ESG mở lối nông nghiệp Việt bước vào chuỗi giá trị xanh toàn cầu

38 phút trướcBài gốc

Hội thảo quốc tế với chủ đề “Hành động cho tương lai: ESG trong nông nghiệp bền vững”

ESG trở thành “luật chơi mới” của nông nghiệp toàn cầu

Ngày 11/5/2026, tại Nhà khách Văn phòng Trung ương Đảng, Viện Kinh tế và Pháp luật Quốc tế (IIEL) phối hợp cùng AVPN và VIRI tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề “Hành động cho tương lai: ESG trong nông nghiệp bền vững”, thu hút hàng trăm đại biểu là đại diện cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, quỹ đầu tư, doanh nghiệp nông nghiệp, chuyên gia và các tổ chức hỗ trợ phát triển.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Nguyễn Thị Thu Hiền, Chủ tịch Hội đồng quản lý Viện Kinh tế và Pháp luật Quốc tế (IIEL) cho rằng năm 2026 không đơn thuần là dấu mốc thời gian mà là năm bản lề để hiện thực hóa các mục tiêu chuyển đổi số và phát triển bền vững của Việt Nam. Theo bà Hiền, thế giới đang bước vào quá trình tái định nghĩa giá trị toàn cầu, khi doanh nghiệp không còn được đánh giá chỉ bằng lợi nhuận, mà còn bằng cách thức tạo ra lợi nhuận đó.

Với dự báo quy mô tài sản liên quan ESG toàn cầu đạt gần 34.000 tỷ USD vào cuối năm nay, ESG đã vượt ra khỏi khuôn khổ tự nguyện để trở thành hệ thống đánh giá rủi ro và năng lực cạnh tranh bắt buộc. Đối với Việt Nam, nếu không chuyển đổi kịp thời, biến đổi khí hậu có thể làm suy giảm tới 12,5% GDP quốc gia, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp – trụ đỡ của nền kinh tế.

Theo bà Hiền, tại các thị trường cao cấp như EU hay Đông Âu, những sản phẩm thiếu minh bạch về môi trường, phát thải và trách nhiệm xã hội ngày càng khó tiếp cận chuỗi cung ứng. ESG và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” đang trở thành “tấm hộ chiếu xanh” bắt buộc để nông sản Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Để giải bài toán “tẩy xanh”, IIEL đang phối hợp cùng các đơn vị nghiên cứu ứng dụng công nghệ bản sao số, AI và blockchain nhằm mô phỏng, đo lường phát thải carbon tại các vùng rừng thí điểm ở miền Bắc. Theo bà Hiền, dữ liệu được lưu trữ trên nền tảng blockchain giúp đảm bảo tính minh bạch và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh thế giới đối mặt với khủng hoảng địa chính trị, năng lượng và suy giảm nguồn viện trợ quốc tế, bà Naina Subberwal Batra-Tổng Giám đốc AVPN cho rằng ESG đang trở thành chủ đề gây nhiều tranh luận trên toàn cầu. Ở một số khu vực xuất hiện tâm lý “mệt mỏi ESG” do thiếu thống nhất về tiêu chuẩn và cách tiếp cận. Tuy nhiên, tại châu Á, ESG vẫn được xem là nền tảng quan trọng để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bao trùm hơn.

Theo bà Naina Subberwal Batra, Singapore và Hong Kong đang tích hợp ESG vào bộ tiêu chuẩn ESSB; Trung Quốc thí điểm bộ tiêu chuẩn công bố thông tin phát triển bền vững cho doanh nghiệp đến năm 2030; trong khi Philippines dự kiến áp dụng cơ chế công bố thông tin ESG bắt buộc từ năm 2027.

Dù vậy, khoảng cách lớn nhất hiện nay nằm ở năng lực triển khai ESG trong thực tiễn. Bà Naina Subberwal Batra nhận định nhiều doanh nghiệp vẫn xem ESG là một bộ phận tách biệt thay vì trách nhiệm chung của toàn hệ thống quản trị. Điều này đặc biệt rõ trong lĩnh vực nông nghiệp Việt Nam, nơi doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và nông hộ vẫn thiếu nguồn lực tài chính, kỹ thuật và sự liên kết chuỗi giá trị.

“ESG chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh, mang tính khả dụng và được hỗ trợ bởi các cơ chế hợp tác hiệu quả”, bà Naina Subberwal Batra nhấn mạnh.

Theo bà Naina Subberwal Batra, AVPN đang phối hợp với Hội đồng Tư vấn Kinh doanh ASEAN xây dựng nhóm công tác CSR ASEAN nhằm thúc đẩy trách nhiệm xã hội doanh nghiệp và đầu tư tác động trở thành động lực chiến lược cho quá trình chuyển đổi kinh tế bền vững của khu vực.

Công nghệ mở đường cho nông nghiệp phát thải thấp

Tại hội thảo, Ông Lê Đức Thịnh - Cục Trưởng, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, ESG đang trở thành “luật chơi mới” của thương mại toàn cầu, tác động trực tiếp tới từng ngành hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân.

