Đừng lãng phí cảng Tiên Sa

2 giờ trướcBài gốc

Cần giải quyết nghịch lý giữa việc đầu tư cảng mới với nguồn vốn lên đến hàng chục ngàn tỉ đồng với việc cảng cũ đang hoạt động hiệu quả giờ phải bỏ không.

Nguồn : ALS

Cảng Tiên Sa là một trong những cảng nước sâu kín gió và tốt nhất khu vực miền Trung. Tuy nhiên với định hướng cảng Tiên Sa sẽ được quy hoạch thành cảng du lịch và cùng với việc cảng Đà Nẵng, đơn vị quản lý cảng Tiên Sa không được tham gia đầu tư vào cảng Liên Chiểu thì nguy cơ lãng phí một cảng chiến lược về hàng hóa, điểm đầu của đường xuyên Á, kết nối Lào, Thái Lan, Myanmar đang trở thành hiện thực.

Sẽ lãng phí nếu chuyển toàn bộ thành cảng du lịch

Nếu cảng Tiên Sa được chính thức phê duyệt trở thành cảng chuyên dụng cho hoạt động tàu du lịch thì quyết định này sẽ có thể gây ra lãng phí không hề nhỏ.

Do thiếu đồng bộ trong kế hoạch đầu tư của cảng Đà Nẵng và tầm nhìn quy hoạch dài hạn của thành phố Đà Nẵng nên những năm gần đây cảng Đà Nẵng đã đầu tư hàng ngàn tỉ đồng vào các dự án mở rộng cầu cảng và trang thiết bị.

Dự án mở rộng cảng Tiên Sa giai đoạn 2 vừa mới khánh thành năm 2018, với mục tiêu biến cảng Tiên Sa thành cảng trọng điểm container lớn nhất khu vực miền Trung chưa kịp khai thác và thu hồi vốn đã có nguy cơ bị dừng hoạt động(1).

Bên cạnh đó nếu cảng Tiên Sa chuyển thành cảng du lịch thì nguy cơ hàng ngàn tỉ đồng trang thiết bị phục vụ hoạt động xếp dỡ, hàng chục ngàn mét vuông kho bãi sẽ bị buộc phải di dời, thanh lý, chuyển nhượng.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực có chất lượng và kinh nghiệm của cảng Đà Nẵng sẽ đứng trước nguy cơ mất việc vì hoạt động cảng du lịch không cần nhiều lao động như hoạt động vận hành cảng hàng hóa.

Trong khi đó theo thống kê và dự báo của Cục du lịch quốc gia Việt Nam, năm 2024 số lượng khách du lịch đến Việt Nam bằng tàu biển đạt mức 35 chuyến tàu với 42.500 du khách, năm 2025 dự kiến tăng trưởng vượt bậc với 76 chuyến tàu và 70.000 du khách(2).

Với mức chi bình quân khoảng 100-150 đô la trên du khách mỗi ngày, khách chỉ tham quan ngắn ngày, không có hoạt động lưu trú thì con số đóng góp cho ngân sách thành phố là không đáng kể. Còn đối với cảng Đà Nẵng, chi phí các tàu du lịch trả cho cảng về cầu bến và phục vụ hành khách chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ, xấp xỉ 0,65% trong tổng doanh thu, lợi nhuận của cảng.

Như vậy nếu so sánh về mặt lợi ích và chi phí, việc chuyển công năng cảng Tiên Sa thành cảng du lịch tàu biển không mang nhiều lợi ích đáng kể so với chi phí hoặc thiệt hại do lãng phí tài sản và lãng phí nguồn lực gây ra. Chưa kể đến hoạt động tàu du lịch mang tính thời vụ, theo mùa nên thời gian cảng ngừng hoạt động trong năm là rất lớn.

Nên chuyển đổi thành cảng tổng hợp

Kinh nghiệm chuyển đổi công năng cảng hàng hóa ra khỏi nội đô nhằm giải quyết các vấn đề ô nhiễm, kẹt xe ở nhiều nước cho thấy cần phân vai cho các cảng khi xây dựng cảng mới thay vì dẹp bỏ hoàn toàn cảng cũ sẽ gây ra lãng phí đối với tài sản và con người.

Cảng Busan Hàn Quốc là một trường hợp điển hình về việc chuyển đổi cảng công năng cảng cũ là North Busan Port thành các khu thương mại phức hợp, kết hợp các khu vực vui chơi giải trí, bến du thuyền. Bên cạnh đó cảng North Busan vẫn giữ lại một số bến chức năng cho container, tàu cá hoạt động.

Cảng Busan (Busan New Port) mới trở thành cảng hub container, là đầu mối kết nối với thế giới, trung chuyển phần lớn hàng hóa(3). Chính quyền thành phố Busan nhận thấy rõ việc loại bỏ một cảng có tiềm năng và truyền thống lâu đời như cảng Busan cũ (North Busan Port) sẽ gây thiệt hại nhiều hơn là giữ lại một phần và bổ sung thêm công năng cho cảng.

