Đoàn 559, sau này là Binh đoàn Trường Sơn, tổ chức vận chuyển bằng xe cơ giới trên đường Trường Sơn chi viện cho chiến trường miền Nam. Ảnh: Tư liệu
“Quyết định thành lập tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh và thực hiện thắng lợi quyết định đó là một thành công kiệt xuất của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh về chỉ đạo chiến lược trong kháng chiến chống Mỹ”[1]. Trong những ngày đầu gian khổ, với phương châm “đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng”, những người lính Trường Sơn đã âm thầm soi đường, đặt trạm, lấy gùi thồ làm chính để chuyển từng khẩu súng, viên đạn tới chiến trường miền Nam.
“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”-sự phát triển thần kỳ
Từ những con đường mòn nhỏ hẹp, bí mật, đường Trường Sơn đã phát triển không ngừng thành một hệ thống giao thông vận tải khổng lồ và phức tạp. Để đối phó với sự đánh phá của địch và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của chiến trường, ta đã thực hiện bước ngoặt chiến lược là “lật cánh” sang Tây Trường Sơn và đẩy mạnh vận tải cơ giới. Đến giai đoạn 1973-1975, mạng lưới này đã đạt tới đỉnh cao của sự hoàn thiện với “tổng chiều dài gần 17.000km, gồm nhiều trục dọc, trục ngang nối từ miền Bắc vào tới các chiến trường miền Nam, Trung-Hạ Lào, Đông Bắc Campuchia”[2]. Không chỉ có đường bộ, ta còn xây dựng hơn 3.000km đường giao liên, 14.000km đường thông tin hữu tuyến dây bọc và các thiết bị tiếp sức; đặc biệt là hệ thống đường ống dẫn xăng dầu dài 1.400km xuyên qua những địa hình hiểm trở nhất[3]..., tạo thành một “trận đồ bát quái xuyên rừng rậm”, khiến giới quân sự phương Tây phải kinh ngạc và thừa nhận là một kỳ tích.
Các nhà chiến lược Mỹ nhận thức rằng, đường Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh là “chiếc thòng lọng thắt vào cổ họng con người khổng lồ”[4]. Do vậy, “chừng nào mà Mỹ không cắt đứt được tuyến vận tải quân sự đường Hồ Chí Minh thì Mỹ sẽ thua trong cuộc chiến tranh”[5]. Vì lẽ đó, đế quốc Mỹ đã huy động toàn bộ sức mạnh công nghệ, từ “chiến tranh điện tử”, “chiến tranh hóa học” đến những đợt oanh tạc tàn khốc bằng máy bay B-52 để cắt đứt tuyến đường. Hàng triệu tấn bom đạn đã trút xuống dãy Trường Sơn hùng vĩ nhằm chặn nguồn chi viện từ hậu phương lớn.
Tuy nhiên, “bom đạn Mỹ và mưa lũ Trường Sơn không ngăn cản nổi những trục đường cơ giới trên tuyến vận tải chiến lược ngày càng phát triển”[6]. Với ý chí “máu có thể đổ, nhưng đường không thể tắc”, lực lượng công binh, thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến đã kiên cường trụ bám mặt đường. Họ đã sáng tạo ra những tuyến “đường kín” (đường K) dài tới hàng trăm km dưới tán lá rừng để xe có thể chạy ban ngày mà máy bay địch không thể phát hiện. Sự dũng cảm và mưu trí của con người Việt Nam đã vô hiệu hóa nhiều loại thiết bị điện tử tối tân của Mỹ thời đó.
