Dùng ChatGPT 'làm hộ bài': Có học sinh vượt trội, có người tụt dốc không phanh

3 giờ trướcBài gốc

Điểm cao ảo, kiến thức rỗng vì lệ thuộc AI

Khi mẹ hỏi lý do mải mê với điện thoại, Tiến Minh, học sinh lớp 5 ở Hà Nội chỉ đáp “Con làm bài tập ạ”. Mấy tuần gần đây, chị Bích Mai (quận Cầu Giấy, Hà Nội) nhận thấy con trai luôn hoàn thành bài vở quá nhanh mà không cần “vò đầu bứt tóc”, chị tò mò kiểm tra lịch sử điện thoại, phát hiện Minh tải ứng dụng ChatGPT, sử dụng gần như mỗi tối.

Trong một lần gặp bài toán nâng cao khó, cậu thử gõ câu hỏi vào ứng dụng AI vì “bạn cùng lớp bảo làm thế rất nhanh”. Chỉ vài giây, màn hình điện thoại hiện ra đáp án kèm lời giải chi tiết. “Con thấy hay quá. Từ đó, gặp bài khó con hỏi ChatGPT luôn cho nhanh”, Minh thật thà hào hứng kể.

Những ngày sau đó, Minh không còn ngồi hàng giờ để nhẩm lại công thức hay lật sách tìm ví dụ mà cầm điện thoại lia chụp từng câu hỏi trong vở để gửi lên ChatGPT. Thậm chí, cậu yêu cầu ChatGPT giải theo nhiều cách hoặc trình bày giống sách giáo khoa để tránh bị phát hiện. Chị Mai lo lắng khi con có dấu dùng AI để đối phó, không chịu tư duy.

Trường hợp tương tự cũng xảy ra với gia đình anh Lê Lâm (quận Ba Đình, Hà Nội). Cậu con trai lớp 7 của anh vốn học lực trung bình, nhưng gần đây bài tập về nhà luôn đạt điểm 9-10, thậm chí bài nào cũng đúng tuyệt đối.

Lúc đầu anh mừng vì nghĩ con học tập tiến bộ nhưng vào kiểm tra giữa kỳ thì điểm chỉ lẹt đẹt 5-6. Anh Lâm nghi ngờ nên thử một phép kiểm tra nhỏ là yêu cầu con giải lại bài Toán đã làm ở nhà. Cậu bé ngồi 10 phút vẫn không viết được bước nào. Khi bị hỏi dồn, bé bật khóc, thừa nhận toàn bộ bài ở nhà đều nhờ ChatGPT làm hộ.

Ngay hôm sau, anh quyết định rút dây Wi-Fi, đổi mật khẩu điện thoại và gỡ toàn bộ ứng dụng AI. “Không phải cấm con học công nghệ, nhưng nếu nó khiến con ảo tưởng năng lực thì phải dừng ngay”, anh nói.

Những trường hợp như Minh hay học sinh lớp 7 ở Hà Nội cho thấy một thực tế đáng báo động, là điểm ở nhà do AI hỗ trợ không phản ánh thực lực. Khi bị kiểm tra ‘tại chỗ’, các em không thể trình bày quy trình tư duy, dẫn tới điểm thực sự giảm mạnh. Đây không chỉ là chuyện gian lận mà là cảnh báo về kiến thức rỗng nếu AI bị dùng thay cho tư duy của học sinh.

ChatGPT là "đòn bẩy" hay "vực thẳm"? sự khác biệt nằm ở tư duy tự học và phương pháp sử dụng công cụ AI của học sinh.

Phụ huynh và giáo viên ‘bó tay’ vì AI làm hộ

Mạng xã hội từng lan truyền đoạn tin nhắn một phụ huynh nhắn cho gia sư lúc nửa đêm xin cho con nghỉ học vì phát hiện con lén dùng AI để giải bài tập trong thời gian dài. Chị tạm thu máy tính khi vắng nhà và cân nhắc cho con ngừng học nếu không thể chuyển sang học trực tiếp.

Thời điểm đó, gia sư Đăng Quỳnh - người dạy tiếng Anh online cho học sinh này từ năm 2023, nói anh bất ngờ khi biết sự thật. Trước đây, học sinh có nền tảng tiếng Anh tốt, làm bài chắc chắn. Tuy nhiên, gần đây bé làm bài “nhanh bất thường” khiến anh nghi ngờ nhưng không thể kiểm soát chặt vì dạy trực tuyến.

Anh cho rằng, việc phụ huynh lo lắng là hợp lý. Lạm dụng AI, đặc biệt trong môn xã hội, nơi nhiều câu trả lời AI thiếu chính xác, dễ gây sai lệch kiến thức.

