El Nino cực mạnh hình thành, nắng nóng kỷ lục có thể trở thành 'bình thường mới'

3 giờ trướcBài gốc

El Nino cực mạnh, nhiều kỷ lục nhiệt độ được xác lập

Các nhà khoa học cảnh báo một hiện tượng El Nino cực mạnh đang nhanh chóng hình thành ở Thái Bình Dương, có thể gây ra những tác động bất thường với thời tiết toàn cầu, trong đó có mùa bão sắp tới ở Đại Tây Dương.

Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), hiện tượng này có khoảng 80% khả năng xuất hiện vào tháng 7, với nhiệt độ biển có thể vượt 2,5 độ C so với trung bình.

El Nino là một kiểu khí hậu tự nhiên liên quan đến sự ấm lên của bề mặt đại dương ở vùng trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương hoặc các vùng biển nhiệt đới. Hiện tượng này gây ảnh hưởng và làm thay đổi mô hình thời tiết toàn cầu, gây ra các biến đổi lớn về nhiệt độ, mưa và gió.

El Nino thường xảy ra chu kỳ từ 2 - 7 năm một lần và kéo dài khoảng 9 - 12 tháng. Những đợt El Nino mạnh thường đi kèm với gió mậu dịch suy yếu - yếu tố khó dự đoán và có thể làm chậm hoặc tăng cường hiện tượng này.

Nắng nóng gay gắt nhiều nơi, nhiều kỷ lục nhiệt độ được thiết lập.

Hiện tượng El Nino được dự báo sẽ mạnh bất thường này có khả năng làm dịu mùa bão sắp tới ở Đại Tây Dương. Tuy nhiên các chuyên gia cảnh báo điều này không đồng nghĩa với việc những cơn bão nguy hiểm sẽ biến mất.

Các chuyên gia cảnh báo năm nay nhiều khả năng ghi nhận siêu El Nino mạnh nhất và thước đo đầu tiên để kiểm tra sức mạnh thực sự của nó là mùa mưa xuất hiện sớm nhất vào đầu tháng 6. El Nino, hiện tượng lặp lại 2-7 năm một lần, làm thay đổi luồng hơi ẩm trong khí quyển Trái Đất, gây hạn hán ở một số nơi và mưa lớn ở nơi khác.

Theo giới khoa học, việc các đợt nắng nóng xuất hiện ngay từ tháng 5 cho thấy xu hướng khí hậu toàn cầu đang thay đổi rõ rệt. Trước đây, các đợt nóng cực đoan thường tập trung vào tháng 7 hoặc tháng 8, nhưng nay xuất hiện sớm hơn. Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) còn cho rằng, nhiệt độ trung bình toàn cầu gần đây liên tục lập kỷ lục mới. Năm 2025 được xác định là năm nóng nhất lịch sử quan trắc, trong khi năm 2026 được dự báo tiếp tục nằm trong nhóm nóng nhất từng ghi nhận.

Theo Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) thuộc Liên hợp quốc, nguyên nhân lớn nhất của thời tiết cực đoan là biến đổi khí hậu do phát thải khí nhà kính từ hoạt động của con người. Việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong nhiều thập kỷ khiến lượng khí CO2 trong khí quyển tăng mạnh, làm trái đất giữ nhiệt nhiều hơn. Cơ quan quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) cho rằng, hiện tượng El Nino kéo dài vừa qua cũng góp phần khiến nhiệt độ toàn cầu tăng nhanh. El Nino làm nước biển khu vực Thái Bình Dương ấm lên bất thường, kéo theo các biến động lớn về nhiệt độ và lượng mưa trên toàn cầu.

Đáng ngại là việc các ý kiến phân tích đều nhận định, nắng nóng cực đoan hiện không còn là hiện tượng mang tính cá biệt, mà đang trở thành trạng thái "bình thường mới" ở nhiều khu vực. Các đợt nóng không chỉ nóng hơn, mà còn kéo dài hơn và xuất hiện thường xuyên hơn. Tác động của nắng nóng cực đoan cũng ngày càng nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo, người già, trẻ nhỏ và người lao động ngoài trời là các nhóm dễ bị tổn thương nhất; trong khi tình trạng say nắng, mất nước, đột quỵ nhiệt và các bệnh tim mạch sẽ gia tăng mạnh trong các đợt nhiệt độ cao kéo dài.