Các diễn giả trao đổi tại hội thảo

Nếu trước đây thành công của nông nghiệp chủ yếu được đo bằng sản lượng và quy mô xuất khẩu, thì nay các tiêu chuẩn về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và quản trị minh bạch đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nông sản tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

Theo ông Thịnh, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã vươn lên thành một trong những cường quốc xuất khẩu nông sản với kim ngạch năm 2025 đạt hơn 72 tỷ USD, hướng tới mục tiêu 75 tỷ USD trong năm nay. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng hiện tại vẫn tồn tại nhiều hạn chế như sản xuất nhỏ lẻ, liên kết chuỗi thiếu bền vững, hiệu quả sử dụng tài nguyên thấp và phát thải khí nhà kính còn cao.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng và các rào cản xanh gia tăng, ông Thịnh cho rằng ESG cần được nhìn nhận như động lực tái cấu trúc toàn diện nền nông nghiệp Việt Nam. Theo đó, ngành nông nghiệp phải chuyển từ tư duy tăng trưởng đơn thuần sang phát triển đa giá trị, xanh, tuần hoàn và phát thải thấp; từ quản trị thủ công sang quản trị số và minh bạch dữ liệu.

Ông Thịnh nhấn mạnh quá trình chuyển đổi ESG sẽ khó thành công nếu thiếu nguồn lực tài chính dài hạn. Theo các nghiên cứu, khoảng 70% nguồn lực thực hiện mục tiêu giảm phát thải của Việt Nam sẽ phải huy động từ khu vực tư nhân và cộng đồng quốc tế. Vì vậy, tài chính xanh, tín dụng xanh và thị trường carbon sẽ trở thành động lực mới cho tăng trưởng nông nghiệp trong thời gian tới.

Việt Nam hiện đã ban hành hàng loạt chiến lược và khung pháp lý quan trọng như Chiến lược tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại COP26, Nghị định 06/2022 về giảm phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon, cùng Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

“Đây không chỉ là các chương trình môi trường, mà là bước đi chiến lược để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng nông nghiệp Việt Nam”, ông Thịnh khẳng định.

Thực tế từ Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long cho thấy nông dân đã giảm được 20-30% chi phí thuốc bảo vệ thực vật, tiết kiệm khoảng 40% lượng nước tưới, trong khi chất lượng và giá trị nông sản được nâng lên đáng kể. Những lô gạo phát thải thấp xuất khẩu sang Nhật Bản và nhiều thị trường cao cấp không chỉ tạo giá trị gia tăng mà còn nâng cao uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ở góc độ công nghệ, ông Phạm Hồng Quất - Viện trưởng, Viện Đổi mới Sáng tạo quốc gia, Bộ Khoa học Công nghệ cho biết, ESG đang trở thành động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi nông nghiệp theo hướng xanh, hiện đại và bền vững hơn. Theo ông Quất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ giữ vai trò then chốt trong việc giảm phát thải, minh bạch hóa chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Ông Quất cho rằng việc ứng dụng AI, IoT, dữ liệu lớn, blockchain hay công nghệ sinh học không chỉ giúp tối ưu hóa sản xuất mà còn tạo nền tảng xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp thông minh, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu.

“Nhà đầu tư hiện nay không chỉ mang đến nguồn vốn, mà còn hỗ trợ doanh nghiệp lựa chọn giải pháp tối ưu để nâng cao giá trị chuỗi nông nghiệp xanh, kinh tế sinh thái và kinh tế tuần hoàn”, ông Quất nhấn mạnh.

Trong khi đó, bà Lê Thị Thanh Thảo, đại diện quốc gia UNIDO tại Việt Nam cho rằng, ESG chỉ thực sự hiệu quả khi được triển khai trên toàn bộ chuỗi giá trị, thay vì tập trung vào từng chủ thể riêng lẻ.

Theo bà Thảo, những mô hình thành công trên thế giới thường là mô hình doanh nghiệp dẫn dắt, hỗ trợ nông dân về kỹ thuật, tài chính và thị trường nhằm chia sẻ chi phí chuyển đổi. Đồng thời, ESG phải gắn với lợi ích kinh tế cụ thể như giảm chi phí đầu vào, tăng năng suất hoặc mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường giá trị cao.

Bà Thảo cũng nhấn mạnh vai trò then chốt của chính sách và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong việc mở rộng quy mô ESG. Theo đó, để ESG được triển khai ở quy mô ngành cần có khung chính sách minh bạch, tiêu chuẩn rõ ràng và cơ chế khuyến khích đầu tư bền vững.

Đánh giá về tiềm năng của Việt Nam, bà Naina Subberwal Batra cho rằng Việt Nam có cơ hội lớn trở thành hình mẫu của ASEAN trong phát triển nông nghiệp xanh và phát thải thấp. Đặc biệt, dự án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp được xem là mô hình mang tính cột mốc để nhiều quốc gia trong khu vực học hỏi.

“Đây không chỉ là dự án nông nghiệp, mà là minh chứng cho cách Việt Nam kết hợp giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị chuỗi cung ứng nông sản”, bà Batra nhận định.

Theo bà Naina Subberwal Batra, điều quan trọng hiện nay không phải xây dựng thêm lộ trình, mà là tạo ra kết quả triển khai thực tế, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng xanh và thúc đẩy hợp tác công – tư để ESG thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của nông nghiệp Việt Nam.

Hải Yến

Nguồn TBNH : https://thoibaonganhang.vn/esg-mo-loi-nong-nghiep-viet-buoc-vao-chuoi-gia-tri-xanh-toan-cau-181814.html