Doanh nghiệp được hoãn BHXH 12 tháng: Điều kiện gì?

13 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh nền kinh tế liên tục đối mặt với những cú sốc khó lường, từ suy giảm tăng trưởng đến các rủi ro mang tính bất khả kháng như dịch bệnh hay thiên tai, bài toán duy trì dòng tiền và bảo toàn lực lượng lao động trở thành thách thức sống còn đối với nhiều doanh nghiệp. Trên nền thực tiễn đó, Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) năm 2024 đã thiết kế một cơ chế đặc biệt – cho phép tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất – như một “phao cứu sinh” có kiểm soát, nhằm giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khắc nghiệt mà không làm đứt gãy hệ thống an sinh xã hội.

Ngưỡng điều kiện: “Cửa hẹp” để tránh doanh nghiệp trục lợi

Theo quy định tại Điều 37 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, doanh nghiệp gặp khó khăn nghiêm trọng có thể được xem xét tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất trong thời gian tối đa 12 tháng. Tuy nhiên, chính sách này không áp dụng đại trà mà chỉ kích hoạt khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng thực sự “cạn lực”, không còn khả năng duy trì nghĩa vụ đóng bảo hiểm.

Khủng hoảng tài chính, doanh nghiệp được “thở” với chính sách hoãn đóng BHXH. Nhưng không phải ai cũng qua được “cửa hẹp” pháp lý - Ảnh: minh họa

Cụ thể hóa quy định này, Nghị định 158/2025/NĐ-CP đã đưa ra các tiêu chí chi tiết, chia thành hai nhóm nguyên nhân chính. Một là các biến động mang tính hệ thống như khủng hoảng kinh tế, suy thoái hoặc quá trình tái cơ cấu sản xuất – công nghệ. Hai là các yếu tố bất khả kháng như thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh hoặc mất mùa diện rộng. Những điều kiện này cho thấy Nhà nước chỉ “mở van hỗ trợ” khi doanh nghiệp thực sự bị đẩy vào thế khó không thể xoay xở bằng các biện pháp thông thường.

Tuy nhiên, yếu tố nguyên nhân vẫn chưa đủ. Doanh nghiệp muốn được chấp thuận còn phải vượt qua “bài toán định lượng” rất khắt khe. Điều này nhằm ngăn chặn nguy cơ lạm dụng chính sách, bảo vệ tính bền vững của quỹ bảo hiểm.

Pháp luật đặt ra các tiêu chí cụ thể về mức độ thiệt hại và ảnh hưởng đến lao động. Nếu doanh nghiệp buộc phải dừng sản xuất từ 30 ngày trở lên và có ít nhất 50% lao động tham gia BHXH phải nghỉ việc, đó mới được coi là tình trạng đủ nghiêm trọng để xem xét hỗ trợ.

Trong trường hợp bị tác động bởi thiên tai hoặc sự cố lớn, doanh nghiệp cần chứng minh thiệt hại tài sản vượt quá 50% tổng giá trị, không bao gồm đất đai. Nếu không đạt ngưỡng này, doanh nghiệp vẫn có thể được xem xét nếu không thể bố trí việc làm cho ít nhất một nửa lực lượng lao động.

Những con số này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn thể hiện rõ quan điểm của nhà làm luật: chỉ những doanh nghiệp thực sự “bị thương nặng” mới được trao quyền tạm dừng nghĩa vụ tài chính.

Thời gian tạm dừng đóng BHXH và “lằn ranh đỏ” bảo vệ người lao động

Thời hạn tối đa 12 tháng là một giới hạn cứng, được tính từ thời điểm doanh nghiệp gửi đề nghị. Đây là khoảng thời gian đủ để doanh nghiệp tái cấu trúc hoặc phục hồi, nhưng không quá dài để gây áp lực lên hệ thống an sinh.

