Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi): Chuyển đổi số toàn diện, thực hiện hộ tịch phi địa giới hành chính

2 giờ trướcBài gốc

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung thảo luận. Ảnh: Hồ Long

Nhiều điểm mới rất tiến bộ

Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Dân nguyện và giám sát Lê Thị Nga nhận thấy, Luật Hộ tịch đã thi hành được hơn 10 năm nay và là một trong những luật có liên quan đến các thủ tục về hộ tịch và liên quan mật thiết đến từng người dân. Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Dân nguyện và giám sát cũng ghi nhận, dự thảo Luật có phạm vi sửa đổi khá lớn và có nhiều điểm mới rất tiến bộ, đặc biệt là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số toàn diện trong công tác hộ tịch; cùng với đó là các quy định mới về xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về hộ tịch. Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cho rằng, nếu thực hiện được thì rất tốt nhưng về lộ trình thực hiện, cần cân nhắc thêm để bảo đảm tính khả thi.

Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Một trong những nội dung mới nhận được nhiều sự quan tâm của Ủy ban Thường vụ Quốc hội là quy định về xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về hộ tịch.

Tờ trình của Chính phủ cho biết, thực hiện nhiệm vụ được giao từ năm 2016, Bộ Tư pháp đã xây dựng và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu hộ tịch, với cốt lõi là Hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử. Hệ thống đã được nâng cấp, bổ sung, phục vụ tốt công tác đăng ký, quản lý hộ tịch tại các cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch trong nước theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài; có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử với các hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu của bộ, ngành khác để giải quyết thủ tục hành chính theo hướng tăng cường khai thác dữ liệu, giảm giấy tờ cho người yêu cầu.

Cũng theo Tờ trình, hiện tại, Hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử đã được triển khai tại 34/34 tỉnh, thành phố, có hơn 24 nghìn người dùng, với hơn 146 triệu dữ liệu hộ tịch bao gồm cả dữ liệu hộ tịch lịch sử từ đầu thế kỷ XX đến nay. Ngoài kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm xã hội, Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính các tỉnh, thành phố, Hệ thống đã sẵn sàng kết nối với các hệ thống thông tin của ngành tư pháp (quốc tịch, nuôi con nuôi, thi hành án dân sự...) và các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu khác để khai thác phục vụ giải quyết thủ tục hành chính theo Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP ngày 15/11/2025 của Chính phủ quy định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu; triển khai các chức năng ứng dụng công nghệ tiên tiến phục vụ người dùng và công tác chỉ đạo điều hành từ Trung ương đến địa phương. Về hạ tầng, hiện nay cơ sở dữ liệu hộ tịch đang được cài đặt tại Trung tâm dữ liệu điện tử của Bộ Tư pháp, theo kế hoạch, trong năm 2026, sẽ chuyển lên Nền tảng điện toán đám mây (Cloud) của Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Theo quy định của Luật Hộ tịch năm 2014, Nghị định số 87/2020/NĐ-CP ngày 28/7/2020 của Chính phủ quy định về cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, đăng ký hộ tịch trực tuyến, Nghị định số 194/2025/NĐ-CP ngày 03/7/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Giao dịch điện tử về cơ sở dữ liệu quốc gia, kết nối và chia sẻ dữ liệu, dữ liệu mở phục vụ giao dịch điện tử của cơ quan nhà nước cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử chưa được xác định là Cơ sở dữ liệu quốc gia nên chưa được đầu tư đúng mức, việc xây dựng, khai thác, vận hành còn có điểm hạn chế, chưa thực sự phù hợp về tính chất, chưa đáp ứng được yêu cầu về quy mô, chất lượng và vẫn có khả năng bị ảnh hưởng về an ninh, an toàn dữ liệu.

Vì vậy, dự thảo Luật quy định cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng, quản lý tập trung từ Trung ương đến địa phương do Bộ Tư pháp quản lý; được bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, có khả năng mở rộng, nâng cấp; kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác; bảo đảm quyền khai thác thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật; bảo đảm lưu trữ đầy đủ thông tin của cá nhân trong các lần thu thập, cập nhật, điều chỉnh. Sử dụng thống nhất thuật ngữ “Cơ sở dữ liệu hộ tịch” để phù hợp với Luật Dữ liệu và Luật Giao dịch điện tử (Chương III dự thảo Luật); giao Chính phủ quy định lộ trình nâng cấp, hoàn thiện.

