Doanh nghiệp thực phẩm chờ gỡ 'vùng xám' pháp lý để giảm chi phí

một giờ trướcBài gốc

Một container 40 feet nằm ngoài cảng, mỗi ngày tốn 40 USD phí lưu bãi. Nếu lưu đến 60 ngày, chi phí đội lên, chưa tính phát sinh khác, thì còn đâu nữa mà doanh nghiệp (DN) cạnh tranh.

Đây là lời ca thán của ông Nguyễn Ngọc Vàng, Giám đốc Công TNHH Thương Mại Dịch Vụ Xuất Nhập Khẩu Tú Anh (chuyên về đại lý thủ tục hải quan).

Hàng hóa ách tắc, chi phí đội cao

“Nói ra nghe như chuyện đùa, nhưng thực tế đang là vậy”, ông Vàng bức xúc. Theo vị giám đốc này, nhiều DN đang rơi vào vòng luẩn quẩn vì thủ tục kiểm tra an toàn thực phẩm và quy định thiếu rõ ràng. Hàng không thông quan được, DN mất tiền từng ngày, còn cơ hội cạnh tranh thì teo tóp dần.

DN trong nước vốn đã yếu thế so với DN nước ngoài. Nếu cứ chết dí với container ngoài cảng thì lấy gì để phát triển?

Ông Nguyễn Ngọc Vàng, Giám đốc Công TNHH Thương Mại Dịch Vụ Xuất Nhập Khẩu Tú Anh

Các DN thực phẩm kỳ vọng các “vùng xám” pháp lý sớm được tháo gỡ để giảm ách tắc và phục hồi sức cạnh tranh.

Một trong những vướng mắc pháp lý đặc trưng và nghịch lý nhất hiện nay nằm ở ngành thủy sản. Luật An toàn thực phẩm và các văn bản dưới luật vẫn còn nhiều khoảng trống, gây khó khăn trực tiếp cho DN trong quá trình thực thi.

Như trong báo cáo mới đây được Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản (Vasep) gửi đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đã chỉ rõ không có quy định về “ngưỡng phát hiện tối thiểu của thiết bị - MRPL” liên quan đến xét nghiệm kháng sinh, hóa chất cấm trong thủy sản.

Khoảng trống này khiến một số sản phẩm thủy sản có thể đủ tiêu chuẩn xuất khẩu EU, nhưng không thể vào được siêu thị tại Việt Nam để bán cho người tiêu dùng Việt.

Mặt khác, DN ngành hàng còn gặp khó khăn do chưa có các quy định kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng thủy sản chuyển mục đích sử dụng từ nhập khẩu để sản xuất xuất khẩu hoặc gia công xuất khẩu sang tiêu thụ nội địa và ngược lại.

“Điều này đang tạo ra một khoảng trống trong quy định pháp lý đáp ứng các nhu cầu thực tiễn của DN và làm giảm tính linh hoạt trong sản xuất kinh doanh, tăng tồn kho, tăng chi phí và gây lãng phí nguồn nguyên liệu hợp pháp”, phía Vasep lưu ý.

Không chỉ ngành thủy sản, nhiều DN nhập khẩu phụ gia, men thực phẩm cũng đang “kẹt” trong mê cung thủ tục.

Ông Nguyễn Ngọc Vàng cho biết phụ gia thực phẩm nằm trong danh mục kiểm tra an toàn thực phẩm. Trong khi đó, chất hỗ trợ chế biến và men thực phẩm lại không có hướng dẫn cụ thể.

DN vì thế không biết có phải đăng ký kiểm tra chất lượng hay không. “Chúng tôi nộp hồ sơ nhưng đều bị từ chối vì sản phẩm không hoàn toàn là phụ gia thực phẩm”, ông Vàng kể.

Điều khiến DN bức xúc hơn là khi hồ sơ bị yêu cầu bổ sung, cơ quan chức năng lại không nói rõ cần bổ sung nội dung gì. Hồ sơ cứ kéo dài hết lần này đến lần khác.

Một vướng mắc khác đang khiến nhiều DN thực phẩm tại Tp.HCM lao đao là sự cố dữ liệu sau khi sáp nhập địa giới hành chính.

Bà Phương, đại diện Công ty Bel Việt Nam, cho biết DN đang gặp khó khi làm việc với hệ thống siêu thị và khách hàng mới. Trước đây, DN đã hoàn tất thủ tục tự công bố sản phẩm và được đăng tải trên website của Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Bình Dương. Tuy nhiên sau khi sáp nhập vào Tp.HCM, website cũ không còn hoạt động.

Dữ liệu đứt gãy, thủ tục kéo dài

Vấn đề nằm ở chỗ, theo bà Phương, phía siêu thị luôn yêu cầu bên công ty phải chứng minh việc công ty đã được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận và đăng tải các hồ sơ tự công bố. Tuy nhiên, công ty không thể nào chứng minh được, dù giải thích rất nhiều với các khách hàng về việc này là việc bất khả kháng.

