Dự án nhiệt hạch trở thành ngoại lệ hợp tác hiếm hoi giữa Nga và châu Âu

3 giờ trướcBài gốc

Bốn năm sau khi chiến sự Nga – Ukraine nổ ra, gần như toàn bộ hợp tác khoa học giữa Nga và châu Âu đã bị cắt đứt. Các nhà khoa học Nga bị loại khỏi Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân châu Âu (CERN) tại Geneva. Một dự án xe tự hành sao Hỏa chung bị đình trệ. Hoạt động chia sẻ dữ liệu tại Biển Barents và nghiên cứu về băng vĩnh cửu tan chảy cũng dừng lại.

Bên trong dự án Lò phản ứng Nhiệt hạch Thử nghiệm Quốc tế. Nguồn: ITER

Tuy nhiên, tại miền nam nước Pháp, các nhà vật lý, kỹ sư và quản lý từ Nga và châu Âu vẫn đang cùng nhau lắp ráp một lò phản ứng nhiệt hạch khổng lồ.

Khoảng 35 quốc gia tham gia dự án Lò phản ứng Nhiệt hạch Thử nghiệm Quốc tế (ITER), với mục tiêu biến nhiệt hạch thành nguồn năng lượng sạch khả thi. Dự án vẫn tồn tại bất chấp căng thẳng địa chính trị. “Mọi người để lại hộ chiếu bên ngoài khi bước vào cơ sở,” ông Pietro Barabaschi, Tổng giám đốc ITER, cho biết.

Thay vì đóng góp tiền mặt, các quốc gia tham gia cung cấp hỗ trợ “hiện vật” như linh kiện và chuyên môn. Nga đảm nhận sản xuất một số bộ phận nam châm dùng để giữ phản ứng, hệ thống xả giúp duy trì môi trường sạch, cùng các tấm hấp thụ neutron năng lượng cao.

“Không đóng góp nào là hoàn toàn không thể thay thế, nhưng việc tìm nguồn thay thế có thể gây chậm tiến độ,” ông Barabaschi nói.

ITER khó có thể chịu thêm trì hoãn. Dự án vốn đã bị coi là “hố đen” tài chính. Ban đầu, công trình dự kiến hoàn thành vào năm 2016 và tiến hành thí nghiệm đầu tiên vào năm 2020. Hiện nay, mốc vận hành đầy đủ được lùi tới năm 2039. Chi phí đã đội từ 18 tỷ USD lên 32,4 tỷ USD theo giá năm 2023, theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ.

Lý tưởng hợp tác toàn cầu dần nhường chỗ cho những rắc rối về hậu cần. Mỗi quốc gia đều muốn tự sản xuất các bộ phận quan trọng, dẫn tới phân công sản xuất kém tối ưu, theo ông Michel Claessens, chuyên gia tại ITER.

Các bộ nam châm được chia cho Nga, EU, Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc. Hệ thống xả do Nga, Nhật và châu Âu cùng đảm nhiệm, trong khi hệ thống làm mát được chia giữa Ấn Độ và Mỹ.

Cuộc xung đột tại Ukraine càng khiến quy trình vốn đã phức tạp trở nên trì trệ hơn.

Trong khi đó, khu vực tư nhân đang tăng tốc. Đầu tư toàn cầu vào nhiệt hạch từ khu vực tư nhân tăng từ khoảng 7 tỷ USD năm 2024 lên 10 tỷ USD năm 2025, theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế. Commonwealth Fusion Systems, một startup của Mỹ, kỳ vọng tạo plasma đầu tiên vào năm 2027, trong khi ITER phải đến ít nhất năm 2033 mới đạt được mốc này.

Hoạt động thương mại trong lĩnh vực nhiệt hạch của châu Âu vẫn tụt lại phía sau, Anda Bologa, chuyên gia tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu, cho biết. Các khoản đầu tư của khu vực này chủ yếu gắn với ITER. Nếu các doanh nghiệp tư nhân thành công trước, dự án có nguy cơ trở thành một di sản đa phương lỗi thời.

Ngọc Lâm

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/du-an-nhiet-hach-tro-thanh-ngoai-le-hop-tac-hiem-hoi-giua-nga-va-chau-au-744625.html