Nhiều giáo viên cũng đối mặt nhiều tình huống oái oăm. Thầy Trần Mạnh Tùng, giáo viên Toán tại Hà Nội, kể lại trường hợp một học sinh lực học trung bình bỗng đưa ra lời giải hoàn chỉnh cho bài toán nâng cao. Khi gọi em lên bảng làm lại, cậu học trò đứng như tượng, sau đó thú nhận “nhờ AI giải hộ”. Thậm chí, ứng dụng có thể trả lại lời giải mô phỏng y như chữ viết thật, màu mực và cả dấu bút bi tắc mực như thật, thầy cô khó mà phân biệt.

Thầy Tùng ví các phần mềm AI như “cỗ máy làm hộ” khiến nhiều học sinh, nhất là học sinh yếu có cảm giác “an toàn giả tạo”, đó là luôn làm hết bài và luôn đúng.

Cô Mai Anh, giáo viên Văn một trường tiểu học ở Hoàng Mai (Hà Nội) thừa nhận từng sốc vì một lớp có đến hơn 10 bài văn gần giống nhau. Hiện nay không còn hiện tượng copy mạng hay sách vở nữa, nhưng lại là copy AI. Cô hỏi: ‘Em có hiểu bài mình viết không?’, thì nhiều trò im lặng, có em điểm Văn đạt 8-9 nhưng viết viết một đoạn văn ngắn vẫn chưa đạt.

“Điều này làm gia tăng mối lo ngại về kiến thức rỗng và ảo tưởng năng lực, sa sút khả năng học tập và thui chột tư duy", cô nói.

Dùng AI đúng cách, học sinh có thể bứt phá vượt trội

Trong khi nhiều học sinh tụt dốc vì lạm dụng và lệ thuộc AI, số khác lại bứt phá nhờ sử dụng đúng cách. Khảo sát của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam năm 2023 với hơn 11.000 học sinh THCS cho thấy, 86% cho rằng AI hỗ trợ tích cực trong học tập.

Ngô Bảo Châu, học sinh lớp 10 chuyên Khoa học tự nhiên (Hà Nội), là điển hình tiêu biểu. Mới 16 tuổi, Châu sở hữu loạt huy chương vàng quốc gia và quốc tế như ASMOPSS, Olympic Toán học quốc tế, STEM và NEO Science Olympiad.

Bí quyết của Châu nằm ở việc tự học và tận dụng AI như công cụ hỗ trợ: “Không phải lúc nào cũng tiện để hỏi thầy cô. Gặp bài khó, em hỏi ‘trợ lý ảo’, nhưng quan trọng nhất vẫn là hiểu bản chất”.

Ngô Bảo Châu (ngoài cùng, bên phải) và đội tuyển Toán ASMOPSS quốc tế.

Tương tự, Minh Trang, học sinh lớp 9 tại Sơn La - cho biết suốt năm qua em gần như không phải mua thêm sách tham khảo. Trang dùng AI để gợi ý hướng làm, sau đó tự phát triển lời giải theo cách của mình. Nhờ đó, từ một học sinh tiên tiến, Trang đã vươn lên học sinh giỏi ngay học kỳ tiếp theo.

Cả hai trường hợp đều cho thấy AI không phải công cụ để học sinh “ăn sẵn”, mà là nền tảng giúp các em tự mở rộng tư duy nếu biết sử dụng đúng.

Trao đổi với Phóng viên Báo điện tử VTC News, GS.TS Nguyễn Thị Thu Trang, Trường CNTT&TT – Đại học Bách khoa Hà Nội, nhấn mạnh AI là xu thế không thể đảo ngược, nhưng nếu triển khai “nửa vời” sẽ gây tác dụng ngược.

“Không thể để học sinh coi AI là ‘người thầy tuyệt đối’. AI vẫn sai, đôi khi sai nghiêm trọng. Nếu không dạy học sinh tư duy phản biện, các em sẽ đánh mất năng lực tự học”, bà Trang nói.

Theo chuyên gia, việc đưa AI vào trường học phải đi cùng chương trình chuẩn, phương pháp hướng dẫn, và trách nhiệm đồng hành của phụ huynh. Nỗ lực của trường sẽ vô nghĩa nếu gia đình bỏ mặc trẻ trước màn hình.

“AI không xấu mà vấn đề là trẻ dùng AI để học thêm hay để né học. Khi biết khai thác đúng cách, AI mở ra cơ hội bứt phá, còn khi lệ thuộc nó sẽ loại bỏ dần năng lực tư duy – thứ quan trọng nhất của quá trình học tập”, GS.TS Thu Trang lưu ý.

Nhóm PV

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/dung-chatgpt-lam-ho-bai-co-hoc-sinh-vuot-troi-co-nguoi-tut-doc-khong-phanh-ar1012203.html