Đánh giá cao nội dung này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng lưu ý, cần quy định trách nhiệm cập nhật dữ liệu hộ tịch vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phải là thời gian thực tế, tránh sai lệch thông tin khi người dân đi làm thủ tục; phải bảo đảm sự liên thông của cơ sở dữ liệu dùng chung, tránh việc "người dân phải đi lại tới lui làm thủ tục".

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông

Đối với dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), chúng ta phải đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông. Vì hiện trạng hiện nay là ưu tiên hình thức giấy tờ hộ tịch bản giấy có dấu mộc đỏ, tới đây sửa đổi Luật cần ưu tiên giấy tờ hộ tịch bản điện tử để người dân ở đâu cũng có thể đăng ký được hộ tịch. Trước đây, thẩm quyền theo nơi cư trú có thể nói là cứng nhắc nhưng bây giờ đăng ký tại bất cứ đâu không phụ thuộc vào địa giới. Phải tạo thuận tiện cho người dân là như thế.

Về trách nhiệm chứng minh, người dân phải cung cấp giấy tờ tùy theo hiện trạng nhưng tới đây cơ quan nhà nước cần phải tự tra cứu dữ liệu liên tục, không để người dân phải mày mò. Bây giờ chúng ta có cơ sở dữ liệu, quét mã QR trên VNeID thì chúng ta sẽ tìm được thông tin.

Về liên thông thủ tục, cần luật hóa quy định về quy trình, có thể là “3 trong 1” gồm: khai sinh, đăng ký thường trú, cấp thẻ bảo hiểm y tế; hoặc “2 trong 1”, gồm: khai tử và xóa đăng ký thường trú, thay vì chỉ là các nghị định hướng dẫn. Vừa qua, chúng ta đã thí điểm làm thì lần này chúng ta làm cho rõ vấn đề này.

Đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu

Về giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, khoản 2 Điều 10 dự thảo Luật quy định thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của cá nhân, do đó, trường hợp nội dung trong hồ sơ, giấy tờ, cơ sở dữ liệu khác của cá nhân không phù hợp với thông tin khai sinh thì Thủ trưởng cơ quan, tổ chức quản lý hồ sơ, cơ sở dữ liệu, cấp giấy tờ có trách nhiệm chủ động phối hợp với cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch để kiểm tra, điều chỉnh, bảo đảm thông tin chính xác.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc trình bày Tờ trình về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi)

Tuy nhiên, khoản 4 Điều 11 của Luật Căn cước lại quy định: “Trường hợp thông tin của cá nhân trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành không thống nhất với thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thì cơ quan quản lý căn cước có trách nhiệm phối hợp với cơ quan có liên quan hoặc cá nhân đó để kiểm tra các thông tin và cập nhật, điều chỉnh trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành bảo đảm chính xác, thống nhất”. Theo quy định này, cơ quan quản lý căn cước có thể phối hợp với cơ quan có liên quan hoặc cá nhân để xác minh thông tin; đồng thời có thể cập nhật, điều chỉnh thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Báo cáo thẩm tra dự án Luật của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cho rằng, quy định về trách nhiệm của các cơ quan tại khoản 2 Điều 10 của dự thảo Luật chưa thống nhất với quy định tại khoản 4 Điều 11 của Luật Căn cước.

Thống nhất với quan điểm trên, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới đề nghị, bổ sung cụm từ “dữ liệu điện tử từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư có giá trị như là dữ liệu giấy”, nhằm khẳng định giá trị của dữ liệu điện tử. Chủ nhiệm Ủy ban Lê Tấn Tới cũng đề nghị, về khai thác thông tin trong cơ sở dữ liệu hộ tịch, bổ sung quy định “khai thác thông tin phải được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu trừ trường hợp pháp luật có quy định khác” tại Điều 27 dự thảo Luật, nhằm bảo đảm thống nhất với Luật An ninh mạng.

Nhật An

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/du-thao-luat-ho-tich-sua-doi-chuyen-doi-so-toan-dien-thuc-hien-ho-tich-phi-dia-gioi-hanh-chinh-10410444.html