Già hóa dân số: Từ thách thức đến động lực của 'kinh tế bạc'

3 giờ trướcBài gốc

Tọa đàm "Phát triển kinh tế bạc từ góc nhìn an ninh phi truyền thống" do Tại Viện An ninh phi truyền thống - Ảnh: VGP

Phát huy nguồn lực người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số

Tại Tọa đàm "Phát triển kinh tế bạc từ góc nhìn an ninh phi truyền thống" do Tại Viện An ninh phi truyền thống (Trường Quản trị Kinh doanh, ĐHQG Hà Nội) phối hợp cùng Cổng TTĐT Chính phủ tổ chức ngày 26/3, Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống nhấn mạnh: Người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần quan tâm mà còn giữ vai trò đặc biệt trong xã hội, vừa là trung tâm, vừa là chủ thể, đồng thời là người thụ hưởng các chính sách phát triển. Do đó, đây là nguồn lực quốc gia quan trọng cần được nhìn nhận và khai thác hiệu quả.

GS.TS Nguyễn Xuân Yêm cho hay: Việt Nam hiện có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, nhiều người vẫn có khả năng và nhu cầu tiếp tục tham gia lao động, đóng góp cho xã hội. Đây là lực lượng không nhỏ, có kinh nghiệm, tri thức và khả năng tham gia nhiều lĩnh vực.

Bên cạnh đó, vấn đề thứ hai là xác định rõ người cao tuổi là trung tâm trong các chính sách an sinh, đặc biệt là chăm sóc sức khỏe. Điều này nhằm bảo đảm họ được sống khỏe mạnh, an toàn và có chất lượng cuộc sống tốt.

Ngoài ra, cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách để người cao tuổi thực sự được hưởng lợi từ thành quả phát triển, cả về vật chất lẫn tinh thần. Qua đó, góp phần nâng cao vị thế và chất lượng cuộc sống của nhóm dân số này trong xã hội hiện đại.

TS Trương Xuân Cừ, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam cho biết, kinh tế bạc là tổng thể các hoạt động kinh tế gắn với nhu cầu tiêu dùng, chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số.

TS Trương Xuân Cừ, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam - Ảnh: VGP

Theo đó, kinh tế bạc được hình thành dựa trên ba trụ cột chính, gồm nhu cầu tiêu dùng của khoảng 17 triệu người cao tuổi; nhu cầu chăm sóc về y tế, sức khỏe và tinh thần; cùng với vai trò của người cao tuổi như một chủ thể tham gia phát triển kinh tế.

Việt Nam có truyền thống đề cao vai trò người cao tuổi, từ Hội nghị Diên Hồng đến Lời kêu gọi Phụ lão cứu quốc năm 1941 của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Qua 40 năm đổi mới, vai trò này ngày càng được khẳng định. Văn kiện Đại hội XIV cũng xác định người cao tuổi là nguồn lực quan trọng, tham gia trên nhiều lĩnh vực như văn hóa, giáo dục, y tế và cộng đồng.

Hiện nay, kinh tế bạc tại Việt Nam đã hình thành với các hoạt động như chăm sóc y tế, phục hồi chức năng, dịch vụ dưỡng lão và ứng dụng công nghệ. Cả nước có khoảng 300 cơ sở chăm sóc người cao tuổi. Đồng thời, khoảng 9 triệu người cao tuổi vẫn đang lao động, 400.000 người là chủ doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh.

Kinh tế bạc ước chiếm khoảng 10% GDP. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn còn nhiều hạn chế như thiếu khung chính sách đồng bộ, hệ thống chăm sóc chưa đáp ứng nhu cầu, chất lượng mô hình chưa cao và chưa phát huy đầy đủ vai trò của người cao tuổi.

Trên thế giới, kinh tế bạc đang phát triển mạnh. Trung Quốc có hơn 310 triệu người cao tuổi, đóng góp khoảng 6% GDP và dự kiến đạt 10%. Nhật Bản coi đây là trụ cột kinh tế với khoảng 20% GDP. Singapore cũng đang đẩy mạnh phát triển lĩnh vực này.

Hoàn thiện thể chế, thúc đẩy hệ sinh thái kinh tế bạc

AHLĐ, GS.TS Nguyễn Anh Trí, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng cho rằng cần nhìn nhận đầy đủ cả thế mạnh và hạn chế của người cao tuổi.

Về thế mạnh, đó là kinh nghiệm, tri thức và sự mẫu mực trong đời sống. Người cao tuổi cũng là lực lượng gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, từ đó góp phần củng cố nền tảng xã hội.

Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất là sức khỏe, yếu đi theo thời gian. Do đó, vấn đề chăm sóc sức khỏe cần được đặt lên hàng đầu trong phát triển kinh tế bạc.

AHLĐ, GS.TS Nguyễn Anh Trí, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng - Ảnh: VGP

Theo ông Nguyễn Anh Trí, "an ninh sức khỏe" của người cao tuổi cần được coi là một vấn đề an ninh phi truyền thống. Đây là những nguy cơ không hữu hình nhưng có tác động sâu rộng, đòi hỏi cách tiếp cận bài bản và có chiến lược.

Để bảo đảm an ninh sức khỏe, cần tập trung vào hai khía cạnh. Trước hết là giảm bệnh tật, duy trì sức khỏe thông qua phòng bệnh, khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc bệnh.

Thứ hai là phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi. Các mô hình như nhà dưỡng lão, trung tâm chăm sóc ban ngày hay khu an dưỡng có thể trở thành lĩnh vực kinh tế tiềm năng.

Thực tế với những ví dụ tại Nhật Bản hay Hawaii cho thấy các mô hình dưỡng lão không chỉ phục vụ chăm sóc mà còn thúc đẩy dịch vụ và du lịch. Việt Nam có tiềm năng phát triển các mô hình này nếu được đầu tư đúng hướng.

Nhấn mạnh giải pháp về chính sách, GS.TS Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, ĐHQG Hà Nội nhấn mạnh vai trò của hệ thống chính sách trong phát triển kinh tế bạc.

GS.TS Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, ĐHQG Hà Nội - Ảnh: VGP

Theo đó, không chỉ dừng lại ở một nghị quyết chung, cần xây dựng thêm các nghị quyết chi tiết để cụ thể hóa nội dung, phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.

Trong lĩnh vực y tế, cần phát triển thị trường chăm sóc sức khỏe hiện đại, bao gồm cả tân dược và y học cổ truyền. Việc phụ thuộc vào thuốc nhập khẩu không chỉ làm tăng chi phí mà còn ảnh hưởng đến tính tự chủ của nền y tế.

Đồng thời, cần phục hồi và phát triển ngành y học cổ truyền, lĩnh vực có tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác tương xứng.

Về chính sách thu hút đầu tư, hiện vẫn còn nhiều vướng mắc. Các mô hình chăm sóc người cao tuổi chưa phát triển mạnh do thiếu cơ chế hỗ trợ về đất đai, thuế và thủ tục pháp lý. Chi phí đầu tư lớn nhưng ưu đãi chưa đủ hấp dẫn.

Ngoài ra, nguồn nhân lực cho kinh tế bạc cũng cần được quan tâm. Các ngành liên quan như chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, bất động sản dưỡng lão, tài chính, bảo hiểm, du lịch và công nghệ đều cần được đào tạo bài bản.

Để triển khai hiệu quả, cần chuyển từ thảo luận sang hành động cụ thể. Trong đó, Hội Người cao tuổi Việt Nam được xác định là chủ thể trung tâm, kết nối các bên liên quan.

Các trường đại học, bệnh viện, doanh nghiệp và tổ chức xã hội cần phối hợp xây dựng hệ sinh thái. Đồng thời, cần lựa chọn các mô hình thí điểm, có chỉ số đánh giá cụ thể để làm cơ sở nhân rộng.

Việc xây dựng các mô hình với KPI rõ ràng không chỉ giúp đánh giá hiệu quả kinh tế mà còn phản ánh hiệu quả xã hội, từ đó làm căn cứ hoàn thiện chính sách.

Trung tướng, GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện an ninh phi truyền thống cho rằng, nâng cao nhận thức thông qua truyền thông, trong đó Cổng Thông tin điện tử của Chính phủ là một trong những kênh hiệu quả.

Cần có cơ chế, chính sách riêng cho từng đối tượng, xây dựng các mô hình, phải phát triển các mô hình về an ninh kinh tế, an ninh sức khỏe, trong đó Nhà nước tham gia ở một mức độ và cần xã hội hóa. Đồng thời, cần đảm bảo an ninh xã hội, tạo ra cơ chế để người cao tuổi được tôn trọng và chăm sóc sức khỏe.

Anh Minh

Nguồn Chính Phủ : https://baochinhphu.vn/gia-hoa-dan-so-tu-thach-thuc-den-dong-luc-cua-kinh-te-bac-10226032619031576.htm