Elon Musk đoán AI thay thế hơn 50% công việc văn phòng: Thực tế hay thổi phồng?

4 giờ trướcBài gốc

Elon Musk tuyên bố năm 2026 sẽ là cột mốc quan trọng nhất trong lịch sử AI, thời điểm công nghệ này bắt đầu thay thế hơn 50% khối lượng công việc văn phòng và đánh dấu giai đoạn gập ghềnh khi xã hội phải thích nghi với điểm kỳ dị công nghệ.

Những phát ngôn của tỷ phú giàu nhất thế giới lâu nay đều thu hút sự chú ý cực lớn, nhưng cũng không ít lần gây tranh cãi. Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu dự đoán của Elon Musk có quá mức so với thực tế? Những yếu tố nào khiến dự đoán của ông không thành sự thật?

Dự đoán táo bạo của Elon Musk

Trong nhiều buổi nói chuyện và phỏng vấn gần đây, Elon Musk đã cảnh báo rằng AI tiên tiến sẽ nhanh chóng chiếm lấy phần lớn công việc mà con người từng đảm nhiệm, đặc biệt là các công việc văn phòng có tính lặp lại.

Ông đặt năm 2026 như dấu mốc AI bắt đầu thực sự thay thế con người trên quy mô lớn, tạo ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử lao động.

Tỷ phú 54 tuổi người Mỹ chỉ ra rằng mọi công việc thực hiện qua bàn phím và chuột đều trở nên yếu thế trước AI.

"Nhân viên văn phòng sẽ là những đối tượng đầu tiên bị thay thế. Ngoại trừ các công việc tác động trực tiếp vào vật chất, AI hiện đã có thể đảm đương hơn một nửa khối lượng công việc hiện nay", Elon Musk nhận định.

Elon Musk dự đoán AI thay thế hơn 50% công việc văn phòng trong năm 2026 - Ảnh: MTG

Không những thế, Giám đốc điều hành Tesla còn nhắc tới giai đoạn mà ông gọi là điểm kỳ dị công nghệ - thời điểm mà AI đạt tới hoặc vượt qua trí tuệ con người.

Tuy nhiên, việc dự đoán một mốc thời gian cụ thể cho quá trình phức tạp như vậy luôn là điều gây tranh cãi ngay cả trong giới chuyên gia AI.

Amazon sa thải 30.000 nhân viên văn phòng nhưng...

Trên thực tế, những tháng gần đây, các hãng công nghệ thực hiện đợt cắt giảm nhân sự quy mô lớn, đặc biệt là với nhân viên văn phòng.

Cuối tháng 10.2025, Amazon thông báo sa thải 14.000 nhân viên văn phòng, với lý do việc ứng dụng AI giúp công ty tái cấu trúc và tinh gọn bộ máy nhanh hơn. Đến đầu năm 2026, tập đoàn thương mại điện tử Mỹ tiếp tục cắt giảm thêm 16.000 nhân viên văn phòng. Các mảng chịu ảnh hưởng gồm Amazon Web Services, Alexa, Prime Video, quảng cáo, bán lẻ và chuỗi cung ứng. Ban lãnh đạo Amazon cho biết việc tái cơ cấu nhằm giảm tầng nấc quản lý, tăng hiệu quả vận hành, giải phóng nguồn lực cho đầu tư vào AI và hạ tầng dữ liệu.

Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cho rằng những đợt sa thải quy mô lớn như ở Amazon không chỉ đơn thuần vì AI thay thế con người, mà còn xuất phát từ việc doanh nghiệp tái cơ cấu tổ chức, cắt giảm chi phí và chịu tác động từ bối cảnh kinh tế chung.

CEO Anthropic, Nvidia và “cha đẻ của AI” nói gì?

Một số chuyên gia nghi ngờ rằng các tập đoàn đưa yếu tố AI vào lý do sa thải không hẳn để biện minh công nghệ này thay thế trực tiếp công việc, mà đôi khi là chiêu PR để “tẩy trắng hành động cắt giảm nhân sự”.

Peter Cappelli, giáo sư tại Trường Wharton (Đại học Pennsylvania, Mỹ), nhận định rằng dù nhiều công ty tuyên bố AI và tự động hóa ảnh hưởng đến quyết định cắt giảm lao động. Song trên thực tế, việc AI thay thế con người trên diện rộng vẫn chưa diễn ra phổ biến như người ta lo ngại.

Molly Kinder, nhà nghiên cứu tại Viện Brookings, cho rằng các tuyên bố liên quan đến AI đôi khi mang tính tín hiệu gửi tới nhà đầu tư hơn là phản ánh tác động thực tế. Theo bà, việc nhấn mạnh yếu tố AI có thể nhằm cho thấy ban lãnh đạo đang đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ mới và nâng cao hiệu quả hoạt động, thay vì AI thực sự khiến một lượng lớn việc làm biến mất.

