Eo biển Hormuz hỗn loạn, đàm phán khó đoán

8 giờ trướcBài gốc

Cục diện tại eo biển Hormuz liên tục đảo chiều cuối tuần qua, phản ánh thế giằng co căng thẳng giữa Mỹ và Iran trước thời điểm ngừng bắn sắp hết hạn.

Hỗn loạn ở Hormuz

Hôm 17-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng hoan nghênh tuyên bố của Tehran khi khẳng định eo biển Hormuz đã "hoàn toàn rộng mở và sẵn sàng cho tàu thuyền lưu thông". Cùng lúc, trên nền tảng X, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi phát tín hiệu mở lại tuyến hàng hải này dưới sự điều phối của Tehran. Diễn biến này lập tức kéo giá dầu thô giảm 10% chỉ trong vài giờ.

Tổng thống Trump sau đó tiếp tục ra tuyên bố lệnh phong tỏa các cảng Iran của Mỹ sẽ tiếp tục có hiệu lực "ở mức độ tối đa" cho đến khi "thỏa thuận" chung được hoàn tất, theo đài CNN.

Tình hình eo biển Hormuz trưa 19-4. Ảnh: MARINE TRAFFIC

Không lâu sau đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo tái phong tỏa eo biển Hormuz nhằm đáp trả Washington. Trong một thông cáo chính thức, IRGC nhấn mạnh: "Mọi hành vi tiếp cận eo biển Hormuz sẽ bị coi là hợp tác với kẻ thù, và bất kỳ tàu nào vi phạm sẽ bị nhắm mục tiêu".

Phía quân đội Iran cảnh báo sẽ hạn chế nghiêm ngặt hoạt động vận tải thương mại chừng nào lệnh phong tỏa của Mỹ chưa được dỡ bỏ. Sau lời cảnh báo này, Tổ chức Điều tiết Giao thông Hàng hải Anh (UKMTO) thông báo 2 tàu chở dầu bị tấn công cách bờ biển Oman khoảng 20 hải lý. Theo một thuyền trưởng, các tàu pháo Iran chính là thủ phạm thực hiện vụ nã đạn đầu tiên, song IRGC chưa lên tiếng.

Theo hãng tin Al Jazeera, trong thế giằng co hiện nay, eo biển Hormuz không chỉ là tuyến vận tải dầu mỏ, mà là đòn bẩy mặc cả sắc nhất của Iran. Tehran nói về việc giữ eo biển mở, nhưng IRGC lại để ngỏ khả năng ngược lại. Sự hai mặt này không phải mâu thuẫn, mà là cách Iran vừa duy trì kênh ngoại giao, vừa giữ sức ép chiến lược.

Từ việc viện dẫn “thời chiến”, gắn điều kiện với lệnh ngừng bắn ở Lebanon, đến tuyên bố mở cửa rồi đóng lại vì vướng phong tỏa của Mỹ, mỗi bước đi đều cho thấy Hormuz đang được sử dụng như một công cụ đàm phán. Iran đang tìm cách sử dụng khu vực này như một điểm gây sức ép, một đòn bẩy trong các cuộc đàm phán sắp tới. Eo biển Hormuz có thể trở thành một “quân bài mặc cả” quan trọng, thậm chí là quan trọng nhất.

Kết phiên 17-4, giá dầu thế giới giảm sâu: dầu thô Mỹ (WTI) còn 83,85 USD/thùng, giảm 11,45%, trong khi Brent xuống 90,38 USD/thùng, mất 9,07% so với phiên trước.

Ngoại giao hậu trường dồn dập

Hôm 18-4, Thứ trưởng Ngoại giao Iran - ông Saeed Khatibzadeh cho biết Tehran chưa chốt thời điểm cho vòng đàm phán tiếp theo với Washington do hai bên vẫn đang tập trung xây dựng khuôn khổ hiểu biết chung. Nhấn mạnh tiến trình đang ở bước tạo nền tảng, ông Khatibzadeh khẳng định: “Khi hoàn tất được khuôn khổ này, chúng tôi mới có thể chuyển sang giai đoạn kế tiếp”.

