EUDR đẩy nông sản Việt vào cuộc đua số hóa

41 phút trướcBài gốc

Việt Nam đang đối mặt với một trong những cuộc tái cấu trúc dữ liệu lớn nhất khi Liên minh châu Âu bắt đầu siết thực thi Quy định chống mất rừng (EUDR), buộc các doanh nghiệp xuất khẩu ngành cà phê, cao su, gỗ và hồ tiêu phải chứng minh từng lô hàng không liên quan đến mất rừng.

Khác với các tiêu chuẩn thương mại truyền thống vốn tập trung vào chất lượng hay an toàn thực phẩm, EUDR yêu cầu truy xuất đến tận thửa đất sản xuất, kèm tọa độ địa lý, lịch sử sử dụng đất và hồ sơ pháp lý. Với nhiều ngành hàng của Việt Nam, đây không còn là bài toán tuân thủ, mà là điều kiện để tiếp tục tiếp cận thị trường EU.

Kết quả Dự án SFM do Chính phủ Đức tài trợ từ năm 2022 trong việc phát triển rừng gỗ lớn đã chứng minh, Việt Nam có thể đáp ứng EUDR nếu có chính sách hỗ trợ tốt, sự ủng hộ của doanh nghiệp và người trồng rừng. Ảnh: Hải Vân

Tại hội thảo về thu thập và quản lý dữ liệu vùng trồng chiều ngày 8/5, Tiến sĩ Tô Xuân Phúc, Giám đốc điều hành Chương trình chính sách thương mại lâm sản tại tổ chức Forest Trends (Mỹ) cho rằng, truy xuất nguồn gốc đang nhanh chóng trở thành chuẩn quản trị mới của ngành nông nghiệp.

“Truy xuất là khả năng xác định và theo dõi sản phẩm qua từng công đoạn của chuỗi cung ứng, từ đó quay trở lại được nguồn gốc xuất xứ ban đầu của sản phẩm,” ông Tô Xuân Phúc nói.

Theo ông Phúc, để đáp ứng yêu cầu này, doanh nghiệp cần hai nền tảng cốt lõi: dữ liệu vùng trồng và hồ sơ pháp lý. Dữ liệu phải thể hiện được vị trí lô đất, diện tích, hiện trạng cây trồng, tọa độ địa lý; trong khi hồ sơ phải chứng minh quyền sử dụng hoặc quyền canh tác hợp pháp.

Vấn đề là phần lớn dữ liệu hiện có của Việt Nam vẫn ở cấp thống kê tổng hợp, chưa đủ độ chi tiết để đáp ứng yêu cầu của châu Âu. “EUDR yêu cầu phải xác định được từng lô, thửa đất cụ thể cùng tình trạng pháp lý rõ ràng. Trong khi đó, nhiều dữ liệu hiện nay mới dừng ở mức tổng hợp diện tích,” ông Phúc nhận định.

Áp lực còn lớn hơn khi EUDR lấy ngày 31/12/2020 làm mốc tham chiếu. Bất kỳ sản phẩm nào không chứng minh được vùng nguyên liệu không liên quan đến mất rừng sau thời điểm này đều có nguy cơ bị từ chối nhập khẩu.

Ông Trương Tất Đơ, đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho biết bản đồ ranh giới rừng tại thời điểm 2020 hiện là dữ liệu mang tính quyết định.

“Muốn chứng minh sản phẩm không gây mất rừng thì bắt buộc phải có bản đồ ranh giới rừng tại hoặc trước thời điểm 31/12/2020 để đối chiếu. Nếu dùng dữ liệu sau thời điểm này sẽ không còn giá trị đối với EUDR,” ông nói.

Theo quy định, lô đất dưới 4 ha có thể xác định bằng một điểm tọa độ, trong khi lô lớn hơn phải được thể hiện bằng đa giác khép kín trên bản đồ số. Điều này tạo áp lực lớn lên các địa phương, hợp tác xã và hàng triệu hộ nông dân nhỏ lẻ, nhóm hiện vẫn thiếu dữ liệu chuẩn hóa.

Ông Phạm Ngọc Hải, Viện Điều tra quy hoạch rừng thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng nút thắt lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ, mà ở nguồn lực. “Trong điều kiện nguồn lực đầy đủ thì đáp ứng EUDR không quá khó, nhưng với quốc gia đang phát triển như Việt Nam, đặc biệt khu vực nông hộ nhỏ lẻ, đây là thách thức rất lớn,” ông nói.

Theo ông Hải, smartphone đang là lựa chọn khả thi nhất để thu thập dữ liệu diện rộng nhờ chi phí thấp và khả năng triển khai nhanh. Tuy nhiên, việc mỗi địa phương, doanh nghiệp hoặc ngành hàng đang xây dựng dữ liệu theo chuẩn riêng đang tạo ra nguy cơ phân mảnh hệ thống.

Từng lô đất, từng tọa độ GPS, từng giấy tờ quyền sử dụng đất đang trở thành “giấy thông hành” mới của nông sản Việt vào châu Âu, khi EUDR dự kiến áp dụng từ cuối năm 2026. Giới chuyên gia cảnh báo rằng Việt Nam không còn nhiều thời gian để chờ một giải pháp hoàn hảo.

Trong ngắn hạn, các công cụ mã nguồn mở và nền tảng công nghệ trong nước có thể giúp nhanh chóng hình thành dữ liệu vùng trồng. Về dài hạn, bài toán lớn hơn là xây dựng một nền tảng dữ liệu quốc gia do Nhà nước kiểm soát.

Trong cuộc đua đáp ứng EUDR, dữ liệu giờ không còn là công cụ hỗ trợ sản xuất, mà đang trở thành giấy thông hành để nông sản Việt Nam tiếp tục bước vào châu Âu.

Hải Vân

Nguồn Kinh tế Môi trường : https://kinhtemoitruong.vn/eudr-day-nong-san-viet-vao-cuoc-dua-so-hoa-112260.html