Giá xăng dầu tăng 'phi mã', lợi nhuận nông dân ĐBSCL bị bào mòn

2 giờ trướcBài gốc

Chi phí sản xuất tăng nhanh theo giá nhiên liệu

Trong khoảng 15 ngày gần đây, giá xăng dầu trong nước tăng mạnh, bình quân khoảng 8.000-10.000 đồng mỗi lít. Mức tăng này tạo ra sức ép lớn đối với khu vực sản xuất nông nghiệp, đặc biệt tại ĐBSCL – nơi hoạt động canh tác lúa gạo đã được cơ giới hóa gần như toàn bộ.

Cơ giới hóa nông nghiệp tăng cao, xăng dầu tăng giá nông dân rất lo lắng - Ảnh: Lê Sơn

Trao đổi với chị Trương Thị Nga, nông dân canh tác 30ha ruộng ở xã Vọng Thê (tỉnh An Giang), chị Nga cho biết: “Hơn 10 ngày nay giá xăng dầu tăng ‘phi mã’ làm cho nông dân rất lo ngại. Từ khâu làm đất, bơm nước, phun thuốc, thu hoạch cho đến vận chuyển, hầu hết đều phụ thuộc vào máy móc chạy bằng xăng hoặc dầu. Máy cày, máy gặt đập liên hợp, máy bơm nước, ghe vận chuyển lúa, xe tải chở lúa… đều tiêu thụ lượng lớn nhiên liệu. Khi giá xăng dầu tăng đột biến, chi phí sản xuất lập tức đội lên, trong khi đó giá lúa không tăng mà còn giảm, điều đó rất đáng lo cho nông dân chúng tôi”.

Cũng theo chị Nga, phân bón, thuốc trừ sâu, công phun thuốc, nhân công đều tăng. Tất cả góp phần bào mòn lợi nhuận canh tác lúa của nông dân.

Theo tính toán của nhiều nông dân và hợp tác xã tại khu vực ĐBSCL, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 15–25% tổng chi phí sản xuất lúa. Nếu giá nhiên liệu tăng thêm 10.000 đồng/lít, chi phí cho mỗi ha lúa có thể tăng từ 500.000 đến hơn 1 triệu đồng, tùy mức độ cơ giới hóa và khoảng cách vận chuyển.

Trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật vẫn ở mức cao, chi phí nhiên liệu tăng thêm càng khiến gánh nặng sản xuất đè lên vai nông dân.

Xăng dầu hiện nay dao động ở mức cao - Ảnh: T.L

Lợi nhuận vốn mỏng càng bị thu hẹp

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, lợi nhuận từ trồng lúa của nông dân ĐBSCL không cao. Sau khi trừ chi phí giống, phân bón, thuốc, công lao động, thuê máy gặt và vận chuyển, lợi nhuận bình quân thường chỉ đạt khoảng 15–20% giá trị sản phẩm. Khi chi phí nhiên liệu tăng, phần lợi nhuận vốn đã mỏng này có nguy cơ bị “ăn mòn” đáng kể.

Chẳng hạn, với năng suất trung bình 6–7 tấn lúa/ha, nếu giá lúa khoảng 6.000–6.500 đồng/kg, doanh thu mỗi ha đạt khoảng 36–45 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí sản xuất khoảng 25–30 triệu đồng, nông dân chỉ còn lãi khoảng 7–10 triệu đồng/ha.

Tuy nhiên, khi giá xăng dầu tăng mạnh kéo theo chi phí vận hành máy móc và vận chuyển tăng thêm vài triệu đồng, lợi nhuận thực tế có thể giảm xuống chỉ còn 4–6 triệu đồng/ha, thậm chí thấp hơn nếu giá lúa không tăng tương ứng.

Theo chị Trương Thị Nga, giá lúa hiện nay trung bình 5.600–5.700 đồng/kg. “Vậy mới chết nông dân”, chị Nga nói.

Đáng lo ngại hơn, giá lúa thường không tăng nhanh theo chi phí đầu vào. Điều này khiến nông dân rơi vào tình trạng chi phí tăng trước, lợi nhuận giảm sau.

Thu hoạch, vận chuyển lúa đều sử dụng xăng dầu - Ảnh: Internet

Áp lực lan sang khâu vận chuyển và tiêu thụ

Ông Nguyễn Văn Đậm, giám đốc HTX Kế Thành, xã Kế Sách (TP. Cần Thơ) cho rằng: “Xăng dầu tăng giá phi mã khiến nông dân gặp nhiều khó khăn. Lợi nhuận của nông dân bị bào mòn. Giá lúa 5451hiện nay khoảng 5.700 đồng/kg. Với giá này, nếu thuê đất canh tác, tính theo 1.000 m² (1 công đất), người thuê đất có thể bị lỗ từ 3–5 triệu đồng”.

