El Nino gia tăng, Việt Nam có thể đối mặt nắng nóng kéo dài và thiếu nước diện rộng

3 giờ trướcBài gốc

El Nino đang gia tăng với cường độ mạnh

Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), nhiệt độ mặt nước biển khu vực xích đạo Thái Bình Dương đang tăng nhanh và tiến sát ngưỡng +0,5 độ C so với trung bình nhiều năm – ngưỡng xác định sự hình thành El Nino.

Dự báo cho thấy El Nino có thể hình thành vào khoảng tháng 6 hoặc 7 năm nay với xác suất lên tới 96%, tức gần như chắc chắn xảy ra. Hiện tượng này có thể kéo dài sang năm 2027, thậm chí tới mùa xuân năm 2027 hoặc lâu hơn.

Tổ chức Khí tượng Thế giới cũng cảnh báo giai đoạn 2026-2030 có thể ghi nhận năm nóng nhất lịch sử toàn cầu. Trong bối cảnh El Nino phát triển, năm 2027 được dự báo là năm đỉnh điểm về nắng nóng toàn cầu, còn mùa hè năm nay cũng có thể nóng hơn trung bình từ 0,75-1,5 độ C.

Nắng nóng gay gắt vì El Nino đến sớm và gay gắt.

NOAA đồng thời ước tính có khoảng 33% khả năng xuất hiện El Nino cực mạnh, tức nhiệt độ khu vực Ninõ 3.4 tăng hơn 2 độ C so với trung bình. Nếu xảy ra, thời tiết và khí hậu khu vực Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam, sẽ chịu ảnh hưởng rất nghiêm trọng.

Một trong những kịch bản đáng lo ngại là hạn hán nghiêm trọng tương tự hoặc thậm chí nặng hơn đợt hạn lịch sử cuối năm 2015 - đầu năm 2016. Đồng bằng sông Cửu Long được dự báo sẽ đối mặt hạn hán và xâm nhập mặn gay gắt từ khoảng tháng 11/2026 đến tháng 4 hoặc 5/2027 do thiếu hụt mưa kéo dài.

Theo TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai, khi El Nino xảy ra, lượng mưa tại khu vực ven biển miền Trung, Tây Nguyên, Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long thường giảm mạnh và thấp hơn trung bình nhiều năm. Một số khu vực vẫn có thể xuất hiện mưa lớn cục bộ với cường suất rất mạnh, gây ngập úng đô thị hoặc vùng trung du.

Một đặc điểm khác của El Nino là số lượng bão có xu hướng giảm. Đây được xem là yếu tố tích cực vì lũ lụt vẫn là loại hình thiên tai gây thiệt hại lớn nhất tại Việt Nam.

Chuyên gia lưu ý, hạn hán lại là loại "thiên tai diễn tiến chậm", tác động tăng dần theo thời gian nên người dân thường chủ quan cho tới khi giếng cạn hoặc đất nứt nẻ vì thiếu nước. Các khu vực được dự báo thiếu nước nghiêm trọng cuối năm 2026 và đầu năm 2027 gồm Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

El Nino kéo dài sẽ làm nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh do nắng nóng, trong khi lượng nước về hồ thủy điện giảm vì thiếu mưa. Nhiều hồ chứa ở miền Trung và Tây Nguyên có thể không đủ nước phục vụ mùa khô năm 2027.

Theo chuyên gia, El Nino không gây thiệt hại tức thời mà tác động âm thầm nhưng trên quy mô rất rộng. Sản lượng cà phê, sầu riêng, hồ tiêu, điều có thể giảm mạnh, kéo theo giá tăng cao. Tuy nhiên, paradox là khi giá tăng thì nhiều nông dân có thể không còn sản phẩm để bán do mất mùa vì hạn hán. Nguy cơ cháy rừng cũng được cảnh báo có thể xuất hiện sớm ngay trong mùa hè năm nay do lượng mưa ở miền Trung và Tây Nguyên giảm đáng kể.

Chuyên gia cho rằng nguy cơ thiếu nước và cháy rừng trong thời gian tới đang ngày càng rõ rệt, đòi hỏi các địa phương phải sớm xây dựng kế hoạch ứng phó toàn diện.

Việt Nam chuẩn bị kịch bản ứng phó với El Nino thế nào?

Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, theo các kết quả dự báo ENSO (chữ viết tắt để chỉ hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt - El Nino và hiện tượng lạnh dị thường của lớp nước biển bề mặt - La Nina) mới nhất được cập nhật vào giữa tháng 5/2026, hiện tượng El Nino đang phát triển nhanh và đến sớm hơn so với các dự báo trước đây, cường độ của El Nino cũng có dấu hiệu mạnh hơn so với các dự báo trước đó.

Cụ thể, trạng thái El Nino có khả năng bắt đầu từ khoảng thời kỳ tháng 6-8/2026 với xác suất trên 90%, và có khả năng tiếp tục duy trì trạng thái này cho tới cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 với xác suất cao nhất là 96% vào thời kỳ tháng 12/2026- 2/2027.

Đáng lưu ý, xác suất El Nino rất mạnh hiện đã tăng lên khoảng 40%, cao hơn so với các dự báo trước đây (25%). Đây là tín hiệu cần đặc biệt quan tâm vì El Nino mạnh thường kéo theo nhiều hình thái thiên tai cực đoan. Với kịch bản El Nino như dự báo trên thì nhận định nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn bình thường, số ngày nắng nóng gia tăng, cường độ gay gắt hơn năm 2025.

Lượng mưa có khả năng thiếu hụt ngay trong các tháng mùa khô năm 2026, đặc biệt giai đoạn từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027, với mức giảm phổ biến 25-50%. Đồng thời, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trong các năm El Nino, mặc dù tổng lượng mưa thường thấp hơn trung bình nhiều năm nhưng vẫn có thể xuất hiện các trận mưa cực đoan cục bộ trong thời gian ngắn, gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị.

Hoạt động bão, áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng có thể ít hơn trung bình nhiều năm, nhưng vẫn cần đề phòng các cơn bão mạnh, quỹ đạo phức tạp và gây tác động lớn trong thời gian ngắn.

Trước xu thế khí tượng thủy văn như trên, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia có khuyến nghị, cần đặc biệt chú trọng chủ động từ sớm, cảnh báo sớm và hành động sớm.

Theo đó, đối với các địa phương, trước mắt cần tập trung theo dõi chặt chẽ các đợt mưa lớn trong tháng 5, rà soát các khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị để chủ động phương án ứng phó.

Về dài hạn, với nguy cơ El Nino phát triển mạnh từ nửa cuối năm 2026, các bộ, ngành và địa phương cần sớm xây dựng phương án ứng phó hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn; rà soát vận hành hồ chứa, bảo đảm an ninh nguồn nước và an ninh năng lượng, đặc biệt cho mùa khô cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Đối với người dân, cần thường xuyên cập nhật thông tin dự báo, cảnh báo của cơ quan khí tượng thủy văn; chủ động phòng tránh dông, lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh; không chủ quan với nguy cơ mưa lớn cực đoan cục bộ dù đang trong bối cảnh El Nino.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến ENSO, mưa lớn, bão, hạn hán và nguồn nước; cập nhật kịp thời các bản tin dự báo, cảnh báo phục vụ công tác chỉ đạo điều hành của các bộ, ngành và địa phương.

Tô Hội

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/el-nino-gia-tang-viet-nam-co-the-doi-mat-nang-nong-keo-dai-va-thieu-nuoc-dien-rong-169260531095032257.htm