Một số nhà lãnh đạo hàng đầu trong lĩnh vực AI đồng ý rằng công nghệ này sẽ tạo ra những biến động lớn với thị trường lao động, nhưng họ nhìn nhận vấn đề thận trọng và nhiều lớp hơn so với cách diễn đạt có phần “tuyệt đối hóa” của Elon Musk.

Chẳng hạn, Dario Amodei (Giám đốc điều hành Anthropic) từng cảnh báo rằng AI có thể gây ra những gián đoạn “đau đớn” trên thị trường việc làm nếu quá trình tự động hóa diễn ra quá nhanh và thiếu sự chuẩn bị về chính sách. Theo ông, vấn đề không nằm ở việc AI có thay thế con người hay không, mà ở tốc độ và cách xã hội quản lý sự chuyển đổi đó. Nếu doanh nghiệp ồ ạt thay thế lao động bằng hệ thống AI để cắt giảm chi phí mà không có chương trình đào tạo lại, hỗ trợ chuyển đổi kỹ năng hoặc chính sách an sinh phù hợp, thì cú sốc việc làm có thể xảy ra trên diện rộng. Tuy nhiên, Dario Amodei không khẳng định một mốc thời gian cụ thể như năm 2026 sẽ là “bước ngoặt quyết định”, mà cho rằng đây là quá trình diễn ra theo từng giai đoạn.

Bản thân Dario Amodei từng dự báo rằng gần 50% số công việc văn phòng cấp thấp có thể bị thay thế hoàn toàn trong vòng 5 năm nếu không có biện pháp ứng phó kịp thời.

Dario Amodei dự báo rằng gần 50% số công việc văn phòng cấp thấp có thể bị thay thế hoàn toàn trong vòng 5 năm - Ảnh: Getty Images

Geoffrey Hinton, nhà khoa học được mệnh danh là “cha đẻ của AI”, cảnh báo về nguy cơ AI thay thế nhiều công việc, đặc biệt là những việc văn phòng mang tính lặp lại và xử lý thông tin. Người đoạt giải Nobel Vật lý năm 2024 lo ngại rằng nếu lợi ích kinh tế từ AI chủ yếu rơi vào tay một nhóm nhỏ công ty và cổ đông, trong khi người lao động mất việc không được hỗ trợ kịp thời, thì bất bình đẳng xã hội có thể gia tăng.

Tuy vậy, Geoffrey Hinton cũng thừa nhận rằng lịch sử công nghệ cho thấy mỗi cuộc cách mạng kỹ thuật thường vừa phá hủy vừa tạo ra việc làm mới. Điều khiến ông quan tâm nhất không phải là “AI sẽ thay thế bao nhiêu phần trăm công việc”, mà là xã hội có đủ nhanh nhạy để thích ứng và phân phối lại lợi ích hay không.

Jensen Huang, Giám đốc điều hành Nvidia, nhiều lần nhấn mạnh rằng AI sẽ định hình lại mọi công việc. Song theo ông, thay vì nghĩ AI như lực lượng thay thế hoàn toàn con người thì nên xem nó là công cụ giúp chúng ta làm việc hiệu quả hơn.

Jensen Huang cho rằng trong tương lai, gần như mọi ngành nghề, từ lập trình, thiết kế, tiếp thị cho tới y tế và giáo dục, đều sẽ có AI hỗ trợ. Điều đó không có nghĩa là các vị trí này biến mất mà là bản chất công việc sẽ thay đổi. Những phần việc lặp lại, tiêu tốn thời gian sẽ do máy đảm nhiệm, còn con người tập trung vào sáng tạo, ra quyết định và tương tác xã hội - lĩnh vực AI vẫn còn hạn chế.

Trong một phát biểu đáng chú ý khác, Jensen Huang ví robot và hệ thống tự động hóa như “những người nhập cư AI”. Cách so sánh này hàm ý rằng robot không đến để “cướp việc” mà bổ sung vào lực lượng lao động đang thiếu hụt ở nhiều quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa nhanh tại Mỹ, châu Âu và Nhật Bản.

Ben Horowitz, nhà đầu tư công nghệ kỳ cựu và đồng sáng lập quỹ Andreessen Horowitz, cho rằng kịch bản “thảm họa thất nghiệp do AI” phần nào dựa trên suy luận thiếu toàn diện. Theo ông, giả định rằng AI sẽ thay thế lao động mà không tạo ra nhu cầu mới là cách nhìn phiến diện. Khi năng suất tăng lên nhờ công nghệ, chi phí giảm, sản phẩm và dịch vụ trở nên rẻ hơn, thị trường thường mở rộng và kéo theo nhu cầu lao động ở những khâu mới.

Ben Horowitz lập luận rằng vấn đề không nằm ở chuyện có mất việc hay không, mà là nền kinh tế có đủ linh hoạt để tái phân bổ nguồn lực và đào tạo lại lực lượng lao động hay không.

