Động lực mới của 'Thủ phủ năng lượng' TP Hồ Chí Minh

3 giờ trướcBài gốc

Quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch đang tạo ra thay đổi sâu sắc trong cấu trúc ngành năng lượng toàn cầu. Mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), các ràng buộc về carbon, cùng xu hướng thoái lui khỏi nhiên liệu hóa thạch buộc các quốc gia phải tái định hình chiến lược năng lượng.

Tại Việt Nam, chúng ta đang đứng trước bài toán cân bằng giữa hai nhóm nhiệm vụ: bảo đảm an ninh năng lượng trong ngắn hạn và chuyển dịch sang nguồn năng lượng sạch trong dài hạn. Tại COP 26, Thủ tướng Chính phủ đã cam kết mục tiêu Net Zero vào năm 2050, đồng thời định hướng này đã được cụ thể hóa thông qua Nghị quyết 55 của Bộ Chính trị và Quy hoạch điện VIII, xác định năng lượng tái tạo - đặc biệt là điện gió ngoài khơi - là trụ cột trong hệ thống năng lượng tương lai. Nguồn năng lượng này trở thành hướng đi ưu tiên chính bởi lợi thế tài nguyên gió dồi dào ở thềm lục địa phía Nam và khả năng tích hợp với chuỗi hạ tầng biển vốn do ngành dầu khí xây dựng nhiều thập kỷ qua.

Song song, Nghị quyết 55 cũng nhấn mạnh yêu cầu “hình thành, phát triển một số trung tâm năng lượng tái tạo tại các vùng, địa phương có lợi thế”. Trong chuyến thăm và làm việc ngày 1/12/2024, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã khẳng định mạnh mẽ rằng Bà Rịa - Vũng Tàu phải trở thành trung tâm năng lượng quốc gia, đặc biệt là trung tâm điện gió ngoài khơi tầm khu vực và thế giới, thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng, làm chủ công nghệ, và đưa ngành năng lượng tái tạo thành động lực tăng trưởng, đảm bảo an ninh năng lượng.

Bà Rịa - Vũng Tàu được định hướng trở thành trung tâm năng lượng quốc gia, đặc biệt là trung tâm điện gió ngoài khơi tầm khu vực.

Nền tảng năng lực kỹ thuật và quản trị dự án đặc thù ngoài khơi

Vậy cơ sở nào khẳng định Bà Rịa - Vũng Tàu, cực phát triển mới của TP Hồ Chí Minh có nền tảng vững chắc để trở thành một trung tâm năng lượng quốc gia đa lĩnh vực? Trước hết phải kể đến di sản dầu khí và năng lực kỹ thuật biển dày dạn đã được tích lũy qua hàng thập kỷ.

Từ thập niên 1980, Bà Rịa - Vũng Tàu đã trở thành cái nôi của ngành dầu khí Việt Nam. Các mỏ dầu Bạch Hổ, Rồng được đưa vào khai thác, mở ra thời kỳ hình thành hệ sinh thái kỹ thuật ngoài khơi với mức độ phức tạp cao - từ khoan thăm dò, chế tạo chân đế, module biển, đến vận hành khai thác, xử lý và vận chuyển khí - dầu bằng các tuyến ống dài hàng trăm kilômét.

Trong hơn 40 năm phát triển đó đã tạo ra đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, công nhân lành nghề và hệ thống doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật biển hoàn chỉnh. Các đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) như Liên doanh Vietsovpetro, Tổng công ty CP Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC), Công ty TNHH MTV Dịch vụ Cơ khí Hàng hải PTSC (PTSC M&C), Công ty CP Chế tạo Giàn khoan Dầu khí (PV Shipyard), Công ty CP Kết cấu Kim loại và Lắp máy Dầu khí (PVC-MS)... đã tham gia các khâu chế tạo, lắp đặt trên 100 công trình biển trong nước và cả xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Chỉ riêng Vietsovpetro đã xây dựng tổ hợp khoảng 50 công trình biển; PTSC M&C đã thực hiện hơn 80 dự án EPC/EPCIC trong và ngoài nước, bao gồm nhiều hạng mục công trình đặc thù ngoài khơi.

