Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, hiện tượng thời tiết quy mô lớn đáng chú ý nhất trong thời gian tới là El Nino.
El Nino có thể quay trở lại, nguy cơ nắng nóng và thiên tai cực đoan gia tăng
Các dự báo mới nhất cho thấy El Nino có khả năng xuất hiện trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8 với xác suất trên 90%, sau đó duy trì đến cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Đáng chú ý, xác suất xảy ra một đợt El Nino rất mạnh hiện đã tăng lên khoảng 40%, cao hơn đáng kể so với mức dự báo trước đó.
Theo nhận định của cơ quan khí tượng, khi El Nino hình thành, nền nhiệt trên cả nước sẽ có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm. Số ngày nắng nóng gia tăng, cường độ gay gắt hơn, đặc biệt tại khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ khi bước vào cao điểm mùa hè.
Trong khi đó, tổng lượng mưa trên phạm vi cả nước được dự báo thiếu hụt từ 25-50% so với trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, mưa giảm không đồng nghĩa thiên tai giảm bớt.
Thực tế cho thấy, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thời tiết ngày càng có xu hướng cực đoan hơn. Dù lượng mưa ít hơn, nhiều địa phương vẫn có thể xuất hiện các trận mưa rất lớn trong thời gian ngắn, gây ngập úng cục bộ, lũ quét và sạt lở đất.
Nắng nóng gia tăng, nguy cơ hạn hán và thiếu nước hiện hữu
TS. Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, cho biết El Nino được theo dõi thông qua chỉ số ONI - phản ánh mức độ nóng lên của nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương.
Nếu El Nino năm nay phát triển đến ngưỡng rất mạnh, sự kiện này có thể được xếp cùng nhóm với các đợt El Nino đáng chú ý từng xảy ra trong giai đoạn 1997-1998 và 2015-2016. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý không nên so sánh máy móc vì tác động khí hậu còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.
Theo TS. Trương Bá Kiên, El Nino thường làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, khô hạn và thiếu nước do lượng mưa giảm và tốc độ bốc hơi tăng cao. Tác động này thể hiện rõ hơn tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, nơi nguy cơ hạn hán và suy giảm nguồn nước thường lớn hơn.
Đối với miền Bắc, dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là nền nhiệt tăng cao và số ngày nắng nóng kéo dài. Các dự báo hiện nay cho thấy nhiệt độ trung bình có thể cao hơn bình thường từ 0,5-1 độ C.
Ngoài ra, dòng chảy trên nhiều hệ thống sông và hồ chứa được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm. Tình trạng thiếu nước có thể kéo dài sang đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn tại nhiều địa phương.
Mưa ít hơn nhưng nguy cơ thiên tai cực đoan vẫn tăng
Theo cơ quan khí tượng, từ tháng 7 đến tháng 11 sẽ là giai đoạn cao điểm mùa mưa bão năm nay.
Dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm trong các năm El Nino, điều này không đồng nghĩa mức độ rủi ro giảm xuống. Các chuyên gia cảnh báo vẫn có thể xuất hiện những cơn bão mạnh, tăng cường nhanh hoặc có quỹ đạo phức tạp.
Bên cạnh đó, các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như dông, lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh được dự báo xuất hiện nhiều hơn bình thường.
Đáng chú ý, nghịch lý thời tiết trong những năm gần đây là tổng lượng mưa có thể thấp hơn trung bình nhiều năm nhưng vẫn xuất hiện các trận mưa cực đoan với cường suất rất lớn.
Dẫn chứng thực tế, trong các ngày từ 16 đến 22/5 vừa qua, nhiều địa phương miền Bắc ghi nhận lượng mưa trên 80-100mm chỉ trong khoảng một giờ. Những trận mưa dồn dập trong thời gian ngắn đã gây ngập úng tại nhiều khu vực đô thị và vùng trũng thấp.
Các chuyên gia nhận định đây là dạng thiên tai nguy hiểm trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay, khi các hiện tượng thời tiết không còn xuất hiện dàn trải mà ngày càng cục bộ, cực đoan và khó dự báo hơn.
Trước diễn biến phức tạp của El Nino, cơ quan khí tượng khuyến cáo các địa phương chủ động xây dựng phương án ứng phó với nắng nóng kéo dài, hạn hán, xâm nhập mặn cũng như nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng do mưa lớn cực đoan.
Người dân cần thường xuyên cập nhật các bản tin dự báo thời tiết, hạn chế tâm lý chủ quan trước những hiện tượng khí hậu bất thường được dự báo sẽ gia tăng trong thời gian tới.
Khánh Linh (t/h)