Hỗ trợ trẻ em kịp thời trong các trường hợp khẩn cấp
Chính phủ mới đây đã ban hành Nghị định 131/2026/NĐ-CP, quy định việc sử dụng kinh phí từ Quỹ Bảo trợ trẻ em để hỗ trợ người chưa thành niên là bị hại. Điểm nổi bật của chính sách là đặt quyền được cứu chữa khẩn cấp của trẻ em lên hàng đầu, bảo đảm không em nhỏ nào bị chậm cấp cứu chỉ vì gia đình hoặc người gây hại chưa có khả năng bồi thường.
Trong thực tế, nhiều trẻ em là nạn nhân của bạo lực, xâm hại phải nhập viện cấp cứu trong tình trạng nguy kịch nhưng việc chi trả chi phí điều trị thường gặp khó khăn khi người gây hại chưa thể bồi thường ngay, bỏ trốn, không xác định được danh tính hoặc thuộc diện khó khăn kinh tế. Khoảng trống này khiến không ít gia đình lâm vào cảnh bế tắc, còn trẻ em đứng trước nguy cơ chậm tiếp cận dịch vụ y tế.
Nghị định 131 đặt quyền được cứu chữa khẩn cấp của trẻ em lên hàng đầu, bảo đảm không em nhỏ nào bị chậm cấp cứu chỉ vì gia đình hoặc người gây hại chưa có khả năng bồi thường. Ảnh minh họa: Chat GPT
Nghị định 131 ra đời nhằm giải quyết trực tiếp vấn đề đó bằng việc cho phép sử dụng kinh phí từ Quỹ Bảo trợ trẻ em để tạm ứng chi phí khám chữa bệnh cho người chưa thành niên là bị hại trong giai đoạn cấp cứu. Chính sách áp dụng đối với các trường hợp trẻ bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe cần được cứu chữa kịp thời nhưng người có trách nhiệm bồi thường chưa thể thực hiện nghĩa vụ ngay.
Một trong những điểm nhân văn đáng chú ý nhất của Nghị định là nguyên tắc "bảo đảm nhanh chóng, dễ tiếp cận, đúng mục đích, đúng đối tượng", nhằm giúp trẻ em nhận được hỗ trợ kịp thời trong thời điểm khẩn cấp nhất. Đây là cách tiếp cận đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trung tâm trong hoạt động tư pháp và an sinh xã hội.
Đặc biệt, Nghị định quy định rõ cơ sở khám chữa bệnh phải cấp cứu bệnh nhân ngay cả khi chưa nhận được khoản tạm ứng từ Quỹ Bảo trợ trẻ em. Quy định này mang ý nghĩa rất lớn, bởi nó xóa bỏ tâm lý e ngại về tài chính trong cấp cứu, đồng thời khẳng định sinh mạng và sức khỏe của trẻ em phải được ưu tiên tuyệt đối.
Không chỉ hỗ trợ về tài chính, Nghị định còn thể hiện tinh thần bảo vệ toàn diện khi nhấn mạnh nguyên tắc không kỳ thị, phân biệt đối xử với người chưa thành niên là bị hại vì bất kỳ lý do nào, bao gồm hoàn cảnh gia đình, giới tính, dân tộc, quốc tịch, tín ngưỡng hay các đặc điểm cá nhân khác. Đây là bước tiến quan trọng trong việc bảo đảm trẻ em bị bạo lực không chỉ được chữa lành thể chất mà còn được tôn trọng về nhân phẩm.
Về điều kiện hỗ trợ, Nghị định xác định rõ những trường hợp được tiếp cận nguồn kinh phí gồm: người bồi thường thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; đã chết; bỏ trốn; hoặc chưa xác định được người thực hiện hành vi phạm tội. Việc mở rộng phạm vi này cho thấy Nhà nước không để trách nhiệm hỗ trợ trẻ em bị phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng tài chính hay sự hiện diện của người gây hại.
Mức hỗ trợ cũng được quy định căn cứ theo chi phí khám chữa bệnh thực tế nhưng tối đa không quá 100 lần mức lương cơ sở cho mỗi trường hợp, thể hiện quyết tâm bảo đảm đủ nguồn lực để cứu chữa cho trẻ trong các vụ việc nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, Nghị định thiết kế thủ tục giải quyết theo hướng rút gọn, quy định thời hạn xử lý hồ sơ rất ngắn ở từng khâu nhằm bảo đảm tính khẩn cấp của hoạt động hỗ trợ. Quỹ Bảo trợ trẻ em phải xem xét, phê duyệt và cấp tạm ứng trong vòng 1 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ trong nhiều trường hợp.