Các yếu tố khiến dự đoán của Elon Musk bị xem là thổi phồng

Công nghệ hiếm khi bùng nổ trong một năm

Trong lịch sử, những bước tiến công nghệ lớn thường không xảy ra đột ngột vào một năm cụ thể, mà phát triển dần dần qua nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Điện, internet hay smartphone đều cần thời gian dài để phổ biến và thay đổi xã hội.

Vì vậy, ý tưởng rằng năm 2026 sẽ là bước ngoặt quyết định nơi AI vượt trí tuệ con người và thay thế hơn 50% khối lượng công việc văn phòng ngay lập tức có thể là cách nhìn quá đơn giản so với thực tế phức tạp hơn nhiều.

Nhiều nghiên cứu cho thấy tác động của AI thường diễn ra từ từ: Doanh nghiệp sẽ thử áp dụng AI ở quy mô nhỏ, sau đó điều chỉnh cách làm việc, đào tạo lại nhân viên rồi mới triển khai rộng rãi. Vì vậy, sự thay đổi thường kéo dài và phức tạp chứ không xảy ra nhanh chóng chỉ trong vài tháng.

Andrew Ng, người sáng lập Google Brain, cho rằng ý tưởng về AGI (AI tổng quát) trong tương lai gần đang bị phóng đại và không phản ánh đúng tốc độ tiến bộ thực tế của công nghệ. Ông cho rằng thời điểm đạt được AGI như vậy hiện vẫn còn xa và còn nhiều thách thức trong nghiên cứu. AGI được xem là siêu AI có khả năng hiểu, học hỏi và thực hiện các nhiệm vụ đa dạng một cách linh hoạt giống hay vượt trội con người.

AI chủ yếu thay thế từng phần việc, không phải toàn bộ nghề nghiệp

Khi nói AI sẽ thay thế công việc văn phòng, điều đó không có nghĩa là cả một nghề sẽ biến mất. Trên thực tế, phần lớn công việc gồm nhiều nhiệm vụ khác nhau. AI thường chỉ tự động hóa được những phần việc lặp lại, có quy trình rõ ràng như nhập dữ liệu, tổng hợp báo cáo, trả lời câu hỏi mẫu hay xử lý email cơ bản.

Những phần đòi hỏi tư duy sáng tạo, phán đoán, giao tiếp, thương lượng hoặc hiểu bối cảnh phức tạp vẫn cần con người.

Nói cách khác, AI có thể thay đổi cấu trúc công việc, nhưng không đồng nghĩa với việc xóa sổ ngành nghề văn phòng trong thời gian ngắn.

Làn sóng sa thải không chỉ vì AI

Gần đây, Amazon và các hãng công nghệ khác cắt giảm nhiều nhân viên văn phòng, gây lo ngại rằng AI đang thay thế những người làm việc này. Tuy nhiên, các công ty thường không khẳng định việc sa thải hoàn toàn do AI.

Trong trường hợp của Amazon, ban lãnh đạo cho biết việc cắt giảm nhằm tinh gọn bộ máy quản lý, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao hiệu quả hoạt động. Ngoài yếu tố AI thì còn có áp lực cắt giảm chi phí, điều chỉnh chiến lược sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt thời kỳ đại dịch COVID-19 và bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại.

Điều này có nghĩa là không thể vội vàng kết luận rằng các đợt sa thải gần đây là bằng chứng cho thấy AI đã thay thế hơn một nửa công việc văn phòng. Trên thực tế, việc cắt giảm nhân sự thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân cùng lúc, như doanh nghiệp tái cơ cấu để hoạt động gọn nhẹ hơn, ảnh hưởng của suy giảm kinh tế, cũng như quá trình đầu tư và áp dụng công nghệ mới. AI có thể là một phần trong bức tranh đó, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất.

Elon Musk thường đưa ra những tầm nhìn rất xa, thậm chí gây sốc, nhằm khơi gợi tranh luận, thu hút sự chú ý và thúc đẩy nguồn lực cho những công nghệ mà ông tin là sẽ định hình tương lai, gồm cả AI và robot hình người. Vì vậy, nhiều phát biểu của tỷ phú giàu nhất thế giới có thể được hiểu như cách “mở rộng biên độ suy nghĩ” của xã hội, hơn là những mốc thời gian chính xác từng năm một.

Không ít ý kiến cho rằng Elon Musk thường mô tả tốc độ phát triển và mức độ rủi ro của công nghệ cao hơn những gì dữ liệu hiện tại chứng minh. Ví dụ, nhận định của ông rằng AI bắt đầu thay thế hơn 50% khối lượng công việc văn phòng trong năm 2026 là thổi phồng so với thực tế thị trường lao động.

Sơn Vân

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/elon-musk-doan-ai-thay-the-hon-50-cong-viec-van-phong-thuc-te-hay-thoi-phong-245868.html