Eo biển Hormuz - 'nút thắt' 40 km kìm hãm kinh tế toàn cầu

11 giờ trướcBài gốc

Hình ảnh từ vệ tinh Terra của NASA về eo biển Hormuz (trái). Ảnh: The Gulf News/TTXVN

Rộng chỉ khoảng 40 km, eo biển này mỗi ngày vận chuyển khoảng 21 triệu thùng dầu, tương đương 20% nhu cầu tiêu thụ toàn cầu, cùng một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây, dù chỉ một phần, đều gây tác động vượt xa phạm vi khu vực.

Diễn biến gần đây cho thấy Iran không còn dừng ở các tuyên bố đe dọa đóng cửa eo biển mà đã từng bước tạo ra một trạng thái thực tế: rủi ro cao, chi phí bảo hiểm tăng vọt và hoạt động vận tải bị hạn chế. Thực tế này được xem như một “lệnh phong tỏa mềm” - eo biển không bị đóng hoàn toàn nhưng cũng không còn vận hành như tuyến xuất khẩu năng lượng ổn định của thế giới.

Một số tàu vẫn đi qua, song phải trả các khoản phí không chính thức lên tới hàng triệu USD. Nhiều hãng vận tải đã né tránh tuyến đường, một số khác tạm dừng hoạt động, trong khi hàng trăm tàu mắc kẹt ở hai đầu eo biển.

Tác động tức thì thể hiện rõ trên thị trường dầu mỏ khi nguồn cung bị gián đoạn khiến giá tăng mạnh do mất cân đối cung - cầu.

Các quốc gia vùng Vịnh đã kích hoạt phương án dự phòng. Saudi Arabia tăng cường xuất khẩu qua Biển Đỏ; Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất sử dụng hệ thống đường ống ra cảng Fujairah; Iraq chuyển hướng xuất khẩu qua Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, chưa có tuyến thay thế nào đủ năng lực thay thế vai trò của eo biển Hormuz, khiến áp lực lên thị trường tiếp tục kéo dài.

Thị trường LNG cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Qatar - một trong những nước xuất khẩu hàng đầu - phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tuyến đường này. Rủi ro vận tải và thiệt hại cơ sở hạ tầng có thể khiến hoạt động xuất khẩu bị gián đoạn, làm giảm nguồn cung toàn cầu và đẩy giá tăng cao.

Tại châu Âu, giá khí đốt đã tăng khoảng 25% trong thời gian ngắn, kéo theo áp lực lạm phát, tổn hại sản xuất và bất ổn tài chính.

Khủng hoảng cũng lan sang lĩnh vực vận tải biển. Giá nhiên liệu hàng hải tăng lên khoảng 1.000 USD/tấn - mức cao bất thường, làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các trung tâm tiếp nhiên liệu lớn tại vùng Vịnh, đặc biệt là cảng Fujairah, bị ảnh hưởng hoặc thu hẹp hoạt động, đe dọa gây thiếu hụt nhiên liệu tại các cảng lớn trên thế giới. Kênh đào Suez cũng ghi nhận lưu lượng tàu giảm khoảng 40%, phản ánh mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng.

Hệ quả kinh tế đã bắt đầu lan rộng. Một số quốc gia đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu nghiêm trọng, buộc phải áp dụng các biện pháp như rút ngắn tuần làm việc hoặc hạn chế đổ xăng. Đây không còn là dự báo mà đã trở thành những biểu hiện ban đầu của một cuộc khủng hoảng toàn cầu.

Về địa chính trị, nhiều quốc gia đang nới lỏng việc mua dầu Nga, kể cả nguồn cung bị trừng phạt, nhằm bù đắp thiếu hụt. Điều này làm gia tăng căng thẳng trong nội bộ phương Tây và làm suy yếu cơ chế áp trần giá dầu Nga.

Song song, áp lực gia tăng hiện diện quân sự quốc tế tại Vịnh Ba Tư ngày càng lớn, nhằm đảm bảo tự do hàng hải và đối phó sự đáp trả từ Iran. Các cơ chế hộ tống hải quân và kiểm soát an ninh trên biển có thể trở thành trạng thái thường trực, không chỉ để xử lý khủng hoảng hiện tại mà còn phục vụ chiến lược dài hạn.

Trong ngắn hạn, Iran có thể hưởng lợi khi giá năng lượng tăng và gây sức ép lên kinh tế toàn cầu, qua đó thúc đẩy cộng đồng quốc tế tìm cách sớm chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, về dài hạn, khủng hoảng này có thể thúc đẩy thế giới giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz thông qua đa dạng hóa nguồn cung, đầu tư đường ống và đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Khi đó, “lá bài Hormuz” của Iran có nguy cơ mất dần giá trị chiến lược.

Từ sau khủng hoảng năng lượng năm 1973, thế giới đã nhận thức rõ rủi ro khi phụ thuộc vào một “nút thắt” địa lý. Tuy nhiên, bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng hiện nay khiến bài học này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Eo biển Hormuz không chỉ là tuyến vận tải - mà còn là phép thử đối với khả năng chống chịu của kinh tế toàn cầu và năng lực ứng phó của hệ thống quốc tế trước các mối đe dọa an ninh hàng hải.
Cuộc khủng hoảng hiện tại, vì vậy, vừa là thách thức, vừa là cơ hội để tái cấu trúc hệ thống năng lượng theo hướng đa dạng, bền vững và ít phụ thuộc hơn vào các điểm nghẽn địa chính trị.

Thanh Bình (PV TTXVN tại Trung Đông)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/eo-bien-hormuz-nut-that-40-km-kim-ham-kinh-te-toan-cau-20260327213928218.htm