HTX Kế Thành có 520ha, phần lớn xã viên HTX canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp. HTX có 2 máy cày và 2 máy xới đất loại lớn. Vì vậy, khi xăng dầu tăng giá, giám đốc HTX như ông NguyễnVăn Đậm cũng rất lo âu: “Xăng trước đây 19.000 đồng/lít, dầu giá 18.000 đồng/lít. Vậy mà đầu tháng 3 có lúc xăng lên hơn 29.000 đồng/lít, dầu có lúc tăng lên hơn 30.000 đồng/lít. Nhiều nông dân rất lo về chi phí xăng, dầu cho sản xuất nông nghiệp”.

ĐBSCL là vùng sản xuất lúa gạo lớn nhất cả nước, mỗi năm cung cấp hàng chục triệu tấn lúa. Tuy nhiên, việc tiêu thụ phụ thuộc rất nhiều vào hệ thống vận chuyển bằng đường thủy và đường bộ.

Khi giá dầu tăng, chi phí vận chuyển lúa từ ruộng về nhà máy xay xát hoặc cảng xuất khẩu cũng tăng theo. Chủ ghe, chủ xe tải thường phải điều chỉnh giá cước để bù đắp chi phí nhiên liệu.

Hệ quả là chi phí logistics trong chuỗi lúa gạo tăng lên, và phần lớn áp lực cuối cùng vẫn quay trở lại người nông dân – đối tượng yếu nhất trong chuỗi giá trị.

Nếu tình trạng giá nhiên liệu biến động kéo dài, nhiều hộ nông dân nhỏ lẻ có thể phải cắt giảm đầu tư hoặc giảm diện tích sản xuất, ảnh hưởng đến nguồn cung lúa gạo trong dài hạn.

Ông Nguyễn Văn Mẫn, chủ cơ sở của hệ thống 5 cây xăng Petro An Giang, chủ yếu ở địa bàn xã Vọng Thê, Thoại Sơn, Óc Eo, cho biết:

“Giá xăng dầu tăng khiến nhiều người gặp khó khăn, trong đó có nông dân, tuy nhiên, đây là tình hình chung của thế giới và của đất nước. Vì vậy, Nhà nước cần có giải pháp đồng bộ như: giảm thuế, phí môi trường; thuế kinh doanh xăng dầu và tìm nguồn cung xăng dầu với mức giá phù hợp... Chỉ khi Nhà nước có các giải pháp triển khai đồng bộ, người dân chủ động giảm chi phí sản xuất thì nông dân mới có thể giảm được áp lực từ giá xăng dầu.”

Hạn mặn, bơm nước tất cả phải cần đến xăng dầu - Ảnh: T.L

Giải pháp nào để giảm rủi ro cho nông dân?

Trước những biến động mạnh của giá nhiên liệu, các chuyên gia cho rằng cần có những giải pháp đồng bộ nhằm giảm rủi ro cho nông dân và ổn định sản xuất nông nghiệp tại ĐBSCL.

Thứ nhất, tăng cường liên kết sản xuất theo chuỗi. Khi tham gia hợp tác xã hoặc liên kết với doanh nghiệp, nông dân có thể chia sẻ chi phí máy móc, vận chuyển và mua vật tư với giá tốt hơn. Điều này giúp giảm tác động của việc tăng giá nhiên liệu.

Thứ hai, tối ưu hóa cơ giới hóa và logistics. Việc sử dụng máy móc hiệu quả hơn, tổ chức thu hoạch và vận chuyển theo lịch tập trung sẽ giúp tiết kiệm nhiên liệu. Nhiều hợp tác xã đã áp dụng mô hình điều phối máy gặt và ghe lúa theo vùng, giảm đáng kể chi phí vận hành.

Thứ ba, phát triển các mô hình sản xuất tiết kiệm chi phí. Các mô hình canh tác như “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, hoặc sản xuất lúa chất lượng cao theo hướng giảm giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật… không chỉ bảo vệ môi trường mà còn giúp giảm tổng chi phí sản xuất.

Thứ tư, nghiên cứu chính sách hỗ trợ nhiên liệu cho nông nghiệp. Trong bối cảnh nông nghiệp đóng vai trò quan trọng đối với anninh lương thực và xuất khẩu, việc xem xét các cơ chế hỗ trợ hoặc ổn định chi phí nhiên liệu cho sản xuất nông nghiệp có thể giúp giảm áp lực cho nông dân.

Ông Cao Đức Phát, Chuyên viên cao cấp Viện nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), cho rằng: ĐBSCL đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ sang sản xuất lúa chất lượng cao và nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, những cú sốc về chi phí đầu vào như giá xăng dầu tăng đột biến có thể làm chậm lại quá trình này nếu không có giải pháp kịp thời.

Trong chuỗi giá trị lúa gạo, nông dân vẫn là mắt xích chịu rủi rolớn nhất. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế ổn định chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả cơ giới hóa và tăng cường liên kết thị trường sẽ là những “lá chắn” cần thiết để bảo vệ lợi nhuận cho người trồng lúa trước những biến động khó lường của thị trường nhiên liệu trong nước và thế giới.

Văn Kim Khanh

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/gia-xang-dau-tang-phi-ma-loi-nhuan-nong-dan-dbscl-bi-bao-mon-248592.html