Diện tích đất công 1.5 hec-ta bị doanh nghiệp san lấp, sử dụng tại xã Hồng Vân. Ảnh: Vũ Cường.
Hiện trạng quỹ đất công sau sáp nhập
Sau khi được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Liên Phương, Vân Tảo, Hồng Vân, Hà Hồi, Duyên Thái, Ninh Sở theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, xã Hồng Vân đứng trước yêu cầu cấp thiết phải rà soát, quản lý lại toàn bộ quỹ đất công trên địa bàn.
Kết quả kiểm kê bước đầu cho thấy, toàn xã hiện có 539 thửa đất công với tổng diện tích 1.676.594m² (khoảng 167,6ha). Trong đó, nhiều diện tích đã nằm trong các dự án phát triển trọng điểm như Khu đô thị thể thao Olympic, trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, các dự án đấu giá quyền sử dụng đất, xây dựng hạ tầng và cảnh quan di tích.
Bên cạnh đó, còn 224 thửa với diện tích hơn 935.000m² nằm ngoài các dự án, là nguồn lực quan trọng nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích nếu không được quản lý chặt chẽ.
Qua rà soát, xã xác định có 37 thửa đất với diện tích gần 13.000m² đang bị lấn chiếm hoặc sử dụng không đúng mục đích. Những tồn tại này chủ yếu phát sinh từ giai đoạn trước khi sáp nhập, khi công tác quản lý còn phân tán, thiếu đồng bộ, hồ sơ địa chính chưa hoàn chỉnh.
Mốc giới diện tích đất công bị sử dụng sai mục đích. Ảnh: CTV
Thực tế cho thấy, nhiều diện tích đất công ích nằm xen kẽ với đất nông nghiệp giao lâu dài cho các hộ dân, khiến việc xác định ranh giới gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, hồ sơ bàn giao từ các xã cũ chưa đầy đủ, gây lúng túng trong việc truy xuất nguồn gốc và quá trình sử dụng đất.Cùng với đó, nguồn lực cho công tác quản lý còn hạn chế, đội ngũ cán bộ địa chính mỏng, trong khi địa bàn rộng, phức tạp. Nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân chưa cao cũng là nguyên nhân khiến một số vi phạm kéo dài.Những tồn tại trên đặt ra yêu cầu cấp bách đối với chính quyền xã Hồng Vân trong việc thiết lập lại trật tự quản lý đất công, đặc biệt trong bối cảnh mô hình chính quyền hai cấp đã đi vào vận hành, đòi hỏi sự chủ động và hiệu quả cao hơn từ cấp cơ sở.Kiên quyết không để thất thoát đất côngTrong quá trình rà soát, một trường hợp điển hình đã được phát hiện tại khu vực chân đê sông Hồng, thuộc thôn Xâm Xuyên.Theo đó, diện tích khoảng 14.465m² đất công nằm trong hành lang thoát lũ đã bị Công ty Cổ phần Cảng Hồng Vân san lấp và quản lý, sử dụng từ năm 2020 đến nay.
Trưởng phòng Kinh tế xã Hồng Vân Lý Thu Doan trao đổi thông tin liên quan đến quản lý đất công. Ảnh: Vũ Hậu.
Theo phản ánh của người dân địa phương, khu vực này trước đây là một đầm nước rộng, sâu. Tuy nhiên, doanh nghiệp đã tiến hành đổ hàng trăm nghìn mét khối vật liệu để san lấp, biến thành bãi tập kết phục vụ hoạt động cảng và bốc xếp hàng hóa.
Đáng chú ý, căn cứ pháp lý cho việc san lấp diện tích này chỉ dừng lại ở các văn bản mang tính chất giới thiệu địa điểm nghiên cứu và cho phép xã hội hóa san lấp của cấp xã và cấp huyện trước đây, chưa đủ cơ sở pháp lý để giao đất hoặc cho thuê đất theo quy định của pháp luật đất đai.