Bà Rịa - Vũng Tàu có di sản dầu khí và năng lực kỹ thuật biển dày dạn được tích lũy qua hàng thập kỷ (Ảnh: Khai thác dầu khí tại mỏ Bạch Hổ)

Điện gió ngoài khơi cũng đòi hỏi những năng lực tương tự một dự án dầu khí, từ khảo sát địa chất, thiết kế kết cấu biển, đóng mới chân đế, chế tạo cọc dẫn, vận hành cảng chuyên dụng, hàn kết cấu siêu trường siêu trọng, cho đến logistics biển, bảo trì dưới nước, quản trị rủi ro môi trường... Do đó, lực lượng lao động dầu khí chính là lực lượng nòng cốt có thể thích ứng và chuyển giao sang các dự án năng lượng mới (như điện gió ngoài khơi, hydro) vốn có nhiều điểm tương đồng kỹ thuật với dầu khí truyền thống.

Điểm thứ hai, theo kinh nghiệm quốc tế, một trung tâm năng lượng tái tạo ngoài khơi cần một cảng nước sâu, có mặt bằng được thiết kế chuyển tải thiết bị turbine, có đường thủy thông suốt, kết nối thẳng ra khu vực lắp đặt. Cụm cảng Vietsovpetro, PTSC và Cái Mép - Thị Vải tại Vũng Tàu đáp ứng đầy đủ điều kiện này.

Vietsovpetro và PTSC đã vận hành các bãi - cảng dịch vụ dầu khí quy mô lớn, vốn được thiết kế để chế tạo và hạ thủy chân đế, giàn khoan và các kết cấu biển nặng hàng chục nghìn tấn. Các cụm cảng này bao gồm cầu cảng nước sâu, bãi lắp dựng diện tích lớn, xưởng chế tạo và hệ thống nâng - hạ chuyên dụng. Đây chính là cấu hình mà các trung tâm điện gió ngoài khơi trên thế giới đang sử dụng: chế tạo - tiền lắp ráp tại bờ - load-out bằng tàu chuyên dụng.

Cảng dịch vụ dầu khí PTSC.

Bổ trợ vào đó, cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải hiện là cảng nước sâu và hiện đại hàng đầu Việt Nam, giữ vai trò cảng cửa ngõ quốc tế của miền Nam. Từ cụm cảng này, hàng hóa có thể đi thẳng đến châu Âu, châu Mỹ và ngược lại mà không cần trung chuyển. Nhìn tổng thể, Vũng Tàu đang sở hữu cấu trúc cảng biển hiếm nơi nào trong khu vực có được: cảng công nghiệp phục vụ lắp dựng ngoài khơi đặt cạnh cảng nước sâu kết nối toàn cầu.

Hạ tầng nhiên liệu và công nghiệp hạ nguồn cho quá trình chuyển dịch

Điểm thứ ba, trong giai đoạn năng lượng tái tạo chưa đạt độ ổn định cao, LNG - điện khí đóng vai trò “trụ đỡ” cho quá trình chuyển dịch, bảo đảm cân bằng hệ thống và bổ sung công suất nền. Tại lĩnh vực này, đơn vị thành viên của Petrovietnam - Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) đã đưa vào vận hành giai đoạn 1 kho LNG Thị Vải 1 triệu tấn. Dự kiến giai đoạn 2 mở rộng lên 3 triệu tấn/năm, biến khu vực này thành trung tâm nhập khẩu LNG quy mô lớn.

Nguồn LNG nhập khẩu từ Thị Vải sẽ bổ sung cho hệ thống khí khu vực Đông Nam Bộ, tạo điều kiện duy trì hoạt động ổn định cho cụm nhà máy điện khí Phú Mỹ - Bà Rịa, đồng thời cung cấp nhiên liệu cho các dự án điện khí LNG mới lân cận như Nhơn Trạch 3 và 4; trong dài hạn sẽ hình thành chuỗi cung ứng nhiên liệu cho các tổ hợp điện khí LNG mới.

Kho cảng Thị Vải.

