Dự án TRVC thúc đẩy sản xuất xanh, giảm phát thải ở ĐBSCL

một giờ trướcBài gốc

Mở rộng chuỗi lúa gạo phát thải thấp

Bà Nguyễn Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt & Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp & Môi trường) cho rằng: Dự án “Chuyển đổi Chuỗi giá trị Lúa gạo ứng phó với Biến đổi Khí hậu và Phát triển Bền vững tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (TRVC)” đang trở thành một trong những mô hình tiêu biểu của ngành nông nghiệp Việt Nam trong quá trình chuyển đổi sang sản xuất xanh, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu. Sau ba vụ triển khai, dự án đã ghi nhận nhiều kết quả nổi bật, từ mở rộng diện tích canh tác bền vững, giảm phát thải khí nhà kính đến gia tăng lợi nhuận cho nông dân và hình thành chuỗi liên kết lúa gạo hiện đại.

Bà Nguyễn Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt & Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp & Môi trường). Ảnh: Kim Anh

Theo tài liệu tổng kết vụ Hè Thu 2025 (Vụ 3), dự án TRVC được triển khai trong giai đoạn 2023-2027 với ngân sách 17 triệu đô la Úc, tập trung tại khu vực thượng nguồn Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), chủ yếu ở An Giang và Đồng Tháp sau sáp nhập hành chính. Tổng diện tích lúa của các tỉnh tham gia dự án lên tới gần 2 triệu ha.

Dự án hướng đến mục tiêu hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp carbon thấp, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển sinh kế bền vững cho nông dân vùng ĐBSCL. Trong đó, năm mục tiêu chính gồm cải thiện sinh kế nông hộ nhỏ lẻ, giảm phát thải khí nhà kính, tăng cường liên kết chuỗi giá trị, hỗ trợ phát triển thương hiệu gạo carbon thấp và hoàn thiện chính sách thúc đẩy sản xuất lúa gạo phát thải thấp.

Đại diện nhà tài trợ, bà Madeleine Plocki, Bí thư thứ I Đại sứ quán Úc tại Hà Nội phát biểu: “Một trong những điểm nổi bật của dự án là cách tiếp cận chuỗi giá trị toàn diện, kết nối từ khâu đầu vào, sản xuất, thu mua, chế biến đến thương mại và xuất khẩu. Các doanh nghiệp tham gia không chỉ đóng vai trò bao tiêu sản phẩm mà còn hỗ trợ kỹ thuật, giám sát quy trình sản xuất và xây dựng thương hiệu gạo xanh phát thải thấp”.

Bình đẳng giới với những người tham gia dự án TRVC. Ảnh: T.L

Đến hết vụ 3, dự án đã thu hút 10 doanh nghiệp tham gia cùng 15 đối tác trong chuỗi giá trị lúa gạo. Trong đó có nhiều doanh nghiệp lớn như Công ty Cổ phần Lương thực A An, Công ty TNHH Angimex – Kitoku, Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, Thái Bình Seed, Việt Nga hay Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam.

Nông dân tăng lợi nhuận, giảm phát thải

Kết quả lũy kế qua ba vụ cho thấy dự án đã đạt 84.459 ha diện tích sản xuất bền vững với sự tham gia của 20.620 nông hộ và 163 hợp tác xã, tổ hợp tác. Đây là bước tiến lớn so với giai đoạn đầu triển khai. Đặc biệt, lợi nhuận sản xuất lúa gạo của nông dân tăng bình quân 56,22%, cao gần gấp đôi mục tiêu ban đầu là 30%.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, dự án còn tạo dấu ấn rõ nét trong giảm phát thải khí nhà kính. Tổng lượng phát thải được cắt giảm sau ba vụ đạt hơn 320.910 tấn CO₂ tương đương. Đồng thời, 100% doanh nghiệp tham gia đều đáp ứng yêu cầu về bình đẳng giới, hòa nhập người khuyết tật và xã hội.

Canh tác lúa phát thải thấp. Ảnh: Văn Kim Khanh

Riêng vụ Hè Thu 2025, tổng diện tích đăng ký tham gia đạt hơn 44.275 ha với 10.070 hộ dân. Trong đó, An Giang đạt hơn 27.743 ha và Đồng Tháp hơn 16.531 ha. So với vụ đầu tiên, diện tích tham gia tại An Giang tăng 7,4 lần, còn Đồng Tháp tăng 5,6 lần.

Dù thị trường xuất khẩu gạo thế giới biến động mạnh theo hướng giảm giá, các doanh nghiệp vẫn duy trì hoạt động thu mua cho nông dân. Tại An Giang, có 197/272 hợp đồng được doanh nghiệp thu mua toàn bộ sản lượng; còn Đồng Tháp có 17/60 đơn vị được thu mua trọn sản lượng. Giá thu mua nhiều trường hợp cao hơn thị trường từ 1.000 - 1.900 đồng/kg.

