Đường sắt liên vận: Giảm chi phí logistics, hút hàng hóa xuất nhập khẩu

2 giờ trướcBài gốc

Một đoàn tàu chở hàng liên vận kết nối sang Trung Quốc. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Với hạ tầng tiêu chuẩn kỹ thuật lạc hậu, khổ đường “lệch pha,” tuyến đường sắt liên vận Việt Nam kết nối Trung Quốc hiện đang “cõng” một lượng hàng hóa xuất nhập khẩu vẫn còn rất nhỏ, chưa đáp ứng tiềm năng.

Do đó, các tuyến đường sắt mới khổ tiêu chuẩn kết nối sang Trung Quốc được đầu tư, xây mới sẽ góp phần giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tăng cường kết nối và thúc đẩy vận tải liên vận quốc tế thông qua mạng lưới đường sắt Á-Âu.

Rào cản luân chuyển hàng hóa

Theo báo cáo của Cục Đường sắt Việt Nam, hệ thống đường sắt quốc gia Việt Nam hiện có 7 tuyến chính, trong đó có 2 tuyến kết nối quốc tế với Trung Quốc và qua Trung Quốc đến các nước thứ ba (như Nga, Mông Cổ, Trung Á và Châu Âu) gồm tuyến Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng và tuyến Hà Nội-Đồng Đăng.

Ông Nguyễn Tiến Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam nhìn nhận, các tuyến đường sắt này được xây dựng từ thời Pháp thuộc (trong giai đoạn từ năm 1901-1910) nên có tiêu chuẩn kỹ thuật thấp, lạc hậu (khổ đường hẹp 1.000mm, bán kính đường cong nhỏ, sử dụng sức kéo diesel, tốc độ chạy tàu thấp…) làm cản trở hiệu quả hoạt động vận chuyển liên vận quốc tế bằng đường sắt giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Đặc biệt, đường sắt tại Việt Nam vẫn đang chủ yếu sử dụng khổ hẹp 1.000mm, trong khi đó Trung Quốc đã chuyển sang khổ tiêu chuẩn 1.435mm - là khổ đường đang được sử dụng phổ biến nhất trên thế giới - dẫn đến hàng hóa vận chuyển bằng đường sắt không thể chạy suốt giữa Việt Nam và Trung Quốc mà đều phải chuyển tải giữa 2 loại khổ đường này, làm tăng thời gian, chi phí vận chuyển, giảm sức thu hút của vận tải đường sắt so với các phương thức vận tải khác.

Trong năm 2025, tuyến đường sắt liên vận Việt Nam-Trung Quốc đã vận chuyển hơn 1 triệu tấn hàng hóa, tăng gần 30% so với năm trước, cho thấy xu hướng chuyển dịch ngày càng rõ sang vận tải đường sắt trong hoạt động xuất nhập khẩu. Ngoài khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu trực tiếp, còn có container quá cảnh Trung Quốc đi các nước thứ ba, góp phần thúc đẩy hoạt động logistics quốc tế.

“Với năng lực khai thác đường sắt hiện nay, sản lượng hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường sắt giữa Việt Nam và các thị trường này vẫn còn rất nhỏ so với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của hai nước (năm 2025, tại cửa khẩu quốc tế Đồng Đăng, kim ngạch hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường sắt chỉ chiếm khoảng 5% tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc),” ông Thịnh đánh giá.

Để tăng cường kết nối vận chuyển hàng hóa bằng đường sắt liên vận quốc tế, theo Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, mạng lưới đường sắt Việt Nam kết nối Á-Âu thông qua Trung Quốc để tham gia vận tải liên vận quốc tế theo 3 tuyến đường sắt: Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng (đã khởi công Dự án thành phần 1 đầu tư hạ tầng kết nối các ga trên tuyến và quảng trường ga, sử dụng vốn trong nước vào ngày 19/12/2025), Hà Nội-Đồng Đăng, Hải Phòng-Hạ Long-Móng Cái (Chính phủ Trung Quốc đang hỗ trợ kỹ thuật lập quy hoạch chi tiết từ tháng 9/2025 và hoàn thành quy hoạch trong năm 2026).

Đường sắt liên vận Việt Nam kết nối Trung Quốc hiện chỉ khai thác một lượng hàng rất nhỏ do khác biệt về hạ tầng đường ray. (Ảnh: PV/Vietnam+)

“Các tuyến đường sắt này sẽ được nghiên cứu đầu tư trước năm 2030 và đều có khổ đường 1.435mm, điện khí hóa để đồng bộ với đường sắt Trung Quốc và các nước châu Âu. Việc kết nối đường sắt liên vận quốc tế thông qua Trung Quốc hiện nay là thuận lợi nhất để vận chuyển hàng hóa đến Trung Quốc và có thể thuận lợi vận chuyển đến các nước khu vực châu Âu, Trung Á, Mông Cổ và Liên bang Nga,” ông Thịnh nhấn mạnh.

