Dự án Ngàn Trươi – Cẩm Trang Kỳ 2: Hoàn thiện 'xương sống' siêu công trình thủy lợi

một giờ trướcBài gốc

Khép kín hệ thống kênh dẫn

Sau khi Dự án Ngàn Trươi – Cẩm Trang (Hà Tĩnh) đi vào vận hành, hiệu quả mang lại không chỉ được đo đếm bằng diện tích tưới tiêu hay dung tích hồ chứa. Công trình còn phát huy rõ vai trò cắt lũ, làm chậm lũ, đồng thời từng bước hình thành hệ thống kênh dẫn hiện đại, tạo nền tảng cho sản xuất nông nghiệp theo hướng ổn định, bền vững.

Quan trọng hơn, dự án đã mở ra những cơ hội phát triển toàn diện, góp phần cải thiện sinh kế và nâng cao đời sống cho người dân trong khu vực.

Từ góc nhìn của chính quyền địa phương, đây không đơn thuần là một công trình thủy lợi, mà là một “kỳ tích” mang ý nghĩa chiến lược lâu dài, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Sau khi giai đoạn 1, giai đoạn 2 Dự án Ngàn Trươi – Cẩm Trang hoàn thiện, từ trên cao nhìn xuống, những tuyến kênh vươn dài như “mạch dẫn” len lỏi qua cánh đồng, làng mạc, triền đồi. Dòng nước từ hồ Ngàn Trươi không còn khép kín trong lòng hồ, mà được dẫn dắt, phân bổ đến các vùng hạ du nơi từng đối mặt với tình trạng thiếu nước mỗi mùa hè.

Kênh Cầu Động đã hoàn thành, dẫn nước từ hồ Ngàn Trươi tưới tiêu cánh đồng lúa.

Một lãnh đạo xã Mai Hoa cho biết, điều đặc biệt của Dự án Ngàn Trươi – Cẩm Trang không chỉ nằm ở quy mô hay tổng mức đầu tư, mà chính là hiệu quả tổng hợp mà công trình mang lại. “Trước đây, chúng tôi luôn trong tình trạng bị động khi thiếu nước sản xuất, khi lại đối mặt với lũ lụt. Nay, nhờ hệ thống điều tiết của hồ, cả hai bài toán đó đang từng bước được giải quyết”, vị này chia sẻ.

Tuy vậy, theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, để đạt mục tiêu tưới chủ động cho hơn 32.500 ha đất sản xuất như thiết kế ban đầu, hệ thống vẫn cần được hoàn thiện những “mắt xích” cuối cùng. Việc khép kín toàn bộ mạng lưới kênh mương không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là điều kiện tiên quyết để công trình phát huy tối đa hiệu quả đầu tư.

Trước yêu cầu đó, tháng 10/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư Dự án Hoàn thiện Hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi. Đây được xem là bước đi mang tính quyết định, đưa công trình từ trạng thái vận hành hiệu quả sang giai đoạn hoàn chỉnh, tối ưu hóa giá trị của một dự án đa mục tiêu.

Theo kế hoạch, thời gian tới dự án sẽ được tập trung vào các hạng mục then chốt như kênh chính và kênh cấp 1 Hương Sơn, cùng khoảng 20 tuyến kênh cấp 1, cấp 2 khu vực Linh Cảm. Những tuyến kênh này được ví như “xương sống” của toàn hệ thống, giữ vai trò kết nối, phân phối và lan tỏa nguồn nước đến từng vùng sản xuất, bảo đảm dòng chảy được phân bổ đồng đều, không bỏ sót khu vực nào.

Hệ thống kênh dẫn trong dự án Ngàn Trươi - Cẩm Trang.

Các chuyên gia nhận định, khi những hạng mục này hoàn thành, toàn bộ hệ thống sẽ vận hành đồng bộ, khắc phục tình trạng “thừa nguồn, thiếu kênh”. Đồng thời, hiệu quả cộng hưởng giữa các phần đã xây dựng và phần hoàn thiện sẽ nâng cao năng lực phục vụ đa mục tiêu của dự án.