Để được “mượn” diện tích gần 1,5ha ao đầm, doanh nghiệp đồng ý hỗ trợ địa phương khoảng 100 triệu đồng mỗi năm. Tuy nhiên, cách làm này bộc lộ nhiều bất cập, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước và phá vỡ nguyên tắc quản lý đất công.
Ghi nhận thực tế hiện nay, dấu vết của đầm nước đã hoàn toàn biến mất, thay vào đó là mặt bằng san lấp quy mô lớn, được sử dụng làm bãi tập kết vật liệu, đường nội bộ và khu phục vụ hoạt động cảng.
Trước thực trạng trên, chính quyền xã Hồng Vân xác định rõ quan điểm: kiên quyết thu hồi diện tích vi phạm, xử lý dứt điểm theo quy định pháp luật.
Phát biểu tại hội nghị giao ban nhiệm vụ quý I năm 2026 của UBND xã, đồng chí Lý Thu Doan, Trưởng phòng Kinh tế xã Hồng Vân nhấn mạnh: việc để xảy ra tình trạng doanh nghiệp sử dụng đất công kéo dài là tồn tại từ giai đoạn trước, cần được xử lý triệt để trong giai đoạn hiện nay.
Theo đó, xã sẽ tổ chức kiểm tra, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, thông báo tới doanh nghiệp và xây dựng phương án thu hồi theo đúng quy định. Quá trình thực hiện sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng của thành phố, bảo đảm đúng trình tự, thủ tục, hạn chế phát sinh khiếu kiện.
Đồng thời, việc xử lý không chỉ dừng lại ở thu hồi diện tích, mà còn gắn với yêu cầu khôi phục chức năng sử dụng đất, đảm bảo an toàn hành lang thoát lũ sông Hồng, tránh để tái diễn vi phạm.
Thiết lập kỷ cương quản lý đất công trong giai đoạn mới
Từ thực tiễn rà soát và xử lý các trường hợp cụ thể, xã Hồng Vân đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý quỹ đất công, đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền hai cấp.
Trọng tâm trước hết là tiếp tục rà soát, đo đạc, lập hồ sơ địa chính đầy đủ đối với từng thửa đất. Những diện tích sử dụng đúng mục đích sẽ được hoàn thiện thủ tục để đưa vào đấu thầu, cho thuê, tạo nguồn thu hợp pháp cho ngân sách.
Đối với các khu vực chưa rõ ranh giới hoặc có nguy cơ tranh chấp, xã sẽ đẩy nhanh việc cắm mốc ngoài thực địa, xây dựng bản đồ địa chính chính quy, làm cơ sở quản lý lâu dài.
Song song với đó, công tác xử lý vi phạm được thực hiện theo nguyên tắc kiên quyết, không để tồn đọng kéo dài. Các trường hợp sử dụng sai mục đích sẽ bị thanh lý hợp đồng; các trường hợp lấn chiếm sẽ bị xử lý theo quy định, bảo đảm công bằng và minh bạch.
Một giải pháp quan trọng khác là công khai, minh bạch trong quản lý và khai thác đất công. Các phương án sử dụng đất, kết quả đấu giá, cho thuê sẽ được công bố rộng rãi để người dân giám sát, góp phần hạn chế tiêu cực.
Cùng với đó, xã tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về đất đai, đặc biệt là các quy định mới của Luật Đất đai năm 2024, nhằm nâng cao nhận thức của người dân, hạn chế vi phạm từ gốc.
Có thể thấy, từ việc rà soát tổng thể đến xử lý những trường hợp cụ thể như tại khu vực cảng Hồng Vân, chính quyền xã Hồng Vân đang từng bước thiết lập lại kỷ cương trong quản lý đất công.
Trong bối cảnh quỹ đất ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển, việc quản lý chặt chẽ, sử dụng hiệu quả đất công không chỉ góp phần chống thất thoát tài sản nhà nước, mà còn tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong thời gian tới.
Vũ Cường