Elon Musk, CEO của SpaceX và Tesla, vào ngày 16/6/2023. SpaceX đã công bố kế hoạch chào bán cổ phiếu ra công chúng lớn nhất từ trước đến nay. Ảnh: Reuters.
Sau hơn hai thập niên hoạt động gần như trong bí mật tuyệt đối, đế chế không gian của Elon Musk cuối cùng đã chính thức bước ra ánh sáng của Phố Wall.
SpaceX vừa nộp hồ sơ IPO được chờ đợi từ lâu, mở đường cho thương vụ niêm yết có thể lớn nhất lịch sử thị trường chứng khoán Mỹ và đồng thời đẩy Elon Musk tới một cột mốc chưa từng tồn tại trong giới tài phiệt toàn cầu: nghìn tỷ USD tài sản.
Trong nhiều năm, SpaceX luôn là nghịch lý lớn nhất của giới công nghệ Mỹ. Đây là công ty tư nhân nổi tiếng bậc nhất thế giới nhưng lại kín tiếng đến mức gần như không ai biết chính xác họ kiếm được bao nhiêu tiền, tiêu bao nhiêu tiền hay thực sự đang phát triển thứ gì ngoài các vụ phóng tên lửa ngoạn mục.
Công chúng chỉ nhìn thấy những khoảnh khắc mang tính biểu tượng: tên lửa Falcon hạ cánh thẳng đứng giữa đại dương, mạng Internet Starlink phủ kín bầu trời hay những phát biểu đầy tham vọng của Musk về việc biến loài người thành “nền văn minh đa hành tinh”.
Nhưng hồ sơ IPO dài hàng trăm trang vừa được công bố đã lần đầu tiên hé lộ quy mô thật sự của cỗ máy mà Musk xây dựng suốt hơn 20 năm qua. Những con số trong tài liệu này cho thấy SpaceX không còn chỉ là công ty tên lửa, mà đang tự biến mình thành một siêu tập đoàn AI – viễn thông – không gian với tham vọng có lẽ còn lớn hơn cả Tesla.
SpaceX đốt tiền với tốc độ chưa từng thấy
Theo hồ sơ gửi giới đầu tư, doanh thu của SpaceX năm ngoái đạt khoảng 18,7 tỷ USD, tăng hơn 30% so với năm trước đó. Phần lớn nguồn thu hiện đến từ Starlink – mạng Internet vệ tinh đã có mặt tại hàng chục quốc gia – cùng các hợp đồng phóng vệ tinh thương mại và quân sự cho chính phủ Mỹ.
Tuy nhiên, điều gây choáng váng hơn cả không nằm ở doanh thu mà ở tốc độ tiêu tiền của công ty. SpaceX ghi nhận khoản lỗ gần 5 tỷ USD chỉ trong năm 2025. Nhưng điều đáng chú ý là tên lửa không phải “hố đen tài chính” lớn nhất của họ. Thứ đang nuốt tiền với tốc độ khủng khiếp lại là trí tuệ nhân tạo (AI).
Công ty đã chi hơn 20 tỷ USD trong năm ngoái, trong đó riêng các dự án liên quan trí tuệ nhân tạo chiếm hơn một nửa. Chỉ trong ba tháng đầu năm nay, SpaceX tiếp tục đốt thêm hơn 10 tỷ USD nữa, cho thấy cuộc đua AI của Musk đang bước vào giai đoạn tăng tốc cực mạnh.
Đó cũng là lý do Musk quyết định sáp nhập công ty AI xAI vào SpaceX hồi đầu năm, tạo nên thực thể công nghệ được định giá khoảng 1.250 tỷ USD. Với Musk, tương lai của SpaceX không chỉ nằm ở những chuyến bay lên quỹ đạo mà còn ở việc kiểm soát hạ tầng dữ liệu và sức mạnh tính toán của thế giới tương lai.
Logo của SpaceX tại một cơ sở của công ty vào ngày 2/4 tại Hawthorne, California. Công ty tên lửa và vệ tinh SpaceX của Elon Musk đã nộp đơn xin phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Ảnh: Getty.