Bà Phương cho rằng không chỉ DN của mình mà nhiều công ty khác từ Bình Dương cũ hay Bà Rịa - Vũng Tàu cũ cũng có thể đang rơi vào tình trạng tương tự.

Điều khiến DN lo lắng là dữ liệu vốn đã có sẵn, nhưng lại chưa được chuyển sang hệ thống mới. Trong khi đó, việc xác nhận bằng văn bản từ cơ quan chức năng có thể mất nhiều thời gian.

Thừa nhận bất cập này, ông Trương Thành Công, Phó trưởng phòng Quản lý hành nghề, Sở An toàn thực phẩm Tp.HCM, cho biết sau khi sáp nhập từ ngày 1/7/2025, dữ liệu tự công bố của Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Bình Dương cũ chưa được chuyển giao đầy đủ.

Theo ông Công, khối lượng dữ liệu rất lớn, kéo dài từ tháng 2/2018 đến tháng 7/2025. “Nếu phía Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Bình Dương cũ chuyển giao danh sách thì Sở sẽ đăng lên ngay. Nhưng thực tế hiện chưa có danh sách”, ông nói.

Ông cũng cho biết từng nhiều lần kiến nghị về vấn đề này, nhưng hiện việc tìm đầu mối phụ trách hệ thống dữ liệu cũ cũng gặp khó khăn.

“Chúng tôi đang tự chữa cháy. Với hồ sơ công bố sản phẩm thì số lượng khoảng 1.000 sản phẩm, còn có thể rà soát từng hồ sơ để đưa lên website. Nhưng với hồ sơ tự công bố thì số lượng quá lớn, gần như không có danh sách đầy đủ”, ông Công nói. Theo ông, đây là một bất cập rất lớn trong quá trình chuyển đổi hệ thống quản lý.

Trong khoảng thời gian chờ đợi đó, mỗi tuần trôi qua là một tuần DN có thể mất cơ hội vào hệ thống phân phối — điều mà với hàng tiêu dùng thực phẩm, đôi khi không thể bù đắp lại.

Trong bối cảnh dự án sửa đổi Luật An toàn thực phẩm 2010 đang được đặt ra, nhiều DN kiến nghị cần thay đổi mạnh mẽ tư duy quản lý, từ gốc rễ.

Theo Vasep, cần sớm điều chỉnh phương thức quản lý theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý theo từng lô hàng sang quản lý rủi ro, đồng thời tăng cường cơ chế công nhận, thừa nhận lẫn nhau trong hội nhập và quản lý dựa trên dữ liệu cùng lịch sử tuân thủ của DN.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện khung pháp lý cho phép chuyển mục đích sử dụng hàng hóa và quy định rõ ngưỡng phát hiện tối thiểu của thiết bị kiểm nghiệm (MRPL).

Nhìn vào câu chuyện từ container mắc kẹt ngoài cảng, hồ sơ chạy lòng vòng đến dữ liệu tự công bố “biến mất” đang cho thấy một thực tế: nhiều quy định trong lĩnh vực an toàn thực phẩm chưa theo kịp tốc độ vận động của thị trường.

Các chuyên gia cho rằng cần sớm điều chỉnh phương thức quản lý theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý theo từng lô hàng sang quản lý rủi ro. Đồng thời, cần tăng cường cơ chế công nhận, thừa nhận lẫn nhau trong hội nhập và quản lý dựa trên dữ liệu cùng lịch sử tuân thủ của DN.

Trong bối cảnh xuất khẩu ngày càng cạnh tranh, việc duy trì tư duy tiền kiểm nặng nề, quản lý theo từng lô hàng và thiếu cơ chế chia sẻ dữ liệu đang khiến chi phí tuân thủ của DN tăng cao.

Đã đến lúc thay đổi mạnh mẽ cách quản lý, hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro, dữ liệu số và lịch sử tuân thủ cần trở thành nền tảng chính. Những DN làm tốt phải được tạo thuận lợi, thay vì bị “đánh đồng” trong các quy trình kéo dài.

Bởi nếu một lô hàng đạt chuẩn châu Âu mà vẫn không bán được ở Việt Nam, hay một DN mất khách chỉ vì website dữ liệu ngừng hoạt động, thì vấn đề không còn nằm ở năng lực DN nữa. Đó là câu chuyện của hệ thống quản lý. Khi thủ tục chậm hơn thị trường, chính DN sẽ là bên gánh chi phí.

Thế Vinh

Nguồn Vnbusiness : https://vnbusiness.vn/doanh-nghiep-thuc-pham-cho-go-vung-xam-phap-ly-de-giam-chi-phi.html