Độc đáo hội thổi cơm thi làng Thị Cấm

4 giờ trướcBài gốc

Sáng 24/2 (tức mùng 8 tháng Giêng), mưa xuân lất phất làm ướt sân gạch đỏ của đình Thị Cấm. Khói rơm hòa cùng hơi nước tạo thành màn sương mờ bao phủ không gian. Trong khung cảnh ấy, phần thi kéo lửa là công đoạn quyết định thắng thua của các đội trong hội thổi cơm đã diễn ra căng thẳng, hối hả.

Tương truyền, đời Vua Hùng thứ 18, quân Thục sang xâm lược nước ta. Tướng quân Phan Tây Nhạc được giao thống lĩnh quân binh chống giặc. Khi dẫn quân qua làng Hương Canh (làng Thị Cấm ngày nay), ông ra lệnh tổ chức nấu cơm thi để tuyển chọn người giỏi việc hậu cần đi theo phục vụ quân đội. Chiến thắng giặc ngoại xâm, tướng quân Phan Tây Nhạc ở lại vùng đất Hương Canh, dạy dân cấy lúa, dệt vải.

Sau khi qua đời, tướng quân Phan Tây Nhạc được nhân dân tôn là Thành hoàng làng. Tưởng nhớ công ơn của ngài, dân làng Thị Cấm mở Hội kéo lửa, thổi cơm thi vào ngày mùng 8 tháng Giêng hằng năm với những phần thi vô cùng độc đáo. Làng Thị Cấm xưa chia thành 4 giáp, theo nghi lễ cổ xưa sẽ đặt ra 4 đội thi, mỗi đội gồm 10 người cùng tranh tài.

Lễ hội thổi cơm làng Thị Cấm, nay thuộc phường Xuân Phương, Thành phố Hà Nội là nét sinh hoạt văn hóa dân gian lâu đời, gắn với truyền thuyết về tướng quân Phan Tây Nhạc thời Hùng Vương. Cuộc thi không chỉ là màn so tài nấu cơm, mà còn tái hiện tinh thần luyện binh, rèn sự khéo léo và tính cộng đồng của cư dân vùng ven kinh thành xưa.

Trước hội thi, các đội phải chuẩn bị sẵn các vật dụng như: chày, cối, rơm, nồi... để trổ tài nấu cơm nhanh mà vẫn thơm dẻo. Hội thi bao gồm nhiều công đoạn, đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ, như giã gạo, kéo lửa, lấy nước, vo gạo, thổi cơm và ủ cho cơm chín đều.

Phần hấp dẫn nhất của hội thi chính là thi kéo lửa. Mỗi đội cử ra 4 nam thanh niên tham gia phần thi này. Để kéo ra lửa, các đội thi lấy hai thanh giang kẹp vào bùi nhùi, dùng hai thanh tre ốp một mảnh trên và một mảnh dưới, giữ chắc hai đầu.

Hai người kéo co để cật giang cọ sát vào cật tre nhiều lần tạo ma sát.

Khi thấy có khói bốc lên thì dừng lại và thổi cho lửa bùng lên, dùng mồi lửa này để thổi cơm.

Khi các đội thi kéo lửa thành công cũng là lúc không gian đình làng Thị Cấm nghi ngút khói. Không gian mùa xuân vang lừng tiếng trống hội và tiếng reo hò cổ vũ của dân làng cùng du khách, tạo nên khung cảnh vô cùng náo nhiệt.

Thời gian thi bắt đầu từ khi các đội phát được lửa thổi cơm đến khi kết thúc kéo dài trong 1 giờ. Thóc được dùng trong hội thi được dân làng Thị Cấm gieo trồng và tuyển lựa mang về tế Thánh.

Đầu tiên, các nam thanh niên sẽ đem thóc cho vào cối giã. Thao tác giã gạo phải thật nhanh và khéo để hạt gạo không bị vỡ.

Sau đó, gạo được sàng trấu, loại bỏ sạn và vo sạch. Cùng lúc, mỗi đội thi sẽ cử một thành viên chạy khoảng 800m từ đình làng ra chỗ lấy nước và quay về đình làng nơi tổ chức hội thi. Đội nào lấy nước nhanh và khéo thì sẽ có thêm thời gian để nấu cơm.

Phần thi cuối cùng cũng không kém phần hấp dẫn. Khi nồi cơm vừa cạn nước, các đội thi ủ cơm vào đống than rơm để cơm chín đều.

Sau một tuần hương, các thành viên của ban giám khảo sẽ đi tìm 4 nồi cơm trong rất nhiều đống tro rơm.

Nếu các đội khéo giấu, thời gian ủ cơm sẽ được kéo dài và cơm sẽ chín đều.

Nếu giấu vụng, bị giám khảo nhanh tìm thấy thì cơm dễ bị sống.

Sau khi tìm đủ 4 nồi cơm, giám khảo xới 4 bát dẻo thơm để dâng cúng Thành hoàng làng.

Cơm thi của các đội sau đó được chấm điểm công khai trước đông đảo dân làng.

Theo quan niệm của người dân làng Thị Cấm, nếu hội thi nấu cơm diễn biến thuận lợi, thời tiết ủng hộ, 4 mồi lửa của 4 đội thi đều lên cao thì đó là điềm báo một năm mới ấm no, đủ đầy. Sau khi công bố kết quả hội thi, dân làng chia nhau những hạt cơm cúng Thành hoàng làng để lấy lộc đầu năm. Người dân Thị Cấm tin rằng, người lớn ăn hạt cơm này thì cả năm sẽ may mắn, trẻ em hay ăn, chóng lớn, học hành tấn tới.

Nam Nguyễn

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/doc-dao-hoi-thoi-com-thi-lang-thi-cam-444100.html