Có thể thấy, Nghị định 131 không đơn thuần là một quy định tài chính mà còn mang thông điệp mạnh mẽ về trách nhiệm của Nhà nước trong bảo vệ trẻ em: mọi trẻ em là nạn nhân của bạo lực, xâm hại đều phải được cứu chữa kịp thời, bất kể hoàn cảnh của người gây hại ra sao.
Trong bối cảnh tình trạng bạo lực, xâm hại trẻ em vẫn diễn biến phức tạp, việc ban hành cơ chế hỗ trợ khẩn cấp như vậy được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống bảo vệ trẻ em, góp phần bảo đảm không một nạn nhân nhỏ tuổi nào bị bỏ lại phía sau chỉ vì rào cản tài chính.
Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 25/5/2026. Nội dung quy định tại Nghị định này áp dụng từ ngân sách 2026.
Hàng nghìn người chưa thành niên bị xâm hại trong các vụ án hình sự mỗi năm
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế đã chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương tiến hành xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết việc sử dụng kinh phí từ Quỹ Bảo trợ trẻ em cho người chưa thành niên là bị hại theo đúng trình tự, thủ tục của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành
Tờ trình của Bộ Y tế về dự thảo Nghị định quy định chi tiết việc sử dụng kinh phí từ Quỹ Bảo trợ trẻ em cho người chưa thành niên là bị hại nêu, theo số liệu thống kê của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, trong giai đoạn 2021-2024, có 11.581 người chưa thành niên bị xâm hại trong các vụ án hình sự (ước tính trung bình mỗi năm khoảng hơn 2.500 người chưa thành niên bị xâm hại trong các vụ án hình sự).
Dự báo trong những năm tới, những tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường cùng những thách thức từ việc mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế sẽ kéo theo nhiều vấn đề xã hội tiềm ẩn nguy cơ thiếu an toàn cho người chưa thành niên như tình trạng tăng nhanh dân số trong khi hạ tầng xã hội phục vụ chăm sóc, bảo vệ người chưa thành niên chưa theo kịp; sự xuống cấp về đạo đức xã hội ở một bộ phận người dân trong bối cảnh phát triển nhanh chóng của internet, mạng xã hội; tình trạng lạm dụng rượu, bia….
Người chưa thành niên chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tinh thần cần được bảo vệ và chăm sóc về mọi mặt, từ sức khỏe, học tập, vui chơi giải trí đến việc bày tỏ ý kiến và tham gia những hoạt động tập thể. Việc ban hành Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết việc sử dụng kinh phí từ Quỹ Bảo trợ trẻ em cho người chưa thành niên là bị hại là cần thiết để bảo đảm việc thi hành Luật Tư pháp người chưa thành niên có hiệu quả và làm cơ sở để hỗ trợ cho người chưa thành niên là bị hại bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe cần cứu chữa kịp thời khi người bồi thường chưa thể bồi thường ngay.
Nghị định quy định chi tiết khoản 3 Điều 160 Luật Tư pháp người chưa thành niên về việc sử dụng kinh phí từ Quỹ Bảo trợ trẻ em cho người chưa thành niên là bị hại bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe cần phải cứu chữa kịp thời nhưng người bồi thường chưa thể thực hiện bồi thường ngay, bao gồm nguyên tắc, điều kiện, mức kinh phí sử dụng, hồ sơ, trình tự, thủ tục tạm ứng, thanh toán và hoàn trả kinh phí.
Nghị định nhằm hoàn thiện pháp luật bảo đảm người chưa thành niên là bị hại được bảo vệ tốt hơn trong quá trình tư pháp với nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên. Quy định rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền, điều kiện, hồ sơ, quy trình, thủ tục việc sử dụng kinh phí từ Quỹ Bảo trợ trẻ em cho người chưa thành niên là bị hại bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe cần cứu chữa kịp thời nhưng người bồi thường chưa thể thực hiện bồi thường ngay và nghĩa vụ hoàn trả Quỹ của người có nghĩa vụ bồi thường.
Tô Hội