Giải bản tàu cá: Gỡ 'điểm nghẽn' IUU, tái thiết nghề biển - Kỳ 1: 'Ma trận' tàu không đủ điều kiện hoạt động

2 giờ trướcBài gốc

Tuy nhiên, phía sau chủ trương lớn này là hàng loạt khó khăn về hồ sơ pháp lý, xử lý tàu sau giải bản, nguy cơ trục lợi chính sách cũng như bài toán ổn định sinh kế cho hàng nghìn ngư dân sau khi rời biển.

Việc tỉnh triển khai chính sách hỗ trợ giải bản tàu cá được xem là bước đi quyết liệt nhằm làm sạch dữ liệu quản lý nghề cá, giảm áp lực khai thác ven bờ. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế đang nảy sinh hàng loạt khó khăn...

Lo ngại nhất nhóm tàu “3 không”

Sau khi HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND ngày 9-12-2025 về chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản đối với tàu cá không còn nhu cầu hoạt động hoặc không đủ điều kiện khai thác thủy sản, các địa phương ven biển đã đồng loạt triển khai đợt tổng rà soát quy mô lớn.

Qua kiểm kê, lượng tàu cá không đủ điều kiện hoạt động dần hiện rõ, trong đó đáng chú ý là nhóm tàu cá "3 không" (không đăng ký, không đăng kiểm và không có giấy phép khai thác).

Theo Chi cục Thủy sản, toàn tỉnh hiện có hơn 100 tàu cá không còn đủ điều kiện hoạt động nhưng chưa đăng ký giải bản. Tính đến ngày 5-5-2026, ngành chức năng ghi nhận 181 tàu thuộc diện này, song mới chỉ có 62 chủ tàu đăng ký giải bản.

Đáng chú ý, nhiều địa phương trước đây báo cáo đã cơ bản xử lý dứt điểm tàu “3 không”, nhưng khi có chính sách hỗ trợ giải bản lại phát sinh thêm hàng loạt trường hợp mới.

Xã Tuy Phước hiện có 202 trường hợp xin giải bản, trong đó tới 168 tàu chưa có giấy chứng nhận đăng ký tàu cá. Tại xã Đề Gi, địa phương cũng phát sinh thêm 18 tàu trước đây không kê khai nhưng nay xuất hiện trong diện đề nghị hỗ trợ.

Theo ông Nguyễn Hữu Nghĩa - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, tỉnh không áp dụng chính sách giải bản đối với tàu cá phát sinh sau ngày 31-12-2024 để tránh tình trạng phát sinh mua, đóng mới tàu cá để trục lợi chính sách.

“Trước đây, khi tỉnh vận động ngư dân đăng ký tàu cá thì nhiều người không kê khai. Bây giờ nghe có chính sách hỗ trợ giải bản lại đưa tàu đến đăng ký giải bản. Nếu địa phương không rà soát kỹ lưỡng, rất dễ xảy ra tình trạng trục lợi chính sách” - ông Nghĩa lưu ý.

Bên cạnh đó, không ít tàu đã cầm cố, sang nhượng qua nhiều đời chủ nhưng chưa hoàn tất thủ tục sang tên, khiến hồ sơ pháp lý trở nên rối rắm. Một số tàu đang bị kê biên tài sản hoặc thay đổi công suất máy nhưng giấy tờ chưa được cập nhật đầy đủ, gây khó khăn cho quá trình xác minh, thẩm định.

Ngoài ra, trên thực tế còn có một số nhóm tàu khác muốn được giải bản. Trong đó có số tàu bị hư hỏng nặng do cơn bão số 13 năm ngoái gây ra, khiến tàu không còn khả năng sửa chữa để tiếp tục hoạt động. Riêng ở khu vực Đề Gi, khi bão đổ bộ, đã có 13 tàu bị sóng đánh dạt lên bờ, nhiều chiếc chìm hoặc hư hỏng hoàn toàn.

Với nhiều ngư dân, con tàu từng là kế sinh nhai giờ chỉ còn là “đống sắt nằm bờ”, trong khi nợ nần vẫn chồng chất. Mong muốn lớn nhất lúc này là sớm hoàn tất thủ tục giải bản để có một khoản hỗ trợ chuyển đổi sinh kế.

Chiếc tàu dài hơn 17,6 m của ông Nguyễn Văn Tý (SN 1974, ở xã Đề Gi) là một ví dụ. Sau khi tàu bị chìm, ông phải bỏ ra hơn 240 triệu đồng trục vớt và sửa chữa nhưng vẫn không thể tiếp tục ra khơi.

“Giờ sửa tiếp thì tốn cả tỷ đồng, còn đi biển cũng không hiệu quả nên tôi chỉ mong được hỗ trợ giải bản để chuyển nghề” - ông Tý chia sẻ.

Vợ chồng ông Nguyễn Văn Tý (xã Đề Gi) xót xa nhìn chiếc tàu cá là phương tiện mưu sinh chính của gia đình bị hư hỏng nặng sau cơn bão số 13. Ảnh: N.T

Ngoài ra, còn có nhóm tàu neo đậu ngoài tỉnh nhiều năm nhưng không còn đủ điều kiện kỹ thuật để đưa về địa phương làm thủ tục. Các tàu này chủ yếu nằm tại TP. Hồ Chí Minh, Lâm Đồng, Đắk Lắk và một số cảng phía Nam. Do giấy phép, đăng kiểm đã hết hạn nên chủ tàu không thể đưa tàu trở về, còn thuê kéo thì chi phí rất lớn, ngoài khả năng của chủ tàu.

