Gia tăng năng lực chống ngập, thích ứng với thời tiết cực đoan

2 giờ trướcBài gốc

Dự án chống úng ngập cục bộ góp phần nâng cao năng lực tiêu thoát nước khu vực nội đô Hà Nội. Ảnh: Lại Tấn

Từ 12 lệnh khẩn cấp chống ngập, các dự án nâng cấp hạ tầng thoát nước, xây dựng hồ điều hòa, bể chứa ngầm đến mô hình “thành phố bọt biển”, thành phố đang từng bước gia tăng khả năng chống chịu trước mưa bão, hướng tới xây dựng một đô thị an toàn, bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Khẩn trương gia tăng năng lực chống ngập

Những trận mưa lớn kéo dài trong các tháng 9 và 10-2025 đã cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống thoát nước đô thị của Hà Nội. Nhiều khu vực ghi nhận lượng mưa vượt xa năng lực thiết kế, gây úng ngập cục bộ, ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động giao thông đô thị.

Chia sẻ tại Chương trình “Hà Nội chuyển động” với chủ đề "Hà Nội chủ động chống ngập, thích ứng với mưa bão” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện trong tối 2-6, ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng Hà Nội nêu, hệ thống thoát nước khu vực nội đô Hà Nội đã được đầu tư đồng bộ qua hai giai đoạn cho khoảng 77km² với công suất thiết kế 310mm trong 2 ngày. Đây là hệ thống phát huy hiệu quả khá tốt trong khu vực trung tâm thành phố. Tuy nhiên, tại nhiều khu vực như Tả Nhuệ, Hữu Nhuệ hay Long Biên, hạ tầng thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ nên khả năng chống ngập còn hạn chế khi xuất hiện thời tiết cực đoan.

“Tình trạng úng ngập năm 2025 một phần xuất phát từ việc một số khu đô thị chưa hoàn thiện đồng bộ hạ tầng kết nối với hệ thống thoát nước của thành phố”, ông Nguyễn Đức Hưng nhận định. Theo ông, tại một số khu đô thị mới như Starlake, hệ thống tiêu thoát nước chưa hoàn thiện, trạm bơm dẫn nước ra sông Nhuệ chưa được đưa vào vận hành nên khi mưa lớn xảy ra, lượng nước dồn áp lực lên hệ thống chung của thành phố.

Từ thực tiễn đó, Hà Nội đã triển khai một loạt giải pháp mạnh mẽ. Ngay sau Đại hội Đảng bộ thành phố, Hà Nội đã phê duyệt 12 lệnh khẩn cấp chống ngập, trong đó có 10 dự án khẩn cấp và 2 dự án đào hồ theo hình thức PPP.

Hiện Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật đang triển khai 3 dự án với 4 hạng mục trọng điểm. Trong đó có 13 hố ga thu nước kết hợp với 4 trạm bơm nhằm tăng cường khả năng tiêu thoát nước khi mưa lớn xảy ra. Theo ông Nguyễn Đức Hưng, các công trình này sẽ góp phần đáng kể trong việc giảm ngập cho mùa mưa năm 2026.

Tại khu vực Đại lộ Thăng Long, thành phố đã đầu tư 4 trạm bơm cùng hệ thống rãnh thoát nước dọc tuyến. Các công trình hiện đã hoàn thành và sẵn sàng vận hành trong mùa mưa năm nay. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực ngập úng cho tuyến giao thông huyết mạch cùng các khu đô thị phía Tây.

Đối với khu vực Tây Nam Hà Nội - nơi tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh với hàng loạt khu đô thị như Ecohome, Starlake, Ngoại giao đoàn..., thành phố cũng đang tập trung xử lý các “điểm nghẽn” hạ tầng kết nối. Theo ông Nguyễn Đức Hưng, nhiều hệ thống giao thông, thoát nước trong các khu đô thị đã được đầu tư nhưng chưa phát huy hiệu quả do thiếu kết nối đồng bộ với hệ thống chung của thành phố.

“Với cách làm quyết liệt, mạnh dạn của thành phố, mục tiêu giảm ngập cho khu vực phía Tây và Tây Nam sẽ đạt được”, ông Nguyễn Đức Hưng khẳng định.

Không chỉ dừng lại ở các giải pháp cấp bách, Hà Nội cũng đang triển khai các dự án mang tính lâu dài nhằm tăng năng lực chống chịu cho hệ thống thoát nước đô thị. Thành phố đã phê duyệt một dự án đầu tư công chống úng ngập với nhiều tuyến cống mới có kích thước lớn hơn, thay thế hệ thống cũ nhằm tăng khả năng tiêu thoát nước và rút ngắn thời gian ngập sau mưa.

