Đón sóng công nghệ cao và dòng vốn xanh, Việt Nam tìm động lực bứt phá

2 giờ trướcBài gốc

Không còn dư địa cho mô hình tăng trưởng cũ

Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình phát triển. Khi các động lực truyền thống dần suy giảm, yêu cầu tái định vị mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững và dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn, mà trở thành con đường tất yếu.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Thành Trung, giai đoạn phát triển mới đặt ra những mục tiêu chiến lược cao hơn, đòi hỏi Việt Nam phải xác lập lại vị thế trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động. Muốn đạt được tăng trưởng cao và bền vững, Việt Nam cần tạo đột phá trong huy động và phân bổ nguồn lực, đổi mới mô hình tăng trưởng, mở rộng không gian phát triển và hướng mạnh vào phát triển dài hạn.

Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình phát triển (Ảnh minh họa: KT)

Ở mô hình tăng trưởng mới, vai trò của các khu vực kinh tế được phân định rõ hơn. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt, tập trung đầu tư hạ tầng chiến lược và xây dựng khung khổ pháp lý minh bạch. Kinh tế tư nhân được xác định là động lực sáng tạo chủ yếu, đóng vai trò đầu tàu trong các lĩnh vực kinh tế số, công nghiệp chế biến, dịch vụ chất lượng cao. Trong khi đó, dòng vốn FDI được định hướng thu hút có chọn lọc, gắn với chuyển giao công nghệ thế hệ mới và các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Song song với đổi mới mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, việc khai thác các không gian tăng trưởng mới từ vùng, địa phương và các cực tăng trưởng cũng được coi là hướng đi chiến lược. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.

Tuy nhiên, bức tranh kinh tế không hoàn toàn màu hồng. Phân tích về triển vọng giai đoạn 2024–2025, ông Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính cho rằng, kinh tế Việt Nam đang ở trạng thái “không bi quan nhưng cũng chưa thể lạc quan”. Cơ cấu tăng trưởng lạc hậu, nguy cơ có thể bị tụt hậu, có thể không thoát ra được bẫy thu nhập trung bình. Việt Nam cũng đối mặt với một thực trạng về việc các điểm nghẽn lớn không được xử lý và vẫn còn dai dẳng.

Việt Nam cũng đang đối mặt với bối cảnh phức tạp nhiều thách thức hơn cơ hội, trong khi đang đặt ra một mục tiêu rất lớn. “Sẽ rất khó để có được một kết quả mới nếu như không có cách làm mới. Điểm cần nhấn mạnh là tư duy mới, phương thức lãnh đạo mới, mô hình tăng trưởng mới, khơi thông nguồn lực, không gian mới. Trong đó, tư duy phát triển mới có tính bao trùm lên tất cả”, ông Nguyễn Như Quỳnh nhấn mạnh.

Cơ hội đón dòng vốn công nghệ cao trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Trong mô hình tăng trưởng mới, đổi mới sáng tạo nổi lên như một trụ cột trung tâm, đặc biệt khi năng suất lao động của Việt Nam còn ở mức thấp và cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt. Ông Vũ Quốc Huy, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho biết, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đổi mới sáng tạo đóng góp khoảng 50–70% tăng trưởng dài hạn của các quốc gia thu nhập trung bình – cao, trong khi mô hình dựa vào lao động giá rẻ và mở rộng đầu tư đã dần cạn dư địa.

Các số liệu về năng suất càng cho thấy áp lực chuyển đổi. Năm 2023, năng suất lao động của Việt Nam theo PPP chỉ tương đương hơn 11% Singapore và 27% Hàn Quốc; khoảng cách với Nhật Bản và Malaysia vẫn rất lớn. Tốc độ tăng năng suất bình quân 10 năm đạt 4,5%, phản ánh rõ giới hạn của các động lực tăng trưởng truyền thống.