Bên cạnh LNG - điện khí, Vũng Tàu còn sở hữu cấu phần hạ nguồn quan trọng là Tổ hợp hóa dầu Long Sơn (LSP), tạo nền tảng vật liệu - hóa chất cho chuỗi năng lượng mới.

Trong các mô hình energy hub quốc tế, chuỗi LNG - điện khí - hydrogen - ammonia - hóa dầu được xem là trục phát triển ngành công nghiệp năng lượng mới, góp phần gia tăng giá trị.

Hệ sinh thái R&D và đào tạo nhân lực

Một energy hub chỉ thật sự bền vững khi có nền tảng tri thức đi cùng hạ tầng vật chất. Tại Bà Rịa - Vũng Tàu, hệ thống giáo dục chuyên ngành năng lượng được hình thành từ rất sớm với hai trụ cột từ ngành dầu khí là Trường Đại học Dầu khí Việt Nam (PVU) và Trường Cao đẳng Dầu khí (PV College), trực thuộc Petrovietnam.

PVU hiện đảm nhiệm đào tạo đại học và sau đại học cho ngành dầu khí, đồng thời từng bước mở rộng sang các lĩnh vực phục vụ chuyển dịch năng lượng. Những chương trình như đào tạo về nền kinh tế hydrogen hay các hợp tác quốc tế trong đào tạo - nghiên cứu năng lượng tái tạo tạo cơ sở để phát triển năng lực R&D cho giai đoạn chuyển dịch năng lượng. Ở bậc nghề, PV College với lịch sử gần 50 năm đào tạo kỹ thuật cho Petrovietnam tiếp tục cung cấp đội ngũ vận hành - kỹ thuật viên có tay nghề, đáp ứng yêu cầu các cơ sở xử lý khí, điện khí và công trình biển.

Đào tạo nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.

Bên cạnh hệ thống đào tạo, Bà Rịa - Vũng Tàu đã bước đầu triển khai hợp tác quốc tế về phát triển mô hình “thành phố không carbon” với Sakai (Nhật Bản), tổ chức các chương trình khoa học - công nghệ hướng tới mục tiêu Net Zero cho vùng Đông Nam Bộ và thúc đẩy các sáng kiến chuyển đổi xanh trong khu công nghiệp sinh thái, góp phần tạo tiền đề cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo phục vụ năng lượng sạch. Nguồn lực kỹ sư dầu khí - lực lượng quen thuộc với công nghệ ngoài khơi và tiêu chuẩn an toàn cao - sẽ tiếp tục đóng vai trò chủ đạo trong quá trình chuyển giao sang điện gió ngoài khơi, hydrogen và các ngành công nghệ năng lượng mới.

Từ “thủ phủ dầu khí” đến trung tâm năng lượng tái tạo

Vai trò của Bà Rịa - Vũng Tàu trong hệ thống năng lượng quốc gia đang được mở rộng theo hướng đa dạng hơn. Trên nền tảng công nghiệp dầu khí vẫn giữ vai trò trụ cột, khu vực này đồng thời hội tụ thêm các dòng công nghệ và hạ tầng mới, từ điện gió ngoài khơi, LNG, đến hóa dầu và R&D. Chính sự kết hợp này tạo ra một cấu hình phát triển mà ít không gian kinh tế nào trên cả nước có được.

Quan trọng hơn cả là ở khả năng tích hợp. Bà Rịa - Vũng Tàu có điều kiện để vận hành đồng thời các ngành năng lượng truyền thống và năng lượng mới trong cùng một hệ sinh thái, nơi kỹ thuật biển, hạ tầng công nghiệp và tri thức được kết nối theo logic chuỗi giá trị. Đây chính là yếu tố cho phép khu vực đóng góp mạnh mẽ hơn vào an ninh năng lượng hiện tại, đồng thời đáp ứng những yêu cầu dài hạn của mục tiêu Net Zero.

Tổng quan các điều kiện, Bà Rịa - Vũng Tàu cho thấy tiềm năng trở thành một trung tâm năng lượng tích hợp, nơi ngành công nghiệp dầu khí tiếp tục phát huy vai trò trụ cột, đồng thời mở đường cho các công nghệ và mô hình năng lượng mới hoạt động song hành và bổ trợ lẫn nhau./.

Trúc Lâm