Đáng chú ý, lần đầu tiên Hà Nội áp dụng giải pháp xây dựng bể chứa ngầm và tăng năng lực hồ chứa trong chống ngập đô thị. Theo ông Nguyễn Đức Hưng, trong điều kiện quỹ đất hạn chế, việc mở rộng hồ điều hòa gần như không khả thi. Vì vậy, giải pháp được lựa chọn là chủ động hạ thấp mực nước tại các hồ trước khi mưa xảy ra để tăng dung tích chứa.

“Các trạm bơm sẽ vận hành sớm trước khi mưa đến. Sau trận mưa thứ nhất, nếu còn thời gian, hệ thống tiếp tục bơm hạ mực nước để sẵn sàng đón trận mưa tiếp theo”, ông Nguyễn Đức Hưng cho biết.

Theo tính toán thiết kế, giải pháp này có thể giúp tăng năng lực tiêu thoát nước của hệ thống thêm khoảng 10% so với hiện nay. Đây được xem là hướng đi mới trong điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan, lượng mưa vượt xa kịch bản thiết kế truyền thống.

Hướng tới đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu

Không chỉ giải quyết các điểm ngập trước mắt, Hà Nội đang dần chuyển sang tư duy chống ngập theo hướng thích ứng bền vững với biến đổi khí hậu. Theo GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường, sau những trận mưa lớn năm 2025, thành phố đã xác định rõ 6 nguyên nhân chính gây úng ngập đô thị, từ đó xây dựng kế hoạch triển khai đồng loạt các dự án chống ngập với tiến độ nhanh hơn trước đây.

“Điểm đáng ghi nhận là trong năm 2026, thành phố đã thể hiện quyết tâm cao và đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án, thay vì tình trạng chậm trễ kéo dài như trước”, GS.TS Trần Đức Hạ đánh giá.

Theo ông, nhiều công trình đang triển khai có ý nghĩa căn cơ đối với công tác chống ngập của Hà Nội. Trong đó, việc hoàn thiện tuyến mương La Khê và đầu tư các hồ điều hòa tại Yên Nghĩa được xem là giải pháp dài hạn cho khu vực phía Tây thành phố.

Đây là khu vực có tốc độ đô thị hóa rất nhanh, trong khi hạ tầng tiêu thoát nước còn thiếu đồng bộ. Vì vậy, việc kết hợp giữa hệ thống hồ điều hòa, trạm bơm và các tuyến tiêu thoát nước sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực cho lưu vực Tả Nhuệ.

Một số dự án kết hợp giữa hồ điều hòa Phú Đô và trạm bơm Đồng Bông đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong thời gian qua. Qua đợt mưa lớn ngày 28-5 vừa qua, nhiều khu vực phía Tây đã giảm đáng kể tình trạng ngập úng so với trước đây.

Bên cạnh các dự án hạ tầng lớn, Hà Nội cũng đang thử nghiệm nhiều giải pháp mới. Một trong số đó là mô hình hầm chứa nước mưa tại khu vực chợ Hàng Da. Theo GS.TS Trần Đức Hạ, đây là hướng đi cần tiếp tục theo dõi, đánh giá để từng bước nhân rộng trong tương lai.

Ông cho rằng, Hà Nội cần tiếp cận công tác chống ngập theo định hướng “thành phố bọt biển” - mô hình đô thị cho phép nước mưa được lưu giữ, thấm hút và điều tiết tự nhiên thay vì chỉ tập trung thoát nước thật nhanh như trước đây.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, lượng mưa có xu hướng cực đoan hơn, tư duy chống ngập cũng cần thay đổi. Không chỉ là xây thêm cống hay trạm bơm, đô thị tương lai phải có khả năng thích ứng linh hoạt với nước.

Thực tế cho thấy, nếu chỉ phụ thuộc vào hệ thống tiêu thoát truyền thống, nguy cơ quá tải sẽ ngày càng lớn khi tốc độ đô thị hóa tiếp tục gia tăng. Vì vậy, việc kết hợp đồng bộ giữa hạ tầng kỹ thuật, hồ điều hòa, không gian trữ nước, vật liệu thấm nước và các giải pháp công nghệ mới sẽ là hướng đi tất yếu.

Những chuyển động quyết liệt của Hà Nội thời gian qua cho thấy thành phố không còn lựa chọn cách ứng phó bị động sau mỗi trận mưa lớn. Từ các lệnh khẩn cấp, dự án đầu tư công đến những mô hình thử nghiệm mới, công tác chống ngập đang dần được tiếp cận theo hướng chủ động, linh hoạt và dài hạn hơn.

Trong hành trình xây dựng một đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu, chống ngập không chỉ là câu chuyện hạ tầng, mà còn là bài toán về tư duy phát triển đô thị bền vững. Và để Hà Nội thực sự an toàn trước những mùa mưa bão ngày càng cực đoan, điều quan trọng nhất vẫn là sự chủ động ngay từ hôm nay.

Bảo Hân

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/gia-tang-nang-luc-chong-ngap-thich-ung-voi-thoi-tiet-cuc-doan-1059757.html