Giàn không gian xuất khẩu do Công ty Cổ phần Cơ khí Đông Anh thiết kế, chế tạo thể hiện năng lực, trình độ của đội ngũ kỹ sư Việt Nam. (Ảnh minh họa: KT)

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc và dòng vốn công nghệ cao dịch chuyển, Việt Nam đứng trước cơ hội thu hút các dự án R&D và công nghệ từ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu. Tuy nhiên, theo ông Huy, để tận dụng được cơ hội này, Việt Nam cần một nền tảng thể chế đủ mạnh nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo một cách thực chất.

Định hướng này đã được cụ thể hóa trong Nghị quyết 57-NQ/TW, xác định khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, có hiệu lực từ ngày 1/10/2025, lần đầu tiên tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho hoạt động đổi mới sáng tạo; đồng thời ngày 1/10 cũng được lựa chọn là Ngày Đổi mới sáng tạo Quốc gia.

Ở cấp độ triển khai, NIC đang thực hiện chương trình phát triển nhân lực bán dẫn đến năm 2030, đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư và bồi dưỡng 1.300 giảng viên, với sự hỗ trợ bản quyền phần mềm thiết kế vi mạch từ Cadence và Siemens EDA. Bên cạnh đó, các chương trình hợp tác với Google, Intel và Samsung về AI, IoT, dữ liệu lớn đang góp phần mở rộng nhanh lực lượng nhân sự công nghệ cao.

Dù vậy, thách thức vẫn rất lớn. Nhu cầu kỹ sư AI tăng khoảng 40% mỗi năm, trong khi khả năng đào tạo mới chỉ đáp ứng 30–35%. Mục tiêu 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030 hiện mới đạt khoảng 20.000. Cùng với đó là tình trạng chảy máu chất xám, đầu tư cho R&D còn hạn chế và hệ sinh thái startup giai đoạn đầu thiếu nguồn lực.

Hoàn thiện khung chính sách để thúc đẩy tăng trưởng xanh bền vững

Song hành với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh được xác định là trụ cột chiến lược thứ hai trong mô hình tăng trưởng mới. Theo ông David Ambadar, Trưởng Dự án Chuyển dịch dòng đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh của GIZ, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung chính sách thông qua các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 68/NQ-TW về phát triển khu vực tư nhân, Nghị quyết 70/NQ-TW về an ninh năng lượng và Nghị quyết 222/NQ-QH về xây dựng trung tâm tài chính quốc tế.

Ước tính của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho thấy, nhu cầu tài chính cho chuyển đổi xanh của Việt Nam lên tới 368 tỷ USD, trong đó, khu vực tư nhân chiếm 184 tỷ USD, khu vực công 130 tỷ USD và nguồn vốn quốc tế khoảng 54 tỷ USD. Để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, nhu cầu đầu tư sẽ tăng dần, đạt đỉnh khoảng 118 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn 2036–2040. Riêng Quy hoạch điện VIII cần 136,3 tỷ USD đến năm 2030, với hơn 70% đến từ khu vực tư nhân.

Thị trường tài chính xanh đã ghi nhận những bước tiến đáng kể. Tính đến tháng 9/2025, dư nợ tín dụng xanh đạt 742.000 tỷ đồng; trái phiếu xanh phát hành khoảng 25.000 tỷ đồng giai đoạn 2022 – giữa 2025; thị trường tín chỉ carbon đạt khoảng 15.000 tỷ đồng. Năng lượng tái tạo là lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tín dụng xanh, trong khi trái phiếu doanh nghiệp ngành này đạt 84.000 tỷ đồng giai đoạn 2019–2023.

Theo các chuyên gia, sự kết hợp giữa đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh đang định hình hai động lực tăng trưởng chủ đạo của kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới. Để tận dụng hiệu quả cơ hội này, Việt Nam cần tiếp tục ưu tiên đầu tư cho hạ tầng khoa học – công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hoàn thiện các cơ chế tài chính xanh. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.

Cẩm Tú/VOV.VN

Nguồn VOV : https://vov.vn/kinh-te/don-song-cong-nghe-cao-va-dong-von-xanh-viet-nam-tim-dong-luc-but-pha-post1268849.vov