Đồng minh lâu năm bất ngờ lọt 'tầm ngắm' của Tổng thống Trump giữa cuộc chiến Iran

3 giờ trướcBài gốc

Quang cảnh làng Kumzar ở miền Bắc Oman, gần eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Al Jazeera, khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran tiếp tục kéo dài, Oman – đồng minh lâu năm của Mỹ và là quốc gia nhiều năm đóng vai trò trung gian giữa Washington với Tehran – bất ngờ rơi vào thế đối đầu với chính quyền Tổng thống Donald Trump và một số nước láng giềng Vùng Vịnh.

Tháng trước, khi Tổng thống Trump đe dọa sẽ ném bom Oman, nhiều người cho rằng ông đã nói nhầm và thực ra muốn nhắc đến Iran. Tuy nhiên, dường như đó không phải là một sự nhầm lẫn.

Theo các nhà phân tích, Oman bị một số bên coi là quá mềm mỏng với Iran. Quốc gia này từ lâu theo đuổi chính sách trung lập và duy trì quan hệ với cả Washington lẫn Tehran.

“Đôi khi đứng ở giữa không hề dễ dàng”, học giả người Oman Abdullah Babood nhận định. “Đối với Washington, gần như chỉ có hai lựa chọn: hoặc đứng về phía họ, hoặc chống lại họ. Nhưng Oman không muốn làm điều đó".

Vai trò trung gian giữa Mỹ và Iran

Trong nhiều năm qua, Oman đã tổ chức và thúc đẩy các cuộc đối thoại giữa Mỹ và Iran, đồng thời khẳng định họ vẫn đang thực hiện vai trò truyền thống là một bên trung gian trung lập nhằm duy trì ổn định khu vực.

Tuy nhiên, tháng trước xuất hiện thông tin cho thấy Oman đã thảo luận với Iran về khả năng thu phí dịch vụ đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, bất chấp cảnh báo từ chính quyền Trump.

Điều này khiến Tổng thống Mỹ nổi giận. “Oman sẽ phải hành xử giống như mọi quốc gia khác, nếu không chúng tôi sẽ phải đánh bom họ”, ông Trump tuyên bố với báo giới vào cuối tháng 5.

Lời đe dọa này đã gây chấn động khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, chính phủ Oman gần như không đưa ra phản ứng công khai nào.

Quốc gia Vùng Vịnh có cách tiếp cận khác biệt

Nằm ở cực đông nam bán đảo Arab, ngay bên kia eo biển Hormuz đối diện Iran, Oman từ lâu được xem là quốc gia tương đối tách biệt với những tranh chấp trong khu vực.

Cựu Đại sứ Mỹ tại Oman Marc Sievers cho biết giới lãnh đạo Oman thường mô tả đất nước mình là “cửa sổ của Vùng Vịnh hướng về Iran”, một vai trò mà họ tin cần được tôn trọng.

Cuộc chiến hiện nay càng khiến khoảng cách giữa Oman và các nước Arab Vùng Vịnh khác trở nên rõ rệt hơn. Trong khi nhiều quốc gia trong khu vực có quan hệ đối đầu với Iran, Oman vẫn duy trì các kênh liên lạc và thể hiện thiện chí với Tehran.

Ví dụ, hồi tháng 3, khi nhiều nước Vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ bị tên lửa và thiết bị bay không người lái Iran tấn công, Quốc vương Oman Haitham vẫn gửi điện chúc mừng tới nhà lãnh đạo tối cao mới được lựa chọn của Iran là Mojtaba Khamenei.

Binh sĩ Iran tham gia cuộc tập trận quy mô lớn trên biển Oman. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Hưởng lợi từ cuộc chiến

Không giống nhiều nước láng giềng, Oman hầu như tránh được các cuộc tấn công của Iran. Nhờ vị trí địa lý đặc biệt, nước này còn thu được lợi ích kinh tế đáng kể từ xung đột.

Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược của thế giới – bị gián đoạn nghiêm trọng bởi chiến sự, khiến nhiều nước xuất khẩu dầu khí trong khu vực gặp khó khăn. Tuy nhiên, Oman sở hữu các cảng nằm bên bờ biển Arab, ngoài phạm vi eo biển, nên vẫn có thể xuất khẩu dầu thuận lợi.

Trong quý I năm nay, khi doanh thu của một số quốc gia láng giềng sụt giảm mạnh, doanh thu ngân sách của Oman lại tăng 13%.

Bên cạnh đó, Oman còn trở thành trung tâm logistics quan trọng hơn khi nhiều tuyến vận tải hàng hóa được chuyển hướng qua các cảng của nước này rồi vận chuyển bằng đường bộ sang các nước khác trong khu vực.

Doanh nhân Oman Tawfeeq Al Lawati gọi đây là “cơ hội lịch sử” để đất nước tận dụng lợi thế địa lý của mình.

Quan hệ với Washington bắt đầu rạn nứt

Trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump, quan hệ giữa Mỹ và Oman nhìn chung khá tốt đẹp. Tuy nhiên, tình hình bắt đầu thay đổi từ năm ngoái sau cuộc chiến ngắn ngày giữa Israel và Iran có sự tham gia của quân đội Mỹ. Cuộc xung đột đã làm đổ vỡ các nỗ lực đàm phán giữa Washington và Tehran mà Oman đang làm trung gian.

Trước khi cuộc chiến hiện nay nổ ra, Oman tiếp tục đóng vai trò hòa giải. Nhưng vào cuối tháng 2, Ngoại trưởng Oman Badr al-Busaidi công khai bày tỏ quan điểm rằng một thỏa thuận hòa bình “nằm trong tầm tay nếu ngoại giao được tạo đủ không gian”.

Ngay ngày hôm sau, Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự chống Iran.

Theo các chuyên gia, giới chức Oman cảm thấy thất vọng khi những nỗ lực ngăn chặn chiến tranh của họ không mang lại kết quả.

Trong khi đó, tại Washington, phát biểu của Ngoại trưởng Oman bị xem là quá cảm thông với lập trường của Iran.

Sau đó, ông al-Busaidi tiếp tục chỉ trích cuộc chiến là thiếu tính hợp pháp về mặt pháp lý và thậm chí viết trên tạp chí The Economist rằng các đồng minh của Mỹ có trách nhiệm phải nói lên sự thật, đồng thời ám chỉ Washington đang để Israel chi phối chính sách đối ngoại của mình.

Theo cựu Đại sứ Marc Sievers, việc Oman thảo luận với Iran về thu phí dịch vụ đối với tàu thuyền qua eo biển Hormuz chính là “giọt nước tràn ly” khiến Tổng thống Trump đưa ra lời đe dọa ném bom.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết Tổng thống Mỹ sẽ không chấp nhận việc Iran hoặc bất kỳ quốc gia nào khác cản trở tự do hàng hải hay áp đặt phí đối với tuyến đường chiến lược này.

Tuy nhiên, phía Oman khẳng định họ chỉ thảo luận về phí dịch vụ chứ không phải phí qua lại bắt buộc.

Sau cuộc tranh cãi, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Đại sứ Oman đã trấn an Washington rằng Muscat vẫn đứng cùng phía với Mỹ và “không có kế hoạch thu phí đối với eo biển Hormuz”.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/dong-minh-lau-nam-bat-ngo-lot-tam-ngam-cua-tong-thong-trump-giua-cuoc-chien-iran-20260610201102261.htm