Dù ghi nhận “những tiến triển đáng kể”, quan chức này thẳng thừng chỉ trích lập trường “tối đa hóa” của Mỹ nhằm biến Iran thành ngoại lệ trong luật pháp quốc tế, coi đây là rào cản lớn ngăn cản một thỏa thuận cuối cùng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: WHITE HOUSE

Ở cấp độ ra quyết định, Hội đồng An ninh Quốc gia Iran cho biết đang xem xét "các đề xuất mới" từ Mỹ nhưng chưa đưa ra phản hồi chính thức. Khúc mắc cốt lõi giữa hai bên vẫn nằm ở yêu cầu giao nộp, di dời lượng uranium làm giàu cấp độ cao và chương trình làm giàu hiện tại của Tehran. Mặc dù các nguồn tin từ Iran tiết lộ với CNN rằng họ kỳ vọng vòng đàm phán thứ hai sẽ diễn ra vào tuần tới, Washington vẫn giữ im lặng trước thềm hạn chót.

Dù vậy, những diễn biến dồn dập ở hậu trường cho thấy sức nóng của sự kiện. Chiều 18-4, giới quan sát ghi nhận dàn quan chức an ninh hàng đầu của Mỹ gồm Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) John Ratcliffe và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân đã tập hợp tại Nhà Trắng.

Tổng thống Trump khẳng định đàm phán đang tiến triển nhưng Washington quyết không nhượng bộ trước các hành vi "tống tiền". Khi lệnh ngừng bắn sắp hết hạn (vào 21-4), nhà lãnh đạo Mỹ đưa ra lời răn đe: "Có thể tôi sẽ không gia hạn, theo đó lệnh phong tỏa sẽ diễn ra và thật không may, chúng ta sẽ phải bắt đầu ném bom trở lại".

Đánh giá về cục diện này, chuyên gia Abas Aslani thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Trung Đông (CMESS) nhận định quan hệ Mỹ-Iran đang vận hành theo “hai đường song song”. Theo ông Aslani, Mỹ một mặt duy trì kênh đàm phán, mặt khác đẩy mạnh phong tỏa trên biển, siết trừng phạt và tăng cường hiện diện quân sự.

Kịch bản gây áp lực và đe dọa này càng lộ rõ khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ - Iran và Israel - Lebanon đang tiến sát hạn chót mà chưa có dấu hiệu được gia hạn. Thực chất, cả hai bên đều đang "ra giá" bằng cách trì hoãn gia hạn ngừng bắn để gia tăng sức ép lên đối phương, một chiến thuật tiềm ẩn rủi ro cực lớn có thể làm bùng phát xung đột trở lại nếu không ai chịu nhượng bộ, ông Aslani bình luận.

Israel tuyên bố thiết lập "Đường Vàng” ở Lebanon

Ngày 18-4, quân đội Israel tuyên bố thiết lập một “Đường Vàng” tại miền nam Lebanon, được mô tả như ranh giới an ninh tương tự mô hình đã áp dụng tại Gaza, theo tờ The Times of Israel.

Theo phía Israel, lực lượng này phát hiện các phần tử vũ trang vi phạm lệnh ngừng bắn và tiếp cận khu vực từ phía bắc đường ranh, gây “mối đe dọa tức thì”, buộc quân đội phải tiến hành không kích tại nhiều điểm.

Cùng ngày, Israel cho biết không quân đã tấn công một “nhóm khủng bố” hoạt động gần binh sĩ tại tuyến phòng thủ tiền phương, song không công bố thương vong cụ thể. Động thái này cho thấy Tel Aviv tiếp tục duy trì quyền hành động quân sự ngay cả khi lệnh ngừng bắn mới được thiết lập.

Ở chiều ngược lại, lãnh đạo Hezbollah, ông Naim Qassem, cảnh báo thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày khó bền vững nếu không được tuân thủ đầy đủ. Ông yêu cầu Israel chấm dứt mọi hoạt động tấn công và rút quân hoàn toàn khỏi Lebanon, đồng thời nhấn mạnh các bước tiếp theo cần bao gồm trao trả tù nhân, hồi hương dân cư và triển khai tái thiết với hỗ trợ quốc tế.

Trong diễn biến liên quan, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres đã lên án vụ tấn công nhằm vào lực lượng gìn giữ hòa bình tại Lebanon khiến một binh sĩ thiệt mạng và ba người bị thương.

DƯƠNG KHANG

Nguồn PLO : https://plo.vn/video/eo-bien-hormuz-hon-loan-dam-phan-kho-doan-post904928.html