Độc đáo những dãy núi đồng tâm trong sa mạc Sahara

3 giờ trướcBài gốc

Phi hành gia đã chụp được bức ảnh từ không gian vào năm 2025 cho thấy một loạt các vòng đá và "chiếc mũ" đặc trưng của chúng nhô cao trên cát ở sa mạc Sahara. Những bức tường đá đồng tâm, ngập bóng tối này là nơi lưu giữ các tác phẩm nghệ thuật cổ xưa, thỉnh thoảng là nơi chăn thả gia súc.

Cấu trúc khổng lồ này, được biết đến với tên gọi Núi Arkanu (đôi khi được viết là Arkenu), là một nhóm núi, cao tới 800m so với vùng cát xung quanh và trải rộng 25 km ở điểm rộng nhất. Các đỉnh núi nằm ở phía Đông Nam Libya, gần biên giới với Ai Cập.

Núi Arkanu được phi hành gia chụp ảnh từ trên không gian. Ảnh: NASA/ISS program.

Do hình dạng của Núi Arkanu nên các nhà khoa học trước đây cho rằng đó là một miệng hố va chạm cổ đại được hình thành khi một tảng đá khổng lồ từ vũ trụ đâm xuống vùng Đông Bắc sa mạc Sahara. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng dãy núi đồng tâm này không có nguồn gốc ngoài Trái đất.

Theo Đài quan sát Trái đất của NASA, những ngọn núi này được hình thành khi "dung nham liên tục trồi lên bề mặt và xâm nhập vào đá xung quanh". Quá trình này có lẽ đã kết thúc hàng trăm triệu năm trước nhưng chưa xác định niên đại chính xác.

"Quá trình lặp đi lặp lại đã tạo ra một loạt các vòng đai chồng lên nhau, tâm của chúng gần như thẳng hàng về phía Tây Nam. Kết quả là các dãy núi đồng tâm được hình thành - cấu tạo từ bazan và granit - được bao bọc ở phía Bắc bởi một cấu tạo hình mũ được tạo thành từ các lớp đá sa thạch, đá vôi và thạch anh", đại diện của Đài quan sát Trái đất cho biết.

Những tác phẩm nghệ thuật cổ xưa trên vách núi ở Arkanu. Ảnh: András Zboray/Studies in African Archaeology.

Núi Arkanu có hai khe hở lớn ở khu vực ngoài cùng phía Nam (phía dưới bên phải trong ảnh chụp từ không gian). Những khe hở này được hình thành dần dần bởi hai con suối nhỏ, hay còn gọi là sông ma, thỉnh thoảng lại đầy nước khi trời mưa. Những dòng chảy ma quái này cũng có thể được nhìn thấy uốn lượn qua cao nguyên tối bao quanh nhóm núi.

Khu vực này của sa mạc Sahara cực kỳ khô hạn. Theo Đài quan sát Trái đất, mỗi năm nơi đây chỉ có lượng mưa từ 1 - 5 milimet. Cơ quan Khí tượng Anh cho hay Núi Arkanu nhận được lượng mưa hàng năm từ 5 - 10 mm do hiện tượng "mưa địa hình", xảy ra khi mây hình thành trên các vùng đất cao.

Nhờ lượng nước mưa này, các vòng tròn đá đồng tâm ở Núi Arkanu được bao phủ một phần bởi cỏ, bụi rậm và cây cối cũng như được bóng râm từ các đỉnh núi cao che chắn khỏi cái nóng như thiêu đốt của sa mạc. Sự kết hợp giữa bóng mát, thảm thực vật và nguồn nước thỉnh thoảng xuất hiện đã biến khu vực này trở thành điểm đến phổ biến cho những người du mục chăn thả gia súc lui tới.

Một số hẻm núi tại Núi Arkanu đều được bao phủ bởi các hình khắc trên đá, hay còn gọi là tranh khắc đá, được phát hiện lần đầu vào năm 2003. Những tác phẩm nghệ thuật cổ xưa này mô tả hình người cùng với gia súc và các loài động vật khác như hươu cao cổ.