Elon Musk ở 'cửa dưới' trong cuộc chiến pháp lý 180 tỉ USD với OpenAI

7 giờ trướcBài gốc

Khi phiên tòa giữa Elon Musk và OpenAI bắt đầu trong tuần này, các chuyên gia pháp lý và thị trường dự đoán đều cho rằng tỉ phú giàu nhất thế giới sẽ bước vào tòa án liên bang ở thành phố Oakland (bang California, Mỹ) với vị thế “cửa dưới”.

Kể từ tháng 3, nền tảng dự đoán Kalshi ước tính cơ hội chiến thắng của Elon Musk trung bình khoảng 40%, giảm đáng kể so với mức 57% mà Giám đốc điều hành Tesla từng đề cập hồi tháng 1 khi ông viết trên X rằng: “Không thể chờ đến lúc bắt đầu phiên tòa”.

“Khả năng thắng là có, nhưng giới đầu tư am hiểu không đặt cược vào kịch bản đó”, ông Jeff Ward - giáo sư luật tại Đại học Duke và giám đốc Trung tâm Luật và Công nghệ Duke - nhận định về cơ hội của Elon Musk.

Những yêu cầu mà Elon Musk đưa ra gồm khoản bồi thường có thể vượt 180 tỉ USD, được chuyển từ nhánh vì lợi nhuận của OpenAI sang tổ chức phi lợi nhuận mẹ; loại bỏ Giám đốc điều hành Sam Altman và Chủ tịch Greg Brockman khỏi vị trí lãnh đạo; đồng thời đảo ngược quá trình chuyển đổi gần đây của OpenAI về cấu trúc quản trị truyền thống hơn.

Chỉ cần một trong các thay đổi này cũng đủ khiến lộ trình niêm yết công khai của OpenAI, có thể diễn ra cuối năm nay, trở nên phức tạp đáng kể.

Elon Musk cáo buộc Sam Altman đã “lừa” ông tài trợ cho OpenAI khi tổ chức này còn là phi lợi nhuận mang lý tưởng phát triển AI vì lợi ích nhân loại, sau đó biến nó thành công ty vì lợi nhuận và nhận đầu tư từ Microsoft.

Ngược lại, OpenAI lập luận rằng Elon Musk biết và ủng hộ kế hoạch tạo cấu trúc vì lợi nhuận, rời đi khi không giành được quyền kiểm soát, và chỉ khởi kiện sau khi lập công ty AI riêng là xAI nhằm cản trở đối thủ.

Ảnh: SV

Từ 26 cáo buộc, Elon Musk rút gọn còn 4

Trong những tháng trước phiên tòa, 26 cáo buộc ban đầu của Elon Musk đã được rút gọn còn 4: vi phạm tín thác từ thiện, gian lận cam kết, gian lận mang tính cấu trúc và làm giàu bất chính. Gần đây, Elon Musk cho biết sẵn sàng rút lại 2 cáo buộc gian lận để đơn giản hóa phiên tòa, miễn là không ảnh hưởng đến các cáo buộc còn lại, và thẩm phán đã đồng ý.

Điều này khiến vụ kiện nhiều khả năng xoay quanh vấn đề then chốt là vi phạm tín thác từ thiện: lập luận rằng Elon Musk đã đóng góp tài sản cho một tổ chức phi lợi nhuận mã nguồn mở, nhưng sau đó tiền bị lấy đi để sử dụng cho một thực thể vì lợi nhuận mã nguồn đóng.

Nhánh vì lợi nhuận hiện tại của OpenAI, gần đây được tái cấu trúc thành một công ty vì lợi ích công cộng, vẫn do tổ chức phi lợi nhuận mẹ kiểm soát.

Jeff Ward cho rằng cáo buộc đó “thuyết phục cả về pháp lý lẫn lập luận”, nhưng nhận định “lý thuyết đang bị kéo căng”, do Elon Musk đóng góp gián tiếp và tổng chưởng lý của hai bang đã chấp thuận quá trình tái cấu trúc mà ông đang phản đối.

Elon Musk đã quyên góp cho OpenAI một cách gián tiếp thông qua Musk Foundation, quỹ từ thiện tư nhân của ông. Khoản tiền này trước tiên được chuyển đến một tổ chức phi lợi nhuận thuộc vườn ươm khởi nghiệp Y Combinator và sau đó thông qua một quỹ do người quyên góp chỉ định.

“Ngạc nhiên vì Elon Musk được trao quyền khởi kiện”

Các chuyên gia luật phi lợi nhuận đặt câu hỏi về việc thẩm phán cho phép Elon Musk đưa ra cáo buộc vi phạm tín thác từ thiện, bởi ông không phải là thành viên hội đồng quản trị của tổ chức phi lợi nhuận hay công ty. Dù từng là thành viên hội đồng quản trị OpenAI ban đầu, Elon Musk khởi kiện với tư cách một nhà tài trợ.

