Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ I với chủ đề: “Doanh nghiệp trước cú sốc địa chính trị toàn cầu: Ứng phó thế nào?” diễn ra vào ngày 26/3, nhiều ý kiến đánh giá, những bất ổn tại khu vực Trung Đông đã tác động trực diện đến thị trường hàng hóa thế giới trong thời gian qua, từ đó cũng ảnh hưởng lớn đến các ngành hàng trong nước.
Theo bà Trần Thụy Quế Phương - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), những biến động địa chính trị, kinh tế và đặc biệt là logistics đã tác động rất lớn đến ngành thủy sản. Đặc thù của thủy sản là phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng lạnh, nên mức độ ảnh hưởng còn lớn hơn so với nhiều ngành khác. Việc thay đổi phương án vận chuyển cũng rất khó khăn.
Bên cạnh đó, trong thời gian qua, ngành thủy sản cũng đã đối mặt với nhiều khó khăn tại các thị trường lớn. Tại châu Âu, vấn đề “thẻ vàng” IUU vẫn chưa được gỡ bỏ. Tại Mỹ, ngành gặp nhiều thách thức từ các quy định mới, hạn chế xuất khẩu một số mặt hàng thủy sản...
Cũng nêu lên những khó khăn của ngành gỗ, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP HCM (HAWA) đã chỉ ra hàng loạt khó khăn mà doanh nghiệp đang gặp phải: Thời điểm hiện nay, dù ngành gỗ không rơi vào tình trạng khủng hoảng đơn hàng song doanh nghiệp đang phải đối mặt với một cú sốc về chi phí. Những bất ổn tại Trung Đông đã đẩy giá vận chuyển (logistics) và các nguyên vật liệu phụ trợ như sơn, keo, bao bì tăng đột biến, gây áp lực rất lớn lên chi phí bán hàng...
Đứng trước cơn bão chi phí, các doanh nghiệp buộc phải kích hoạt chế độ thích ứng linh hoạt. Bà Lâm Thúy Ái, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn chia sẻ, khi các nhà cung ứng đồng loạt tăng giá vận chuyển mà giá bán sản phẩm đầu ra chưa thể điều chỉnh, doanh nghiệp buộc phải chuyển từ cơ chế giá cố định sang giá linh hoạt theo từng đơn hàng.
“Chúng tôi xây dựng các kịch bản ứng phó theo từng mốc thời gian: Khủng hoảng kéo dài 3-6 tháng hay kéo dài đến hết năm 2026-2027 để có đối sách tương ứng. Đồng thời, doanh nghiệp chủ động chia nhỏ đơn hàng, mở rộng mua hàng từ nhiều khu vực, không phân biệt đơn hàng lớn hay nhỏ, sẵn sàng cung cấp trên phạm vi toàn quốc để duy trì dòng tiền” - bà Ái thông tin.
Trong khi đó, để hóa giải bài toán logistics, các doanh nghiệp ngành gỗ cũng đã tìm cách tối ưu hóa không gian container. Theo ông Phùng Quốc Mẫn, việc thay đổi thiết kế từ hàng lắp cố định sang hàng tháo rời có thể giúp nâng giá trị hàng hóa trong mỗi container từ mức 25.000 USD lên tới 40.000 USD, qua đó triệt tiêu đáng kể áp lực từ cước vận tải biển.
Trong khi đó, đại diện ngành thủy sản, bà Trần Thụy Quế Phương - Phó Tổng thư ký VASEP cho biết các doanh nghiệp thủy sản đang chủ động đàm phán với khách hàng để cùng gánh vác chi phí phát sinh, đồng thời đa dạng hóa thị trường , phân tán rủi ro nhằm giảm thiểu tác động.
Chia sẻ quan điểm tại diễn đàn, ông Phạm Văn Xô - Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TPHCM nhấn mạnh, nền kinh tế toàn cầu đang khép kín hơn với các rào cản kỹ thuật khắt khe. Biến động địa chính trị nay đã là “trạng thái bình thường mới”.
Để tồn tại, ông Xô khuyến nghị doanh nghiệp cần đầu tư mạnh vào công nghệ AI để quản trị tồn kho, điều này có thể giúp giảm từ 20-30% chi phí logistics. Đặc biệt, phải gia tăng tỷ lệ nội địa hóa (hiện mới đạt 40-50%) và ưu tiên các “thị trường gần” để giảm thiểu rủi ro đứt gãy logistics. Đồng thời, việc tuân thủ các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị), hướng tới Net Zero là “tấm vé thông hành” bắt buộc để vượt qua các rào cản thương mại mới.
T.Xuân