Musk không chỉ muốn chinh phục vũ trụ
Trong bản cáo bạch, SpaceX mô tả sứ mệnh của mình bằng thứ ngôn ngữ nghe giống khoa học viễn tưởng hơn là tài liệu tài chính. Công ty tuyên bố mục tiêu là “mở rộng ánh sáng của ý thức nhân loại tới các vì sao”, xây dựng nền văn minh đa hành tinh và đưa con người trở thành loài sinh tồn ngoài Trái đất.
Những tuyên bố như vậy từng khiến Musk bị coi là gã tỷ phú hoang tưởng của Thung lũng Silicon. Nhưng sau Tesla, Starlink và các tên lửa tái sử dụng, thị trường giờ không còn dám cười cợt những ý tưởng của ông như trước nữa.
Điều khiến giới đầu tư đặc biệt chú ý là cách SpaceX tự định vị mình trong tương lai. Công ty cho rằng tổng quy mô thị trường mà họ đang nhắm tới có thể lên tới 28.500 tỷ USD, phần lớn đến từ AI, dữ liệu không gian và hạ tầng số toàn cầu.
Một trong những kế hoạch táo bạo nhất là xây dựng các trung tâm dữ liệu ngoài không gian để giải quyết bài toán điện năng và làm mát – thứ đang trở thành nút thắt lớn nhất của cuộc đua AI hiện nay trên Trái đất. Nếu thành công, SpaceX sẽ không còn là doanh nghiệp hàng không vũ trụ đơn thuần mà có thể trở thành nền tảng công nghệ lớn nhất thế giới.
Canh bạc nghìn tỷ USD của Elon Musk
Chi tiết gây chú ý nhất trong hồ sơ IPO nằm ở cơ chế thưởng dành cho Musk. Mức lương chính thức của ông tại SpaceX suốt nhiều năm qua chỉ khoảng 54.000 USD mỗi năm – gần như mang tính tượng trưng. Nhưng phần thưởng thực sự nằm ở cổ phiếu.
Theo kế hoạch, Musk có thể nhận thêm hàng trăm triệu cổ phần nếu SpaceX đạt các cột mốc định giá từ 500 tỷ USD tới 7.500 tỷ USD. Tuy nhiên, điều kiện lớn nhất không nằm ở giá cổ phiếu mà ở sao Hỏa.
SpaceX yêu cầu Musk phải giúp xây dựng được một thuộc địa thường trú trên sao Hỏa với ít nhất 1 triệu cư dân. Nói cách khác, tương lai tài sản của Musk giờ gắn trực tiếp với việc biến loài người thành sinh vật đa hành tinh.
Nếu thương vụ IPO thành công như kỳ vọng, Musk không chỉ củng cố vị trí người giàu nhất thế giới. Ông có thể trở thành cá nhân đầu tiên trong lịch sử nhân loại sở hữu khối tài sản nghìn tỷ USD – điều mà ngay cả những cái tên như Rockefeller, Bezos hay Gates cũng chưa từng chạm tới.
Đặt cược vào tương lai của nhân loại
Giới tài chính Mỹ hiện xem đây không đơn thuần là một vụ IPO công nghệ. Họ đang nhìn thấy cơ hội đầu tư vào thứ có thể định hình nhiều thập niên tiếp theo của nhân loại: AI, Internet vệ tinh, dữ liệu ngoài không gian và giấc mơ đưa con người rời khỏi Trái đất.
Đó là lý do dù SpaceX vẫn lỗ hàng tỷ USD mỗi năm, các quỹ đầu tư lớn vẫn coi công ty là một trong những tài sản hấp dẫn nhất thế giới công nghệ hiện đại.
Với Elon Musk, đây không chỉ là khoảnh khắc đưa SpaceX lên sàn chứng khoán. Đây là canh bạc lớn nhất đời ông – và có thể cũng là canh bạc lớn nhất lịch sử ngành công nghệ thế giới.
Theo CNN, Reuters
Huyền Chi