Theo thống kê, toàn dự án có 332 hợp đồng liên kết được ký kết, trong đó 214 hợp đồng được doanh nghiệp thu mua toàn bộ sản lượng, đạt tỷ lệ 64,5%. Khoảng 35,8% hợp đồng được cộng giá cao hơn thị trường.

Lễ xuất khẩu lô "Gạo Việt Xanh phát thải thấp". Ảnh: T.L

Tuy nhiên, dự án cũng ghi nhận một số tồn tại. Khoảng một phần ba số hợp đồng chưa được doanh nghiệp thu mua toàn bộ như cam kết do nhiều nguyên nhân như chất lượng lúa chưa đạt yêu cầu, doanh nghiệp tồn kho lớn, chưa thống nhất giá thu mua hoặc một số doanh nghiệp không chuyên về lĩnh vực lúa gạo.

Đẩy mạnh số hóa và xây dựng thương hiệu

Điểm đáng chú ý của dự án TRVC là áp dụng mạnh mẽ các quy trình canh tác theo Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp của Chính phủ. Tỷ lệ tuân thủ nhiều tiêu chí đạt rất cao như 100% sử dụng giống kiểm định, 100% cơ giới hóa thu hoạch và 100% áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

Đặc biệt, phương pháp tưới ngập khô xen kẽ đạt tỷ lệ tuân thủ vượt mức yêu cầu trong vụ 3, giúp giảm lượng nước tưới và giảm phát thải methane từ ruộng lúa. Việc xử lý rơm rạ theo hướng tuần hoàn sinh học cũng được đẩy mạnh nhằm hạn chế tình trạng đốt đồng gây ô nhiễm môi trường.

Một bước tiến quan trọng khác là việc xây dựng thương hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”. Trong năm 2025, Công ty Trung An đã xuất khẩu lô hàng đầu tiên gồm 500 tấn gạo xanh phát thải thấp sang thị trường Nhật Bản. Đồng thời, hơn 71.426 tấn gạo đã được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh – phát thải thấp”.

Dự án còn thúc đẩy mạnh quá trình số hóa sản xuất nông nghiệp. Theo báo cáo, 100% ruộng tham gia dự án được số hóa trên hệ thống MRV nhằm phục vụ giám sát, báo cáo và thẩm định phát thải. Hệ thống này giúp minh bạch dữ liệu sản xuất, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và tạo nền tảng cho thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

Bà Trần Thu Hà, Giám đốc dự án TRVC phát biểu. Ảnh: Kim Anh

Ngoài yếu tố môi trường và kinh tế, TRVC cũng tạo chuyển biến tích cực về mặt xã hội. Trong vụ 3, toàn bộ 10/10 doanh nghiệp đạt yêu cầu về bình đẳng giới; 37% người tham gia các hoạt động dự án là phụ nữ; 7 doanh nghiệp duy trì tối thiểu 35% nữ ở vị trí lãnh đạo.

Nhiều doanh nghiệp còn phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tổ chức tập huấn cho người khuyết tật, đồng thời bố trí ngân sách cải thiện khả năng tiếp cận và hỗ trợ hòa nhập xã hội. Dự án cũng triển khai chương trình đào tạo giảng viên nguồn về GEDSI (bình đẳng giới) cho cán bộ khuyến nông, cán bộ sở ngành và đại diện Hội Phụ nữ địa phương.

Bà Trần Thu Hà, Giám đốc dự án TRVC cho rằng: “Dự án TRVC không chỉ là mô hình sản xuất lúa giảm phát thải mà còn là mô hình liên kết chuỗi giá trị do khu vực tư nhân dẫn dắt. Việc kết nối doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân đã tạo nền tảng cho sản xuất theo nhu cầu thị trường thay vì chạy theo sản lượng như trước đây”.

Những doanh nghiệp canh tác giảm phát thải nhận thưởng từ Ban tổ chức giải. Ảnh: Văn Kim Khanh

Cũng theo bà Trần Thu Hà: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng ảnh hưởng nặng nề đến ĐBSCL và yêu cầu thị trường quốc tế ngày càng khắt khe về môi trường, việc chuyển đổi sang sản xuất lúa gạo xanh, phát thải thấp đang trở thành xu thế tất yếu. Những kết quả bước đầu của dự án TRVC cho thấy hướng đi này không chỉ góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường mà còn mở ra cơ hội nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Văn Kim Khanh

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/du-an-trvc-thuc-day-san-xuat-xanh-giam-phat-thai-o-dbscl-252067.html