Đột phá hạ tầng siêu đô thị

2 giờ trướcBài gốc

Việc sáp nhập không chỉ nhằm mở rộng không gian mà còn mang sứ mệnh xây dựng TP HCM trở thành đô thị thông minh, xanh, hiện đại ngang tầm quốc tế. Trong định hướng vươn mình trở thành cực tăng trưởng chủ đạo của cả vùng, hạ tầng giao thông được xác định là trụ cột then chốt cần được ưu tiên hàng đầu.

Đồng loạt nhiều giải pháp

Hiện nay, TP HCM đang phải đối mặt với các vấn đề: ùn tắc tại các cửa ngõ, hạ tầng đường bộ quá tải và sự thiếu đồng bộ của hệ thống vành đai. Đặc biệt, sự phát triển nhanh của khu vực Đông - Nam gắn với sân bay Long Thành đòi hỏi phải có sự liên kết khép kín giữa hàng không, đường sắt và đường bộ. Để cởi nút thắt này, thành phố ưu tiên phát triển mạng lưới giao thông công cộng.

Giải pháp đột phá để kết nối chiến lược chính là mạng lưới đường sắt đô thị. Ông Trần Lưu Quang - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP HCM - đã chỉ đạo quyết liệt để hoàn thành 3 tuyến metro cốt lõi trước năm 2030. Cụ thể gồm: tuyến Bến Thành - Tham Lương (dài 11,3 km, vốn đầu tư công), tuyến Bến Thành - Thủ Thiêm (dài 6 km, vốn PPP/BT) và tuyến Thủ Thiêm - Long Thành (dài 42 km, vốn PPP/BT). Trong đó, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành đóng vai trò huyết mạch kết nối trực tiếp trung tâm thành phố với sân bay quốc tế mới, giúp giảm tải đáng kể cho sân bay Tân Sơn Nhất và các quốc lộ hiện hữu.

Dù mang lại lợi thế về quỹ đất, giúp giãn dân và quy hoạch hạ tầng xuyên suốt, siêu đô thị mới cũng đặt ra thách thức khổng lồ về chi phí duy tu, cơ chế phân bổ tài chính. Lẽ đó, TP HCM cần nhanh chóng hoàn thiện quy hoạch phân vùng hậu sáp nhập; giao thông phải gắn liền với không gian đô thị xanh (như tích hợp công viên dọc tuyến metro). Cuối cùng, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào điều hành và minh bạch tiến độ là yếu tố bắt buộc để quản lý dự án hiệu quả, hạn chế trượt giá và tham nhũng.

Tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Cụ thể hóa mục tiêu

Trước thực trạng nguồn ngân sách hiện tại chỉ đáp ứng khoảng 66% nhu cầu phát triển đường sắt đô thị, TP HCM đang đẩy mạnh thu hút vốn tư nhân thông qua các hình thức PPP và BT. Để cụ thể hóa mục tiêu này, thành phố tích cực phối hợp cùng các tập đoàn lớn (Thaco, Vingroup, Sovico...) nghiên cứu tiền khả thi theo hình thức tổng thầu nhằm sớm khởi công dự án. Song song với việc huy động vốn, nhiều chính sách đặc thù cũng được đề xuất lên Trung ương, tiêu biểu như việc dùng vốn ODA và quỹ đất để bù đắp kinh phí giải phóng mặt bằng, miễn giảm tiền sử dụng đất cho các dự án cấp vùng hay áp dụng cơ chế chỉ định thầu. Thêm vào đó, khâu thủ tục hành chính đang được rà soát quyết liệt theo hướng "một cửa liên thông", kết hợp công khai tiến độ trực tuyến để minh bạch hóa thông tin và thúc đẩy quy hoạch giao thông, huy động nhân lực liên vùng với Đồng Nai.

Bên cạnh các cơ chế đột phá về tài chính và chính sách, TP HCM còn đặc biệt chú trọng ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số vào quản lý hạ tầng. Toàn bộ quy trình quy hoạch, đấu thầu và thanh quyết toán đang được số hóa mạnh mẽ. Trong đó, hệ thống quản lý dự án điện tử (PMIS) được kết nối trực tiếp với các cơ quan giám sát nhằm kịp thời cảnh báo trễ tiến độ. Đặc biệt hơn, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) được ứng dụng triệt để trong việc dự báo nhu cầu giao thông, lập kế hoạch xây mới và đánh giá tác động môi trường. Điển hình cho nỗ lực này là sáng kiến xây dựng trung tâm điều hành giao thông thông minh, tích hợp camera và cảm biến để điều tiết luồng xe theo thời gian thực.

Phối hợp liên vùng chặt chẽ

Có thể khẳng định giải quyết điểm nghẽn giao thông chính là chìa khóa then chốt để TP HCM vươn mình thành siêu đô thị hiện đại, xanh và thông minh hậu sáp nhập. Vì vậy, trong thời gian tới, thành phố định hướng tập trung hoàn thiện 3 tuyến metro và đồng bộ quy hoạch vùng thông qua 5 nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết, thành phố sẽ đẩy mạnh đầu tư PPP với các ưu đãi hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp. Đi liền với đó, khâu giải phóng mặt bằng cần được xử lý triệt để thông qua việc số hóa thủ tục đền bù và linh hoạt tái định cư. Đồng thời, công tác quản lý dự án cũng đòi hỏi phải tiến hành chuyển đổi số toàn diện.

Bên cạnh đó, việc phối hợp liên vùng chặt chẽ để chia sẻ nguồn lực, kinh nghiệm đóng vai trò không thể thiếu. Và cuối cùng, trọng tâm ngân sách sẽ được ưu tiên cho hệ thống giao thông công cộng, kết hợp lồng ghép mảng xanh nhằm kiến tạo đô thị bền vững.

Bằng việc thực thi đồng bộ và khoa học các lộ trình này, TP HCM chắc chắn sẽ tháo gỡ thành công những nút thắt hiện tại, phát huy tối đa tiềm năng và vươn tầm xứng đáng với tinh thần đổi mới, sáng tạo của thành phố mang tên Bác.

Bệ phóng thiết thực

Để khơi thông nguồn lực, Trung ương đã trao cho TP HCM những cơ chế pháp lý quan trọng, điển hình là Nghị quyết 54/2022/QH15 của Quốc hội và Quyết định 208/QĐ-TTg, cho phép thành phố trực tiếp sử dụng tiền thu từ sử dụng đất để tái đầu tư xây dựng đường sắt đô thị. Nhờ các cơ sở vững chắc này, lộ trình rót vốn và khởi công 3 tuyến metro cốt lõi đã được ấn định chi tiết.

Cụ thể, tuyến Bến Thành - Tham Lương với tổng vốn khoảng 55.000 tỉ đồng đã chính thức khởi công từ ngày 15-1-2026. Tiếp đó, tuyến Bến Thành - Thủ Thiêm có tổng vốn khoảng 33.000 tỉ đồng dự kiến sẽ khởi công trước ngày 30-4-2026. Cuối cùng, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành mang quy mô đầu tư lớn nhất, lên tới 84.000 tỉ đồng, cũng được lên kế hoạch khởi công trước ngày 30-6-2026. Có thể nói những nền tảng pháp lý và nguồn lực cụ thể này chính là bệ phóng thiết thực nhất để TP HCM tự tin hiện thực hóa cam kết hoàn thiện bộ 3 metro trước năm 2030.