Fentanyl - sát thủ thầm lặng: Bài cuối: Từ Tam giác vàng đến cửa ngõ Đông Nam Á

4 giờ trướcBài gốc

"Siêu lab" Canada ở sát vách Mỹ

Ketamine không phải Fentanyl nhưng hai loại ma túy này có chung đặc điểm là được tổng hợp từ tiền chất hóa học, cùng được sản xuất trong các cơ sở bí mật ngày càng lan rộng ra khỏi vùng lõi Tam giác vàng, và cùng được vận chuyển theo những tuyến đường mà tổ chức tội phạm xuyên quốc gia liên tục thay đổi để qua mặt lực lượng chức năng. Đây chính là hạ tầng tội phạm mà giới chuyên gia UNODC cảnh báo có thể trở thành nền tảng để Fentanyl bắt rễ vào khu vực, một kịch bản mà Canada và Úc đang trải qua ở những mức độ khác nhau.

Trong cuộc tranh luận địa chính trị về Fentanyl giữa Mỹ và các đối tác thương mại, Canada thường bị đặt vào vị thế bị cáo cùng Mexico. Nhưng thực tế thống kê lại khác xa cáo buộc chính trị. Trong năm tài chính 2024, trong tổng số gần 10 tấn Fentanyl tịch thu được, chỉ có 20kg được phát hiện ở phía biên giới Canada, tương đương 0,2%. Từ năm 2022 đến 2025, hơn 32 tấn Fentanyl bị thu giữ tại biên giới Mỹ-Mexico, trong khi con số ở biên giới phía Bắc giáp Canada chỉ là 60kg, chưa đến 0,1%.

Khu nhà được xác định là "siêu LAB" ma túy ở Canada

Tuy nhiên, câu chuyện không dừng lại ở những con số đó. Báo cáo Đánh giá Mối đe dọa Ma túy Quốc gia 2025 của DEA cảnh báo, các "siêu phòng LAB" (Laboratory - thực nghiệm) sản xuất Fentanyl tại Canada, đặc biệt là ở vùng British Columbia và Ontario, là "mối lo ngại ngày càng tăng" đối với Mỹ. Báo cáo DEA nhấn mạnh rằng, một khi nguồn cung từ Mexico bị gián đoạn do các chiến dịch trấn áp, sản xuất Fentanyl tại Canada có tiềm năng mở rộng để lấp đầy khoảng trống. Đây không phải nguy cơ tương lai mà các phòng "LAB" quy mô lớn đã thực sự bị phát hiện tại vùng Metro Vancouver vào tháng 4/2025.

Trong khi đó, bên trong lãnh thổ Canada, Fentanyl đã thâm nhập sâu vào thị trường ma túy nội địa theo cách mà ít người dùng ma túy có thể nhận ra. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Drug and Alcohol Dependence Reports (tháng 9/2024) cho biết, công trình quốc gia đầu tiên đánh giá tỷ lệ Fentanyl trong nguồn cung Opioid (thuốc giảm đau cực mạnh) bất hợp pháp tại Canada, cho thấy tỷ lệ mẫu Opioid thu giữ có chứa Fentanyl hoặc dẫn xuất tăng từ 3% năm 2012 lên 68,3% năm 2022. Đặc biệt, tại British Columbia, con số này đạt 84,7% trong cùng năm, nghĩa là gần 9 trong 10 mẫu Opioid thu giữ đã bị nhiễm Fentanyl. Carfentanil, một dẫn xuất mạnh gấp 100 lần Fentanyl thông thường, đã xuất hiện trong 4,9% mẫu trên toàn quốc và lên đến 19,7% tại Alberta. Hậu quả trực tiếp: năm 2024, Fentanyl chiếm 75% tổng số ca tử vong do Opioid tại Canada, tăng 32% so với năm 2016.

Xưởng sản xuất và tiền chất Fentanyl thu giữ tại Myanmar

Câu chuyện của Canada chứa đựng một cảnh báo đặc biệt quan trọng cho các quốc gia đang ở giai đoạn phòng thủ. Khi Fentanyl âm thầm xâm nhập vào thị trường ma túy nội địa vốn đã tồn tại, khiến người dùng không hề biết họ đang tiếp xúc với một chất có độc lực cao hơn nhiều lần so với những chất kích thích họ từng dùng.

Fentanyl xâm nhập sâu vào Úc

Cách Canada nửa vòng trái đất, Úc đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng quá liều âm thầm nhưng dai dẳng và những tín hiệu đầu tiên về Fentanyl đang xuất hiện. Báo cáo Australia's Annual Overdose Report 2025 do Penington Institute công bố tháng 9/2025 ghi nhận năm 2023 có 2.272 ca tử vong do quá liều tại Úc, tương đương hơn 6 người mỗi ngày. Đây là năm thứ mười liên tiếp Úc ghi nhận hơn 2.000 ca tử vong do quá liều. Tổng cộng từ năm 2001 đến 2023 đã có 42.526 ca tử vong do quá liều và số ca tử vong hàng năm gần như đã tăng gấp đôi trong cùng giai đoạn. Báo cáo so sánh con số tử vong tương đương với một chiếc máy bay Boeing 737 chở đầy hành khách rơi mỗi tháng, hoặc số tử vong giao thông ở mức cao kỷ lục của thập niên 1980.