Đáng chú ý, dù được tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất, doanh nghiệp vẫn phải tiếp tục đóng đầy đủ vào các quỹ ốm đau, thai sản và tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp. Quy định này mang ý nghĩa then chốt, đảm bảo người lao động không bị “bỏ rơi” trong những rủi ro trực tiếp liên quan đến sức khỏe và sinh kế.

Theo Trần Dũng Hà – Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP.HCM, việc duy trì các quỹ ngắn hạn trong giai đoạn khó khăn là “lằn ranh đỏ” không thể bị xóa bỏ. Ông nhấn mạnh rằng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phải đi cùng trách nhiệm bảo vệ người lao động, bởi đây là yếu tố cốt lõi giữ ổn định xã hội và niềm tin vào hệ thống an sinh.

Một điểm quan trọng nhưng thường bị hiểu sai là việc “tạm dừng” không đồng nghĩa với “miễn đóng”. Khi hết thời hạn được phép, doanh nghiệp và người lao động phải thực hiện đóng bù toàn bộ số tiền của thời gian đã tạm dừng.

Khoản đóng bù này phải được hoàn tất chậm nhất vào cuối tháng kế tiếp sau khi kết thúc thời gian tạm dừng. Nếu chậm trễ, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các chế tài xử lý theo quy định của pháp luật, bao gồm cả xử phạt và truy thu.

Điều này cho thấy bản chất của chính sách là hỗ trợ dòng tiền trong ngắn hạn, chứ không làm thay đổi nghĩa vụ dài hạn. Doanh nghiệp chỉ được “hoãn” chứ không được “xóa” trách nhiệm.

Tình huống phát sinh: Khi quyền lợi người lao động được ưu tiên

Một vấn đề pháp lý phức tạp là trường hợp người lao động phát sinh quyền hưởng chế độ trong thời gian tạm dừng. Nếu họ đủ điều kiện nghỉ hưu, tử tuất hoặc chấm dứt hợp đồng, doanh nghiệp buộc phải đóng bù ngay lập tức để đảm bảo quyền lợi được giải quyết.

Quy định này tạo ra một “cơ chế bảo hiểm kép”, trong đó quyền lợi của người lao động luôn được đặt lên hàng đầu, ngay cả khi doanh nghiệp đang gặp khó khăn.

Để tiếp cận chính sách, doanh nghiệp phải trải qua một quy trình hành chính nhiều bước, với sự tham gia của các cơ quan nội vụ, tài chính và bảo hiểm xã hội. Việc xác định số lao động nghỉ việc hay mức độ thiệt hại tài sản đều phải được thẩm định độc lập.

Sau khi hoàn tất hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền phải phản hồi trong vòng 15 ngày làm việc. Tiếp đó, cơ quan bảo hiểm xã hội có tối đa 10 ngày để đưa ra quyết định cuối cùng.

Theo ông Trần Dũng Hà, quy trình này được thiết kế nhằm “đảm bảo hai mục tiêu song song: hỗ trợ kịp thời cho doanh nghiệp nhưng không tạo kẽ hở cho hành vi trục lợi quỹ BHXH”. Ông cũng cho biết, trong thực tế, các cơ quan chức năng tại TP.HCM đang nỗ lực rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, đặc biệt trong các tình huống cấp bách.

Cơ chế tạm dừng đóng BHXH có thể xem là một trong những chính sách linh hoạt nhất của hệ thống an sinh hiện nay. Nó cho phép doanh nghiệp “thở” trong giai đoạn khó khăn, nhưng đồng thời đặt ra những ràng buộc đủ mạnh để đảm bảo tính kỷ luật tài chính và công bằng xã hội.

Trong dài hạn, hiệu quả của chính sách không chỉ phụ thuộc vào quy định pháp luật mà còn nằm ở cách thức triển khai và giám sát. Nếu được vận hành đúng cách, đây sẽ là công cụ quan trọng giúp nền kinh tế tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc.

Hồ Quang

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/doanh-nghiep-duoc-hoan-bhxh-12-thang-dieu-kien-gi-250375.html