Duy trì hòa bình cho Nam Cực

một giờ trướcBài gốc

Chuyến đi khám phá Nam Cực. Ảnh: National Geographic Creative

Hiệp ước Nam Cực

Hội nghị tham vấn Hiệp ước Nam Cực lần thứ 48 (ATCM-48) được tổ chức dựa trên Hiệp ước Nam Cực (AT) - một trong những thành tựu pháp lý quốc tế bền vững hàng đầu thời kỳ hậu Chiến tranh thế giới thứ hai.

AT có hiệu lực từ năm 1961, là hiệp ước phi quân sự hóa một khu vực rộng lớn, chiếm khoảng 10% diện tích bề mặt Trái Đất, dành riêng cho mục đích hòa bình, đặc biệt là hợp tác và nghiên cứu khoa học. Hiện nay, AT có 58 quốc gia thành viên, trong đó có Mỹ, Nga và Trung Quốc.

Cùng với Công ước về Bảo tồn tài nguyên sinh vật biển Nam Cực (có hiệu lực từ năm 1982) và Nghị định thư về bảo vệ môi trường (có hiệu lực từ năm 1998), AT đã cùng tạo thành Hệ thống hiệp ước Nam Cực (ATS).

Theo Liên hợp quốc, Nam Cực là vùng cực băng giá bao gồm lục địa Nam Cực và vùng biển Nam Đại Dương bao quanh. Đây là nơi có lớp băng lớn nhất thế giới cùng hệ sinh vật đa dạng và ấn tượng, từ chim cánh cụt, hải cẩu sống theo đàn, cá voi hùng vĩ cho đến các loài nhuyễn thể như mực, bạch tuộc.

Nhiệt độ cực thấp tại Nam Cực đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí quyển và nhiệt độ đại dương, đồng thời hấp thụ carbon. Lớp băng khổng lồ tại đây cũng giữ lại một lượng lớn nước, ngăn chặn mực nước biển dâng cao.

Các nhà phân tích khẳng định, một trong những nét đặc trưng nổi bật nhất của “ngoại giao Nam Cực” là việc ATCM từ lâu đã được xem là diễn đàn mà các quốc gia tham dự thường “tách bạch” sự hợp tác ở Nam Cực khỏi những căng thẳng địa chính trị. Điều này minh chứng cho chủ nghĩa đa phương hiệu quả và thiện chí đã duy trì trên lục địa băng giá này hơn sáu thập kỷ qua, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đầy biến động.

Nhật Bản, với vai trò Chủ nhà của ATCM-48, đã gửi đi thông điệp cốt lõi và các nguyên tắc của AT: Việc sử dụng Nam Cực vì hòa bình, thúc đẩy hợp tác khoa học và bảo vệ môi trường.

Ông Uyama Hideki, Đại sứ Bộ Ngoại giao Nhật Bản và Chủ tọa ATCM-48, khẳng định: “Hội nghị là cơ hội lý tưởng để nhấn mạnh giá trị của hòa bình và tầm quan trọng của hợp tác quốc tế,” theo Đài NHK (Nhật Bản). Các đại diện ATCM thảo luận thường niên về việc bảo vệ và quản lý khu vực Nam Cực mong manh này.

Thách thức đối với Nam Cực

Thực vậy, Nam Cực và hệ sinh vật tại đây đang đối mặt với những mối đe dọa nghiêm trọng và có tính hệ thống từ biến đổi khí hậu toàn cầu. Nhiệt độ khí quyển và đại dương tăng cao đang đẩy nhanh quá trình tan chảy của các sông băng ở Nam Cực.

Sự nóng lên toàn cầu cũng làm nóng và axit hóa đại dương, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng kiếm thức ăn, duy trì dinh dưỡng và sinh sản của các loài động vật tại đây.

Cũng theo Liên hợp quốc, Nam Cực còn phải đối mặt với các tác động môi trường cục bộ từ hoạt động của con người. Khai thác tài nguyên quá mức, du lịch và nghiên cứu khoa học thiếu quản lý có thể gây ảnh hưởng xấu đến hệ sinh thái và các quần thể động vật tại Nam Cực.

Ngoài ra, ngành du lịch Nam Cực bùng nổ đang gây ra lo ngại về nguy cơ ô nhiễm và lây lan dịch bệnh. Theo thống kê, lục địa băng giá này đã thu hút gần 120 nghìn người trong mùa du lịch 2024 - 2025, tăng gấp 15 lần trong 3 thập kỷ qua.

Điển hình là vụ bùng phát vi rút Hanta hiếm gặp trên tàu Hà Lan MV Hondius mới đây, sau khi rời Ushuaia, Argentina và đến Nam Cực cùng một số đảo biệt lập, càng làm vấn đề này trở nên cấp bách.

Một trong những vấn đề được theo dõi sát sao nhất tại hội nghị năm nay là tình trạng của chim cánh cụt hoàng đế, loài mà Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) tháng trước đã tuyên bố có nguy cơ tuyệt chủng.

Các nhà nghiên cứu nhận định, những đóng góp của ATCM, dù còn đối mặt với nhiều thách thức, vẫn là minh chứng đáng tin cậy cho thấy chủ nghĩa đa phương thiện chí và hiệu quả vẫn có thể thực hiện được. Vì thế, ATCM-48 được kỳ vọng sẽ tạo ra những đột phá, phục vụ lợi ích chung của toàn nhân loại, bắt đầu từ Nam Cực.

KIM OANH

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/duy-tri-hoa-binh-cho-nam-cuc-3336333.html