Ông Nguyễn Nhung (thôn Đức Phổ 2, xã Đề Gi) cho biết: “Tàu của tôi nằm ở Vũng Tàu, muốn kéo về để giải bản phải tốn khoảng 20 triệu đồng. Nếu tỉnh thành lập tổ công tác vào tận nơi thẩm định rồi xử lý luôn thì bà con đỡ tốn kém nhiều lắm”.

Từ thực tế này, nhiều địa phương kiến nghị tỉnh cho phép thành lập các tổ công tác liên ngành đến trực tiếp nơi tàu neo đậu để kiểm tra, xác minh, tránh phát sinh thêm chi phí cho ngư dân.

Khó khăn về cơ chế, nguy cơ trục lợi chính sách

Mặc dù tỉnh đã bố trí kinh phí lớn (hơn 212 tỷ đồng) để thực hiện chính sách giải bản tàu cá từ gần 2 tháng trước, nhưng tiến độ triển khai vẫn rất chậm. Theo thống kê, đến ngày 5-5, mới chỉ có phường Hoài Nhơn Đông hoàn thành giải ngân cho 12 tàu.

Tại cuộc họp với các sở, ngành và địa phương hồi đầu tháng 5 về việc thực hiện Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND và Nghị quyết số 28/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh quy định các chính sách hỗ trợ liên quan đến tàu cá, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Dương Mah Tiệp cho rằng kết quả này còn rất thấp so với yêu cầu đặt ra.

“Nhiều địa phương chưa xây dựng kế hoạch cụ thể, chưa xác định lộ trình giải bản từng tháng, từng quý…” - ông Tiệp băn khoăn.

Khó khăn lớn nhất hiện nay theo đa số địa phương là hồ sơ pháp lý của tàu cá. Ông Nguyễn Thành Danh - Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông - cho biết, nhiều tàu mua bán qua nhiều đời chủ nhưng chưa sang tên; nhiều trường hợp không xác định được năm đóng tàu, nguồn gốc hoặc tình trạng pháp lý. Một số tàu đã hết hạn đăng kiểm, giấy phép từ nhiều năm trước nên việc xác minh rất mất thời gian.

Ngoài ra, công tác thẩm định thực tế cũng gặp nhiều trở ngại do số lượng tàu lớn, phân tán ở nhiều nơi. Đặc biệt, các tàu neo đậu ngoài tỉnh khiến địa phương lúng túng trong việc kiểm tra và xử lý.

Các tàu cá neo đậu ngoài tỉnh nhiều năm qua cũng mong muốn được tạo điều kiện thuận lợi để giải bản. Ảnh: N.T

Một vấn đề nổi cộm khác cũng đang khiến các địa phương lúng túng là xử lý tài sản sau giải bản, vì hiện chưa có hướng dẫn thống nhất.

Theo tính toán của nhiều địa phương, chi phí kéo tàu và tháo dỡ hầu hết đều lớn hơn giá trị thu hồi từ phế liệu.

Ông Nguyễn Văn Hiệp - Chủ tịch UBND phường Hoài Nhơn Đông, cho biết: “12 tàu đã giải bản hiện vẫn neo ở cảng cá Tam Quan, về lâu dài phải nộp phí sử dụng mặt nước tại cảng. Trong khi đó, nhiều cơ sở tháo dỡ báo giá khoảng 7 triệu đồng/chiếc nhưng đặt điều kiện được lấy toàn bộ lượng gỗ ván của tàu khi giải bản”.

Theo Sở Tài chính, đây là loại tài sản chưa có tiền lệ xử lý nên rất khó áp dụng các quy định hiện hành. Bà Đặng Thu Hương - Phó Giám đốc Sở Tài chính - cho rằng, nếu xác định là tài sản công thì phải xử lý theo quy trình tài sản công; còn nếu không phải tài sản công thì địa phương phải tự xây dựng phương án phù hợp.

Không chỉ khó khăn về cơ chế, nguy cơ trục lợi chính sách cũng khiến công tác giải bản trở nên phức tạp hơn. Ông Nguyễn Hữu Nghĩa - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản - cho biết, qua thực tế kiểm tra, thẩm định thời gian qua, có trường hợp tàu đã mục nát từ trước bão số 13, chỉ còn vài mảng gỗ hoặc không còn máy móc nhưng vẫn đăng ký xin giải bản.

Như trong chuyến kiểm tra thực tế ở xã Đề Gi tháng trước, đoàn kiểm tra phát hiện phía sau nhà hộ dân, trong bụi rậm có chiếc tàu mục nát nhưng chủ tàu vẫn làm hồ sơ xin giải bản.

UBND tỉnh yêu cầu các địa phương phải siết chặt công tác kiểm tra, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng lợi dụng chính sách. “Những trường hợp tàu bị thiên tai hư hỏng thật sự thì xem xét hỗ trợ. Nhưng nếu có dấu hiệu trục lợi thì kiên quyết không chấp nhận” - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Dương Mah Tiệp yêu cầu.

NGỌC TÚ

Nguồn Gia Lai : https://baogialai.com.vn/giai-ban-tau-ca-go-diem-nghen-iuu-tai-thiet-nghe-bien-ky-1-ma-tran-tau-khong-du-dieu-kien-hoat-dong-post588083.html