Dự án BT chuyển tiếp: Hướng đột phá mới từ quỹ đất lấn biển

3 giờ trướcBài gốc

Cơ chế đặc thù cho An Giang

Mô hình BT từng được kỳ vọng là công cụ giúp hạ tầng “đi trước một bước” khi ngân sách hạn hẹp. Tuy nhiên, sự lệch pha giữa thời điểm triển khai dự án và thời điểm xác định giá trị quỹ đất đối ứng đã tạo ra nhiều kẽ hở, buộc nhà nước phải dừng hoàn toàn cơ chế này từ năm 2021.

Hệ quả là hàng loạt dự án BT chuyển tiếp rơi vào trạng thái dở dang. Tại An Giang, nhiều công trình hạ tầng đã hoàn thành hoặc đạt khối lượng lớn nhưng không thể quyết toán. Nhà đầu tư bị “kẹt vốn”, trong khi chính quyền địa phương không còn dư địa về quỹ đất nội đô, còn các khu vực mới quy hoạch lại vướng rào cản pháp lý về hình thức thanh toán.

Dự án Trung tâm tổ chức hội nghị APEC 2027 tại An Giang đang được rốt ráo triển khai. Ảnh: Hoàng Anh.

Áp lực càng gia tăng khi An Giang được giao nhiệm vụ chuẩn bị hạ tầng phục vụ hội nghị cấp cao APEC 2027. Trước yêu cầu tiến độ, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo nghị quyết nhằm khơi thông cơ chế thanh toán, trọng tâm là dự án Trung tâm tổ chức hội nghị APEC và các hạ tầng kết nối liên quan.

Quan điểm xuyên suốt của Chính phủ trong nghị quyết là chỉ xử lý các dự án BT chuyển tiếp, tuyệt đối không mở rộng hay tái khởi động cơ chế BT theo nghĩa cũ. Việc cho phép An Giang sử dụng quỹ đất lấn biển làm đối ứng được đặt trong một phạm vi rất hẹp: thanh toán cho các khối lượng đã thực hiện, đã đủ điều kiện quyết toán theo quy định pháp luật.

Nghị quyết nhấn mạnh nguyên tắc không hợp thức hóa sai phạm, không điều chỉnh lại bản chất pháp lý của dự án, và không coi quỹ đất là công cụ “bù đắp” cho các quyết định đầu tư thiếu chuẩn mực trong quá khứ. Đây là ranh giới quan trọng bởi BT từng là mô hình dễ bị trượt sang cơ chế thỏa thuận ngầm giữa nhà đầu tư và chính quyền địa phương.

Tức, thông điệp được gửi đi khá rõ ràng rằng nhà nước sẵn sàng gỡ vướng cho các dự án BT chuyển tiếp, nhưng không đánh đổi bằng kỷ luật ngân sách và tài sản công.

Theo hồ sơ, dự án Trung tâm tổ chức hội nghị APEC được xem xét áp dụng phương thức PPP, loại hợp đồng BT, với mục tiêu hoàn thành trước năm 2027. UBND tỉnh An Giang dự kiến sử dụng quỹ đất hình thành từ lấn biển để thanh toán cho nhà đầu tư, gồm khu lấn biển tại cảng An Thới mở rộng khoảng 40ha, khu lấn biển tại Bãi Xếp khoảng 110ha và một số vị trí khác phù hợp với quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung.

Gỡ nút thắt bằng cơ chế “song hành”

Dù vậy, phương án này vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Trước hết là khoảng trống pháp lý đối với khu vực biển, khi pháp luật hiện hành về PPP, đất đai và biển chưa có quy định cho phép sử dụng mặt nước biển để hình thành quỹ đất thanh toán dự án BT.

Tiếp theo là bài toán định giá, với hiện trạng là mặt nước, quỹ đất lấn biển chưa có bảng giá đất làm cơ sở xác định giá trị tại thời điểm lập dự án, trong khi Luật PPP yêu cầu phải bảo đảm nguyên tắc “ngang giá” giữa công trình BT và tài sản đối ứng.

Một vướng mắc khác là sự thiếu đồng bộ giữa Nghị định 257/2025/NĐ-CP và Nghị quyết 254/2025/QH15 trong việc khấu trừ chi phí đầu tư hạ tầng khi xác định tiền sử dụng đất. Nếu chi phí lấn biển không được khấu trừ, phương án tài chính của dự án có nguy cơ đổ vỡ.

Để tháo gỡ, dự thảo nghị quyết do Bộ Tài chính chủ trì đề xuất cơ chế thực hiện đồng thời các thủ tục. Theo đó, UBND tỉnh An Giang được phép lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch phân khu khu vực lấn biển song song với việc xác định diện tích và giá trị tạm tính của quỹ đất đối ứng. Giá trị này được tham chiếu theo giá đất của khu vực đất liền có mục đích sử dụng tương đồng tại Phú Quốc.

Đồng thời, việc xác định diện tích lấn biển dự kiến thanh toán được thực hiện cùng với thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án BT, nhằm khớp nối giá trị công trình và giá trị tài sản đối ứng ngay từ đầu.

Một điểm then chốt là việc xem xét chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư cho dự án đối ứng trên phần đất lấn biển trong quá trình ký kết hợp đồng BT. Cách làm này tạo cơ sở pháp lý và niềm tin cho nhà đầu tư khi triển khai dự án.

Để kiểm soát rủi ro, Nghị quyết quy định chi phí xây dựng hạ tầng lấn biển phải căn cứ theo suất vốn đầu tư do Bộ Xây dựng công bố. Sau khi dự án BT hoàn thành, UBND tỉnh An Giang có trách nhiệm quyết toán và thực hiện bù trừ chênh lệch theo đúng quy định.

Đáng chú ý, tờ trình của Bộ Tài chính cũng đề cập việc xem xét loại trừ, miễn trách nhiệm cho các cá nhân tham gia xây dựng và triển khai Nghị quyết, với điều kiện tuân thủ đầy đủ quy trình và không có yếu tố vụ lợi.

Trường hợp An Giang cho thấy, xử lý các dự án BT chuyển tiếp đòi hỏi những công cụ chính sách mới, vượt ra ngoài khung pháp lý đã lỗi thời. Việc sử dụng quỹ đất lấn biển tại Phú Quốc để thanh toán cho các công trình phục vụ APEC 2027 phản ánh nỗ lực khơi thông nguồn lực đất đai, đồng thời đặt ra một phép thử quan trọng về quản trị tài sản công trong giai đoạn tới.

Dự án Trung tâm tổ chức hội nghị APEC 2027 gồm các hạng mục công trình trung tâm hội nghị và triển lãm; nhà hát đa năng; công viên cây xanh; công trình hạ tầng kỹ thuật và phụ trợ khác. Tiến độ xây dựng công trình từ quý IV/2025 đến quý II/2027.

Trong đó, dự án Trung tâm tổ chức hội nghị APEC 2027 thực hiện theo phương thức PPP tại đặc khu Phú Quốc với diện tích sử dụng đất hơn 16ha, tổng mức đầu tư khoảng 21.860 tỷ đồng do Sun Group đảm nhận.

Thái Bình

Nguồn Nhà Quản Trị : https://theleader.vn/du-an-bt-chuyen-tiep-huong-dot-pha-moi-tu-quy-dat-lan-bien-d45509.html