, nhà quản lý văn hóa và đại diện quốc tế. Phát biểu tại sự kiện, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier nhấn mạnh vai trò của các dự án nghệ thuật mang tính giao thoa: Không chỉ thúc đẩy đối thoại văn hóa, mà còn mở ra những khả năng hợp tác sáng tạo bền vững.

Ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam phát biểu tại cuộc họp báo.

Ở góc độ trong nước, ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam nhìn nhận “Dó” như một thí dụ tiêu biểu cho cách tiếp cận mới của công nghiệp văn hóa: Lấy bản sắc làm nền tảng, nhưng vận hành theo logic sáng tạo hiện đại.

Phần trao đổi mở giữa báo chí và ê-kíp sáng tạo cho thấy sự quan tâm đặc biệt của công chúng đối với vở diễn. Những câu hỏi không chỉ xoay quanh nội dung, mà đi sâu vào cấu trúc nghệ thuật, lựa chọn ngôn ngữ biểu đạt và chiến lược đưa ballet Việt tiếp cận khán giả đương đại.

Trực tiếp chia sẻ tại sự kiện, Tổng Đạo diễn Trần Hương Na cho biết: “Dó khởi nguồn từ tình yêu dành cho văn hóa Việt. Chúng tôi không muốn dừng lại ở việc đưa chất liệu dân gian lên sân khấu, mà là chuyển hóa chúng thành ngôn ngữ nghệ thuật thực sự".

Những trích đoạn ngắn được trình diễn ngay tại buổi họp báo đã phần nào hé lộ tinh thần ấy: Chuyển động tiết chế, bám đất, giàu tính biểu tượng - khác biệt rõ rệt với những chuẩn mực ballet cổ điển quen thuộc.

Về cấu trúc, vở diễn được xây dựng trên nền tổ khúc The Four Seasons của Antonio Vivaldi, trong phiên bản chuyển soạn đương đại của Max Richter. Đây không chỉ là lựa chọn âm nhạc, mà là một tuyên ngôn thẩm mỹ: Giữ lại tinh thần cổ điển, nhưng đặt trong nhịp điệu của thế kỷ XXI.

Trên nền âm nhạc ấy, “Dó” kiến tạo một thế giới sân khấu giàu tính biểu tượng với những chất liệu thuần Việt: nơm, quạt giấy, chiếu hoa, giấy dó… Nhưng điều đáng nói không nằm ở việc “đưa” chất liệu lên sân khấu, mà ở cách chúng trở thành một phần của ngôn ngữ múa.

Biên đạo Phan Lương cho biết ê-kíp lựa chọn chất liệu Neo-classic - kết hợp nền tảng ballet hàn lâm với tinh thần chuyển động đương đại. Trong khi đó, biên đạo Vũ Ngọc Khải nhấn mạnh: “Chúng tôi khai thác sâu ngôn ngữ múa Việt, từ động tác tay đến cảm quan cơ thể. Đây là một cấu trúc chuyển động phức hợp, đòi hỏi kỹ thuật rất cao".

Quang cảnh buổi họp báo.

Vở diễn được chia thành 4 phần tương ứng với 4 mùa, nhưng không vận hành theo logic kịch tính tuyến tính của ballet châu Âu. Thay vào đó là cấu trúc tuần hoàn - một cách tiếp cận gần với tư duy văn hóa nông nghiệp Á Đông. Cao trào không nằm ở xung đột cá nhân, mà ở sự hòa nhập giữa con người với thiên nhiên.

“Việt hóa” ballet ra sao?

Một trong những điểm nhấn được giới chuyên môn quan tâm là cách “Dó” tiếp cận việc Việt hóa ballet.

Trong truyền thống châu Âu, ballet đề cao các đường nét vươn cao, hướng lên không trung. Nhưng trong “Dó”, trọng tâm cơ thể được hạ thấp; các động tác xoắn, cuộn, trượt, nghiêng xuất hiện nhiều hơn. Những chuyển động này gợi liên tưởng tới lao động nông nghiệp - quăng chài, đặt nơm, gánh nước, cấy lúa.

Sự thay đổi ấy không đơn thuần là kỹ thuật. Nó phản ánh một dịch chuyển sâu hơn trong hệ quy chiếu thẩm mỹ: Từ khát vọng chinh phục không gian sang sự gắn bó với mặt đất - nơi khởi nguồn của đời sống văn hóa Việt.

Ở đây, “Dó” không chỉ kể một câu chuyện Việt, mà còn là một thử nghiệm sáng tạo trong ballet - nơi ngôn ngữ chuyển động mang dấu ấn văn hóa bản địa.

Các nhà báo đặt câu hỏi với ê-kíp sản xuất "Dó".

Những chia sẻ tại cuộc họp báo cũng cho thấy tín hiệu tích cực từ khán giả từng xem “Dó” trong các lần công diễn trước. Nhiều ý kiến bày tỏ sự bất ngờ khi các hình tượng dân gian quen thuộc lại có thể xuất hiện trong một không gian nghệ thuật hàn lâm. “Cảm giác vừa thân thuộc, vừa mới mẻ”, một khán giả tại Hà Nội nhận xét.

Đáng chú ý, khán giả quốc tế cũng dành sự quan tâm cho vở diễn. Một số ý kiến cho rằng “Dó” tạo ra một cuộc đối thoại thú vị giữa truyền thống và hiện đại, giữa Đông và Tây - điều không dễ đạt được nếu thiếu một nền tảng sáng tạo vững chắc. Những phản hồi này củng cố một nhận định: Trong bối cảnh hội nhập, bản sắc không phải là rào cản, mà có thể trở thành lợi thế cạnh tranh của nghệ thuật Việt Nam.

Từ câu chuyện của “Dó”, một vấn đề lớn hơn được đặt ra: làm thế nào để hình thành những tác phẩm nghệ thuật mang dấu ấn “Made in Vietnam”? Trong nhiều năm, nghệ thuật biểu diễn trong nước vẫn chủ yếu tiếp nhận và trình diễn các tác phẩm kinh điển quốc tế. Điều đó giúp nâng cao trình độ chuyên môn, nhưng cũng đặt ra áp lực phải sáng tạo những sản phẩm có bản sắc riêng.

“Dó” cho thấy một hướng đi đáng chú ý: Không sao chép mô hình có sẵn, mà bắt đầu từ di sản văn hóa, từ đó chuyển hóa thành ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.

Tuy nhiên, như chính ê-kíp thừa nhận, đây mới chỉ là những bước đi đầu tiên. Để hình thành một thương hiệu nghệ thuật quốc gia, cần một hệ sinh thái đồng bộ từ chính sách, đầu tư, đào tạo đến thị trường và công chúng.

Đêm 29/3 tới đây, tại Nhà hát Hồ Gươm sẽ là một cột mốc quan trọng - không chỉ riêng với việc công diễn “Dó”, mà với hành trình tìm kiếm bản sắc cho ballet Việt Nam. Bởi sau tất cả, điều đọng lại không chỉ là một vở diễn. Đó là câu hỏi về căn tính: Khi nghệ thuật cất lời, nó sẽ nói bằng ngôn ngữ nào - vay mượn, hay chính tiếng nói của mình. “Dó” đang chọn cách thứ hai. Và chính lựa chọn ấy khiến công chúng chờ đợi.