Nhưng điều đáng chú ý hơn là tín hiệu Fentanyl đang xuất hiện trong chính cộng đồng người dùng ma túy. Một nghiên cứu tại Queensland phỏng vấn 27 người đã từng suýt chết cho thấy, những người này đã tự nhận thức và cảnh báo lẫn nhau rằng "Loại ma túy họ thường dùng có thể bị trộn Fentanyl, điều này đang bắt đầu xảy ra nhiều hơn ở Úc". Một nghiên cứu khác trên PubMed phân tích 20 năm tử vong liên quan Fentanyl tại Úc (2001-2021) ghi nhận 833 ca tử vong do Fentanyl trong giai đoạn này, chủ yếu là nam giới (73%) và người có tiền sử tiêm chích ma túy (67%). Tỷ lệ tử vong tăng mạnh từ 2001 đến 2014 trước khi giảm từ 2015 đến 2021. Điều này cho thấy Úc đã từng trải qua một làn sóng Fentanyl từ dược phẩm và giờ đang đứng trước nguy cơ của làn sóng thứ hai từ Fentanyl bất hợp pháp sản xuất ngoài kiểm soát.

Nhân viên y tế sơ cứu người bị sốc ma túy

Sớm ngăn dòng chảy từ Tam Giác Vàng

Để hiểu Fentanyl có thể đến ĐNA bằng con đường nào, cần nhìn tổng thể của thị trường ma túy tổng hợp trong khu vực. Báo cáo UNODC công bố tháng 5/2025 cho thấy, năm 2024 ghi nhận kỷ lục 236 tấn Methamphetamine bị thu giữ tại Đông và ĐNA, tăng 24% so với năm 2023. Benedikt Hofmann, Quyền Đại diện Khu vực của UNODC tại ĐNA và Thái Bình Dương, nhấn mạnh, "236 tấn đó chỉ là lượng bị thu giữ; còn nhiều hơn thế đang thực sự đến tay người tiêu thụ". Cùng với Methamphetamine, báo cáo UNODC xác nhận sự đa dạng hóa đáng lo ngại trong danh mục ma túy tổng hợp của khu vực. Báo cáo Ma túy Thế giới 2025 nhận định, các vụ thu giữ chất kích thích dạng Amphetamine đạt mức kỷ lục toàn cầu năm 2023, chiếm gần một nửa tổng số vụ thu giữ ma túy tổng hợp trên toàn cầu, với Opioid tổng hợp như Fentanyl "theo sát phía sau".

Cuộc nội chiến Myanmar từ năm 2021 được UNODC xác định là một trong những nhân tố thúc đẩy bùng nổ sản xuất ma túy tại khu vực. Kể từ cuộc đảo chính quân sự tháng 2/2021, dòng chảy ma túy từ Myanmar đã tăng vọt không chỉ sang Đông và ĐNA mà còn vươn tới Nam Á, đặc biệt là vùng Đông Bắc Ấn Độ. Các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia đang cho thấy "sự linh hoạt đáng kể" trong việc ứng phó với trấn áp của lực lượng chức năng – liên tục thay đổi tuyến đường, phân tán địa điểm sản xuất và đa dạng hóa sản phẩm.

Hai tuyến vận chuyển ma túy từ Tam giác vàng đang được UNODC ghi nhận là mở rộng nhanh nhất. Tuyến thứ nhất là hành lang kết nối Cambodia với Myanmar, chủ yếu đi qua Lào. Tuyến này theo UNODC "đang mở rộng nhanh chóng". Tuyến thứ hai là các hành lang vận chuyển hàng hải đang ngày càng được tội phạm khai thác nhiều hơn.

Cùng với đó, sản xuất Ketamine, loại ma túy tổng hợp đang được tội phạm khu vực đẩy mạnh song song với Methamphetamine, đã lan rộng sang hầu hết các nước hạ lưu dòng Mekong, theo báo cáo UNODC tháng 5/2025. Việt Nam là một trong số đó, vụ triệt phá cơ sở Ketamine quy mô công nghiệp tháng 3/2025 là một điển hình. Và UNODC đã cảnh báo từ trước, khi tổ chức tội phạm mở rộng năng lực sản xuất ma túy tổng hợp, ĐNA có thể trở thành nguồn cung cho các khu vực khác trên thế giới trong khi các chất này được pha trộn vào hoặc thay thế một phần nguồn cung Heroin khu vực.

Đặt ba bức tranh Canada, Úc và ĐNA cạnh nhau, các cơ quan hữu quan có thể nhận ra một quy luật nhất quán. Fentanyl không tự nhiên xuất hiện ở đâu đó từ con số không mà di chuyển theo hạ tầng tội phạm đã có sẵn, âm thầm len lỏi vào trước khi được nhận ra. Canada mất hàng năm để phát hiện ra rằng phần lớn nguồn Opioid nội địa đã bị nhiễm Fentanyl. Úc đang nhận ra điều đó qua lời cảnh báo của chính người dùng ma túy. ĐNA đang ở giai đoạn mà hạ tầng tội phạm đang được xây dựng và thử nghiệm với Methamphetamine và Ketamine. Nếu không bị phá vỡ, hạ tầng này có thể được khai thác cho Fentanyl.

TÂN PHONG - THANH TUẤN

Nguồn CA TP.HCM : http://congan.com.vn/vu-an/phong-chong-ma-tuy/bai-cuoi-tu-tam-giac-vang-den-cua-ngo-dong-nam-a_193975.html