Từ bài học kinh nghiệm của các nước khi chuyển đổi các cảng biển trong nội đô để giải quyết vấn đề hạ tầng đô thị, có thể vận dụng cho cụm cảng Tiên Sa và Liên Chiểu theo hướng sau đây:

Cảng Tiên Sa vẫn nên giữ lại một số chức năng cũ - cảng hàng hóa và hoạt động logistics: kho bãi, bốc xếp, vận chuyển. Tuy nhiên để tránh cạnh tranh nội bộ, cần phân luồng hàng hóa cho hai cảng Tiên Sa và Liên Chiểu.

Cảng Tiên Sa chỉ dành riêng cho các loại hàng hóa đặc biệt: dược phẩm, nông sản, hàng tiêu dùng, hàng CFS… Đặc điểm của các loại hàng này là nhỏ lẻ, có thể chia hàng và vận chuyển bằng xe tải nhỏ, có thể lưu thông trong thành phố.

Các loại hàng container, hàng hóa là nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, chế biến tại các khu công nghiệp sẽ được “điều hướng” về cảng Liên Chiểu nhằm giảm áp lực lên hạ tầng đô thị, đồng thời tiết kiệm chi phí vận chuyển nội địa vì cảng Liên Chiểu có lợi thế là gắn liền các khu công nghiệp, khu thương mại tự do (FTZ) được quy hoạch ở phía Tây Bắc - Đà Nẵng.

Cảng Liên Chiểu sẽ đóng vai trò là cảng cửa ngõ kết nối với thế giới tương tự cảng Cái Mép - Thị Vải, cảng Singapore, Hồng Kông… Ngược lại cảng Tiên Sa, ngoài giữ lại công năng cũ theo hướng gọn nhẹ còn được tái phát triển theo hướng bổ sung thêm các hoạt động dịch vụ hàng hải, các phân khu phức hợp, vui chơi giải trí dựa trên lợi thế biển và diện tích sẵn có. Cảng Tiên Sa có thể đi theo xu hướng cảng xanh, nhờ chuyển sang khai thác các loại hàng hóa ít ô nhiễm.

Với sự “phân vai” rõ ràng giữa hai cảng sẽ không xảy ra tình trạng chồng chéo, cạnh tranh nội bộ, gây thiệt hại cho nền kinh tế. Việc giữ lại một số chức năng cũ về logistics và hàng hóa sẽ giúp cảng Đà Nẵng tránh được lãng phí về trang thiết bị cũng như các cầu cảng mới được đầu tư, xây dựng. Chính quyền thành phố sẽ là người đóng vai trò “phân vai” này.

Chính quyền thành phố nên ưu tiên, hỗ trợ cho cảng Đà Nẵng được tham gia đầu tư khai thác các dịch vụ hàng hải, các khu vui chơi giải trí biển, các khu thương mại dịch vụ có sử dụng tài sản, đất đai của cảng trên diện tích cảng Tiên Sa hiện hữu để doanh nghiệp có thể tận dụng tối đa nguồn nhân lực, vật lực hiện có cũng như có điều kiện tái cấu trúc công ty theo hướng đa ngành, tập trung vào logistics và du lịch, dịch vụ.

Tổng công ty hàng hải, với tư cách công ty mẹ của cảng Đà Nẵng nên chuẩn bị sẵn phương án tái cấu trúc cảng Đà Nẵng, đồng thời có kế hoạch sử dụng các trang thiết bị không còn sử dụng sau khi chuyển đổi công năng, thu hẹp hoạt động khai thác cảng tại Tiên Sa để tránh lãng phí.

Câu chuyện đánh đổi lợi ích (trade-off) giữa việc di dời toàn bộ hay tiếp tục duy trì một phần chức năng và phát triển mới cảng Tiên Sa theo hướng du lịch, dịch vụ sẽ tác động rất lớn đến cả doanh nghiệp và ngân sách địa phương.

Một quyết định quy hoạch không hợp lý không chỉ gây lãng phí hàng ngàn tỷ đồng mà còn là điểm nghẽn lớn về chính sách phát triển logistics trong hàng chục năm tới.

(*) Viện quản trị và công nghệ FSB-Đại học FPT

(1) https://vimc.co/le-khanh-thanh-du-an-mo-rong-cang-tien-sa-giai-doan-ii/

(2) https://vietnamtourism.gov.vn/post/62309

(3) https://www.busanpa.com/eng/index.bpa?menuCd=DOM_000000202002002000

TS. Võ Duy Nghi (*)

Nguồn Saigon Times : https://thesaigontimes.vn/dung-lang-phi-cang-tien-sa/