Mặt khác, Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam cho rằng việc đẩy mạnh đường sắt liên vận trở thành kênh logistics chiến lược để phát huy tối đa ưu tính ưu việt của loại hình vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp (đặc biệt là đường dài), độ an toàn cao, tiết kiệm nhiên liệu (giảm 50-70% so với đường bộ); giảm chi phí vận tải và chi phí logistics cho doanh nghiệp; tăng năng lực thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu…

“Xương sống” hành lang vận tải quốc tế

Triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước, theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy, Bộ Xây dựng đang nghiên cứu và chuẩn bị đầu tư các tuyến đường sắt có ý nghĩa chiến lược kết nối trực tiếp với Trung Quốc, đồng thời nâng cấp tuyến đường, các ga liên vận quốc tế cũng đang được nghiên cứu để phát triển thành các trung tâm logistics và ga hàng hóa liên vận quốc tế, nhằm nâng cao năng lực xếp dỡ container, tổ chức tàu hàng liên vận và kết nối với các phương thức vận tải khác.

Cụ thể, tuyến đường sắt mới Hà Nội-Đồng Đăng (khoảng 156km) và Hải Phòng-Hạ Long-Móng Cái (khoảng 187km), dự kiến đầu tư theo tiêu chuẩn khổ đường 1.435mm, điện khí hóa, vận tải hành khách và hàng hóa, tốc độ tàu khách 160km/h, tốc độ tàu hàng 120km/h; dự kiến giai đoạn đầu đầu tư đường đơn, sẽ mở rộng thành đường đôi trong tương lai.

Hiện nay, Chính phủ Trung Quốc đang hỗ trợ kỹ thuật lập quy hoạch chi tiết cho 2 tuyến đường sắt mới trên, từ tháng 9/2025 và hoàn thành quy hoạch trong năm 2026. Bộ Xây dựng cũng đang giao Ban Quản lý dự án đường sắt tổ chức lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cho 2 tuyến đường sắt này, hoàn thiện công tác chuẩn bị đầu tư và thu xếp nguồn vốn đầu tư cho dự án.

Với tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng có chiều dài tuyến chính khoảng 391km, đường đơn, khổ 1.435mm, vận chuyển chung hàng hóa và hành khách; tổng mức đầu tư khoảng 203.231 tỷ đồng, đến nay, Dự án thành phần 2 (đầu tư xây dựng công trình đường sắt, dự kiến sử dụng vốn vay ODA và vốn trong nước) đang được Ban Quản lý dự án Đường sắt tổ chức lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, dự kiến phê duyệt dự án trong quý III/2026, khởi công vào quý IV/2026.

Các tuyến đường sắt liên vận quốc tế sẽ được nghiên cứu đầu tư trước năm 2030 và đều có khổ đường 1.435mm, điện khí hóa để đồng bộ với đường sắt Trung Quốc và các nước châu Âu. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Để đón đầu cho các dự án đường sắt liên vận, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy cho biết, ngành đường sắt đang từng bước hoàn thiện cơ chế vận tải đa phương thức, tăng cường kết nối giữa đường sắt với hệ thống cảng biển, cảng cạn ICD, đường bộ và các khu công nghiệp, qua đó hình thành chuỗi logistics liên hoàn từ sản xuất đến xuất khẩu.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cũng đang phối hợp với các bộ, ngành liên quan để đơn giản hóa thủ tục hải quan, kiểm dịch và thủ tục vận tải quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa xuất nhập khẩu đi bằng đường sắt qua các cửa khẩu biên giới.

“Việt Nam tiếp tục tăng cường hợp tác với các nước trong khu vực và các tổ chức quốc tế trong lĩnh vực đường sắt, đặc biệt là trong khuôn khổ Tổ chức Hợp tác Đường sắt (OSJD), nhằm thúc đẩy kết nối vận tải với mạng lưới đường sắt Á-Âu,” Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy khẳng định.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng cũng tiết lộ, trong thời gian tới, Việt Nam cũng đang nghiên cứu các phương án kết nối hệ thống đường sắt trong nước với các hành lang vận tải quốc tế, nhằm tận dụng vị trí địa kinh tế của Việt Nam trong mạng lưới vận tải Á-Âu, đồng thời góp phần giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế./.

Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước đã đề ra một số giải pháp gồm: Hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt về thể chế; tạo lập môi trường thuận lợi, công bằng, minh bạch cho các khu vực kinh tế trong khai thác và sử dụng nguồn lực quốc gia, khuyến khích hợp tác công tư trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, kết cấu hạ tầng, cung cấp dịch vụ sự nghiệp công.

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus : https://www.vietnamplus.vn/duong-sat-lien-van-giam-chi-phi-logistics-hut-hang-hoa-xuat-nhap-khau-post1103520.vnp