Sức mạnh làm nên huyền thoại Trường Sơn chính là nhân tố con người. Đó là những cán bộ, chiến sĩ “có bản lĩnh chính trị vững vàng, dũng cảm, sáng tạo, lại có năng lực tổ chức chỉ huy, đặc biệt là chỉ huy binh chủng hợp thành, có trình độ kỹ thuật-chiến thuật cao”[7]. Ý chí quyết thắng được đúc kết thành những phương châm hành động anh hùng cho từng lực lượng: Bộ đội vận tải với tinh thần “Gan vàng dạ ngọc”, “Còn người lái còn xe”; bộ đội công binh và thanh niên xung phong với tinh thần “Tường đồng vách sắt”; bộ đội pháo cao xạ với khẩu hiệu “Quay nòng pháo theo bánh xe lăn”... Tất cả tạo nên một tập thể kiên cường-biểu tượng rực rỡ của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.
Đi tới ngày toàn thắng, viết nên “Bản anh hùng ca bất tử”
Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, đường Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh đã thực hiện sứ mệnh lịch sử vẻ vang nhất của mình. Bộ đội Trường Sơn đã huy động hàng chục nghìn xe ô tô để cơ động các binh đoàn chủ lực vào trận quyết chiến cuối cùng. “Lực lượng ô tô vận tải của bộ đội Trường Sơn chính là phương tiện cơ giới đã trực tiếp vận chuyển từng sư đoàn, quân đoàn chủ lực tiến công thần tốc, táo bạo, quyết thắng đánh thẳng vào sào huyệt của kẻ thù”[8].
Màu xanh đã trở lại đường 20 Quyết Thắng-một nhánh của đường Trường Sơn, tọa độ lửa năm xưa. Ảnh: Bích Nguyên
Thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử có đóng góp trực tiếp và cực kỳ quan trọng của tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn. Tuyến đường ấy đã góp phần thay đổi tương quan lực lượng trên chiến trường, tạo ra thế và lực áp đảo hoàn toàn để ta giành toàn thắng. Khi những đoàn quân giải phóng tiến vào Sài Gòn, bụi đỏ Trường Sơn trên những chiếc mũ tai bèo và màu xanh quân phục đã trở thành biểu tượng của sợi dây liên kết bền chắc giữa hậu phương miền Bắc và tiền tuyến miền Nam.
Trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam, đường Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh không chỉ là một tuyến vận tải quân sự chiến lược, mà còn trở thành một biểu tượng vĩ đại, một “huyền thoại” của thế kỷ XX. Quyết định mở đường Trường Sơn của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định chân lý: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”. Đường Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh là con đường của khát vọng độc lập, là minh chứng hùng hồn cho sức mạnh của một dân tộc “đất không rộng, người không đông”, song đã vượt qua cuộc thử lửa ác liệt bậc nhất trong lịch sử dựng nước và giữ nước. Chính vì điều đó, “năm tháng sẽ qua đi, nhưng đường Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh mãi mãi được ghi vào lịch sử dân tộc ta như một “con đường huyền thoại”, một kỳ tích của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước vĩ đại trong thế kỷ XX”[9].
[1] Cuộc chiến trên đường Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống Mỹ (công trình của một số tướng lĩnh, sĩ quan từng chiến đấu, công tác ở chiến trường Trường Sơn, viết về đường Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh), Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2008, trang 5.
[2] Lịch sử Đoàn 559-Bộ đội Trường Sơn-Đường Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1999, trang 656-657.
[3] Dẫn theo: Lịch sử Đoàn 559-Bộ đội Trường Sơn-Đường Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1999, trang 657.
[4] Lịch sử Đoàn 559-Bộ đội Trường Sơn-Đường Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1999, trang 529.
[5] Trận đồ bát quái xuyên rừng rậm, Cục Chính trị -Tổng cục Xây dựng kinh tế biên soạn, 1979, trang 8.
[6] Bộ Tư lệnh Công binh, Lịch sử công binh 559-Đường Trường Sơn, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1999, trang 563.
[7] Lịch sử Đoàn 559-Bộ đội Trường Sơn-Đường Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1999, trang 8.
[8] Lịch sử Đoàn 559-Bộ đội Trường Sơn-Đường Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1999, trang 7.
[9] Lịch sử Đoàn 559-Bộ đội Trường Sơn-Đường Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1999, trang 9.
Nguyên Vũ