“Tôi ngạc nhiên rằng ông ấy được trao quyền khởi kiện. Ở bang California, việc nhà tài trợ có quyền khởi kiện là khá hiếm”, theo bà Ellen Aprill - học giả cấp cao tại Trường Luật thuộc Đại học California chuyên về luật phi lợi nhuận.

Thông thường, chỉ tổng chưởng lý California mới có thẩm quyền giám sát việc sử dụng các khoản quyên góp phi lợi nhuận có đúng mục đích hay không, Ellen Aprill nói.

Tuy nhiên, Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers đã cho phép vụ kiện tiếp tục xét xử một phần dựa trên tiền lệ đáng chú ý cho phép ngoại lệ với quy tắc này: vụ án mang tính bước ngoặt năm 1964 của Tòa án Tối cao California có tên Holt v. College of Osteopathic Physicians and Surgeons. Trong đó, tòa án phán quyết rằng nếu tổng chưởng lý quá bận rộn để can thiệp khi các khoản quyên góp bị sử dụng sai mục đích, những người có “lợi ích đặc biệt” như người được ủy thác, có thể kiện để đảm bảo khoản quyên góp được sử dụng cho mục đích ban đầu.

Ellen Aprill tin rằng tiền lệ này vẫn còn hơi gượng ép trong trường hợp của Elon Musk vì OpenAI có thể lập luận rằng tổng chưởng lý California rõ ràng không quá bận rộn để giải quyết vấn đề này. Tổng chưởng lý California đã dành nhiều tháng để đàm phán với OpenAI và ký một bản ghi nhớ thỏa thuận, phê chuẩn cấu trúc mới của tổ chức phi lợi nhuận kiểm soát một công ty vì lợi ích công cộng.

Rose Chan Loui - giáo sư luật tại Đại học California và giám đốc sáng lập Trung tâm Lowell Milken về từ thiện cùng phi lợi nhuận - đánh giá cao việc Elon Musk “gây áp lực buộc OpenAI phải giải trình”, nhưng cũng nghi ngờ về việc ông có đủ tư cách pháp lý để khởi kiện. Theo bà Rose Chan Loui, con đường pháp lý mạnh nhất của Elon Musk có lẽ là các cáo buộc gian lận.

Trong quyết định cho phép vụ kiện được đưa ra xét xử, thẩm phán đã trích dẫn nhật ký của Greg Brockman, trong đó chủ tịch OpenAI viết: “Đây là cơ hội duy nhất chúng ta có thể thoát khỏi Elon Musk… để chuyển sang mô hình công ty vì lợi nhuận mà không có ông ấy”.

Tuy nhiên, Chan Loui cho rằng nếu chỉ dựa vào cáo buộc gian lận, kết quả có thể không đáp ứng được mục tiêu của Elon Musk. Ông có thể chỉ nhận lại khoảng 40 triệu USD đã đầu tư ban đầu cộng lãi suất.

“Việc đề nghị rút các cáo buộc gian lận cho thấy Elon Musk đang chọn cách ‘được ăn cả, ngã về không’, thừa nhận rằng chúng khó mang lại biện pháp khắc phục mà ông thực sự muốn. Đó là đảo ngược toàn bộ giao dịch của OpenAI không phù hợp với mục tiêu từ thiện là đảm bảo AI được phát triển an toàn và vì lợi ích của toàn nhân loại”, Rose Chan Loui nhận định.

Thẩm phán cũng quyết định rằng bồi thẩm đoàn sẽ không có tiếng nói cuối cùng về các biện pháp khắc phục, ngay cả khi kết luận OpenAI có tội. Phiên tòa sẽ được chia làm hai giai đoạn: giai đoạn đầu xem xét trách nhiệm pháp lý, và giai đoạn sau xem xét biện pháp khắc phục, trong đó quyết định của bồi thẩm đoàn về quy mô khoản hoàn trả chỉ mang tính tham khảo.

Trước đó, thẩm phán từng tỏ ra hoài nghi về ước tính của chuyên gia phía Elon Musk rằng OpenAI nên hoàn trả tới 134 tỉ USD, cho rằng con số này “được đưa ra một cách tùy tiện”.

Jeff Ward nhận định kịch bản khả dĩ nhất (ngay cả khi Elon Musk thắng) là khoản bồi thường thấp hơn nhiều so với con số 134 tỉ USD, cùng các biện pháp khắc phục và kiểm soát quản trị có mục tiêu như ghế hội đồng quản trị độc lập, các điều khoản bảo vệ sứ mệnh và hạn chế về cấp phép sở hữu trí tuệ.

Sơn Vân

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/elon-musk-o-cua-duoi-trong-cuoc-chien-phap-ly-180-ti-usd-voi-openai-250794.html