Nắng nóng kỷ lục kích hoạt các tác nhân thiên tai khác

TS. Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết, El Nino là một trong những yếu tố khí hậu quy mô lớn có thể làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, nhưng không nên coi đây là nguyên nhân duy nhất của từng đợt nắng nóng cụ thể. Về bản chất, El Nino là sự ấm lên bất thường của vùng biển trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo, qua đó làm thay đổi hoàn lưu khí quyển quy mô lớn, ảnh hưởng đến gió mùa, phân bố mưa và nền nhiệt tại nhiều khu vực, trong đó có Việt Nam.

Trong các pha El Nino, khu vực Việt Nam thường có xu hướng nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, lượng mưa có thể thiếu hụt ở một số thời kỳ, mây ít hơn và bức xạ mặt trời xuống bề mặt mạnh hơn. Khi bề mặt đất và bề mặt đô thị khô nóng hơn, quá trình nung nóng lớp không khí sát mặt đất diễn ra mạnh hơn, làm tăng khả năng xuất hiện các đợt nắng nóng gay gắt.

"Tuy nhiên, đối với Hà Nội và Bắc Bộ, mức độ khắc nghiệt của từng đợt nắng nóng còn phụ thuộc trực tiếp vào các hình thế thời tiết khu vực như áp thấp nóng phía Tây, hiệu ứng phơn, rìa áp cao cận nhiệt đới, gió yếu, ít mây và sự gián đoạn của mưa dông. Vì vậy, có thể hiểu El Nino là yếu tố làm tăng "nền rủi ro" nắng nóng và thiếu hụt mưa, còn cường độ cụ thể của từng đợt nóng phụ thuộc vào tổ hợp hình thế thời tiết trong từng thời điểm", TS Trương Bá Kiên nhận định.

Cũng theo TS.Trương Bá Kiên, nếu El Nino tiếp tục duy trì hoặc có xu hướng mạnh hơn, nguy cơ nắng nóng gay gắt tại Hà Nội và Bắc Bộ cần được theo dõi chặt chẽ hơn. Khi El Nino hoạt động rõ, nền nhiệt có thể cao hơn trung bình nhiều năm, trong khi mưa có xu hướng thiếu hụt ở một số giai đoạn. Điều này làm bề mặt đất, đường nhựa, bê tông và các không gian đô thị nóng lên nhanh hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho các đợt nắng nóng kéo dài hoặc đạt cường độ cao.

Các dự báo ENSO gần đây cũng cho thấy xác suất xuất hiện El Nino mạnh đến rất mạnh có xu hướng tăng trong các bản tin gần đây. Dù đây vẫn là dự báo xác suất và cần tiếp tục cập nhật, tín hiệu này cho thấy cần thận trọng với nguy cơ nắng nóng, thiếu hụt mưa và khô hạn cục bộ trong mùa hè.

Chuyên gia lưu ý, mùa hè ở Bắc Bộ không chỉ chịu chi phối bởi ENSO. Nắng nóng có thể bị gián đoạn bởi các đợt mưa dông, rãnh thấp, hội tụ gió hoặc nhiễu động trong gió mùa. Đáng lưu ý là sau nhiều ngày nắng nóng gay gắt, khí quyển thường trở nên bất ổn định hơn; khi có tác nhân kích hoạt, Hà Nội và Bắc Bộ có thể xuất hiện dông lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh và mưa lớn cục bộ.

"Trong thời gian tới cần theo dõi đồng thời hai nhóm rủi ro: nắng nóng cực đoan trong các giai đoạn khô nóng và thời tiết nguy hiểm sau nắng nóng, nhất là mưa lớn gây ngập úng cục bộ tại đô thị", chuyên gia nhận định.

Tô Hội

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/el-nino-cuc-manh-hinh-thanh-nang-nong-ky-luc-co-the-tro-thanh-binh-thuong-moi-169260527092212567.htm