Không chỉ dừng lại ở tưới tiêu, hệ thống hoàn chỉnh còn mở rộng chức năng cấp nước sinh hoạt, hỗ trợ sản xuất công nghiệp, cải thiện môi trường sinh thái và tăng cường khả năng phòng, chống thiên tai. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Hà Tĩnh phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Sự cấp thiết hoàn thiện “xương sống”

Qua ghi nhận thực tế, dù hồ Ngàn Trươi đã phát huy tốt vai trò tích nước, điều tiết dòng chảy, song tại nhiều khu vực, đặc biệt là vùng cao, vùng xa, hệ thống kênh cấp 1, cấp 2 vẫn chưa được phủ kín. Điều này khiến hiệu quả công trình chưa được khai thác trọn vẹn, đặc biệt tại các xã của huyện Hương Sơn, Đức Thọ, thị xã Hồng Lĩnh cũ còn khó khăn về nguồn nước tưới tiêu.

Tại những khu vực này, người dân vẫn phải phụ thuộc vào các trạm bơm điện lấy nước từ sông La, sông Lam, Ngàn Phố, hoặc gián tiếp qua hệ thống sông Nghèn, cống Trung Lương, cống Đức Xá… Không chỉ chi phí cao, cách làm này còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhất là trong bối cảnh thời tiết ngày càng diễn biến cực đoan.

Một số cánh đồng ở khu vực hạ du còn khó khăn, chưa chủ động được nguồn nước.

Ông Nguyễn Văn Tuấn (trú xã Đức Thịnh) chia sẻ: “Năm nay nắng nóng đến sớm, kéo dài, trong khi nguồn nước lại bấp bênh nên nhiều diện tích lúa sinh trưởng kém. Một số tuyến kênh chưa hoàn thiện, nước không dẫn được đến tận ruộng, bà con phải xoay xở đủ cách, rất vất vả”.

Theo ông Tuấn, người dân mong muốn hệ thống kênh mương sớm được đầu tư đồng bộ để chủ động nguồn nước, yên tâm sản xuất, không còn cảnh “trông trời, trông sông” như hiện nay.

Không chỉ thiếu nước, nguy cơ xâm nhập mặn vào mùa khô cũng là nỗi lo thường trực tại các khu vực phụ thuộc vào nguồn nước sông. Thực tế này càng cho thấy sự cần thiết phải hoàn thiện một hệ thống thủy lợi khép kín, chủ động hoàn toàn về nguồn nước.

Người dân mong muốn sớm triển khai dự án các tuyến kênh còn lại.

Lãnh đạo Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hà Tĩnh cho biết, việc hoàn thiện hệ thống Ngàn Trươi – Cẩm Trang không chỉ giải quyết bài toán trước mắt mà còn mang ý nghĩa lâu dài. Khi hệ thống được khép kín, không chỉ đảm bảo chủ động sản xuất nông nghiệp mà còn tạo điều kiện thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, dịch vụ, từng bước nâng cao đời sống người dân một cách bền vững.

Cùng với đó, công trình hoàn chỉnh sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền. Những khu vực xa trung tâm, trước đây khó tiếp cận nguồn nước, sẽ có cơ hội phát triển đồng đều hơn, tạo sự cân bằng trong bức tranh kinh tế - xã hội toàn tỉnh.

Hiện trạng của một số kênh dẫn nước cũ đã xuống cấp.

Từ thực tế trên, người dân và chính quyền địa phương đều bày tỏ mong muốn các cấp, ngành chức năng quan tâm, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tiếp tục quan tâm, bố trí nguồn lực để sớm triển khai, hoàn thiện các hạng mục còn lại của dự án. Đây không chỉ là kỳ vọng trước mắt, mà còn là yêu cầu cấp thiết để phát huy trọn vẹn giá trị của một công trình mang tầm chiến lược đối với Hà Tĩnh.

Từ một hồ chứa mang nhiệm vụ tích nước, cắt lũ, Dự án Ngàn Trươi - Cẩm Trang đang từng bước hoàn thiện để trở thành một hệ thống thủy lợi hiện đại, đa chức năng. Khi “xương sống” của công trình được hoàn thiện, dòng nước sẽ thực sự chảy đến mọi cánh đồng, sẽ khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, nâng cao năng suất cây trồng, cải thiện đời sống người dân và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong vùng.

Hoài Nam

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/ky-2-hoan-thien-xuong-song-sieu-cong-trinh-thuy-loi-post1839389.tpo