Hành trình của Avatar: Fire and Ash sau hơn một tháng công chiếu đã có dấu hiệu chững lại ở phòng vé. Dù khó đạt mục tiêu 2 tỷ USD, phần thứ 3 trong loạt phim khoa học viễn tưởng của James Cameron vẫn xứng đáng được coi là sự kiện điện ảnh hoành tráng những ngày cuối năm 2025, làm rạp chiếu thế giới dậy sóng trong những bàn luận của khán giả toàn cầu.
Ngoài những những thước phim hoàn mỹ đến mức khiến người ta như lạc khỏi thực tại, nội dung Fire and Ash cũng đánh dấu đỉnh điểm của cuộc xung đột giữa đội quân "Người Trời" và dân bản địa Na’vi trên hành tinh Pandora, mà đại diện là gia đình Jake Sully.
Khoảnh khắc Jake một lần nữa cưỡi trên lưng "thần điểu" Turuk, sinh vật bay khổng lồ hung dữ nhất bầu trời Pandora, để thống nhất các bộ tộc và chuẩn bị cho cuộc phản công lớn nhất lịch sử khiến người hâm mộ loạt phim nổi da gà.
Song, đây cũng là lúc lỗ hổng lớn nhất vũ trụ Avatar xuất hiện.
Vì sao Jake từ bỏ danh hiệu Toruk Makto?
Khoảnh khắc Jake trở lại với vai trò Toruk Makto (người cưỡi Turuk), những khán giả tinh ý hẳn không khỏi thắc mắc lý do anh từng từ bỏ quyền năng vỹ đại này trong phần tiền truyện The Way of Water.
Nhắc lại về Toruk Makto, đây là danh xưng cho một người Na'vi có thể thuần phục và cưỡi một con Leonopteryx (tiếng bản địa là Toruk). Trong lịch sử Pandora, ngoại trừ Jake Sully, chỉ có năm Toruk Makto từng xuất hiện, và tất cả đều được nhắc tới với một niềm kính trọng, tôn vinh đặc biệt.
Người Na'vi tin rằng vào thời điểm đen tối nhất, khi bộ tộc đứng trước những thử thách và vận hạn khắc nghiệt, sẽ có một chiến binh vĩ đại xuất hiện, chủ động tìm đến Toruk và tạo lập mối liên kết với sinh vật này.
Vì lẽ đó, Toruk Makto được xem như một sức mạnh tối thượng, có khả năng thống nhất các bộ tộc, hóa giải mâu thuẫn, đánh bại những mối đe dọa và mang lại thời kỳ hòa bình cho dân bản địa. Theo truyền thuyết Na'vi, chỉ những cá nhân sở hữu "tâm hồn thuần khiết" mới có thể trở thành Toruk Makto.
Jake Sully là Toruk Makto thứ 6 từng xuất hiện trong lịch sử. Anh từng bị coi là kẻ phản bội, bị Neytiri và dân Omatikaya ruồng bỏ trước khi trở lại trên lưng Toruk, thống nhất các bộ tộc Na'vi để chống lại RDA và dẫn dắt họ giành chiến thắng trong trận đại chiến Ayram Alusìng.
Toruk (Leonopteryx) là một trong những sinh vật ấn tượng nhất Pandora.
Mười sáu năm sau, trong Fire and Ash, Jake một lần nữa trở thành Toruk Makto nhằm bảo vệ loài Tulkun trước cuộc tổng truy quét của RDA. Mối liên kết giữa Jake và Toruk thậm chí sâu sắc đến mức, sinh vật khổng lồ này cho phép tái lập kết nối tâm linh mà không hề chống cự khi anh tiến lại gần.
Cũng theo lời Jake, khi cưỡi con thú khổng lồ đó, anh "sẽ trở thành con thú, và càng nhiều máu đổ, nó càng mạnh". Trong khi Lo'ak cho rằng Toruk yêu Jake, vì nó biết rằng cả hai trở nên vỹ đại hơn khi ở bên nhau.
Thế nhưng, một biểu tượng bất diệt như vậy, vì một lý do nào đó, lại hoàn toàn vắng bóng trong The Way of Water. Đây là mạch truyện bị bỏ ngỏ mà nhiều khán giả có lẽ chưa từng nghĩ đến, nhất là khi gia đình Jake rời bỏ quê hương của tộc Omatikaya, cùng vợ con lánh nạn tại nơi sinh sống của thủy tộc Metkayina.
Một số ý kiến lập luận rằng Metkayina ở quá xa so với Omatikaya, và đó là lý do khiến việc triệu hồi Toruk trong trận chiến ở The Way of Water trở nên bất khả thi. Song tới Fire and Ash, việc Jake hiệu triệu Toruk đã bẻ gãy suy nghĩ này, vô hình trung tạo nên một lỗ hổng lớn trong mạch truyện khiến người xem tranh cãi.
Tương tự, suy đoán cho rằng Jake không tái hợp Toruk ở phần phim thứ hai vì e sợ bản thân sẽ trở nên "khát máu" khi cưỡi con thú quyền năng thoáng nghe có vẻ hợp lý. Tuy nhiên, việc anh cuối cùng vẫn quyết định đi tìm Toruk để giải cứu dân tộc mình một lần nữa cũng đập vỡ lập luận đó.
Việc đưa vào phim liên kết tình cảm giữa Jake và Toruk là một nước cờ táo bạo, song mặt khác càng làm cho lỗ hổng cốt truyện lớn hơn, lý do vắng mặt của Toruk suốt khoảng thời gian dài theo đó cũng trở nên mơ hồ. Khó thể nói Jake sợ bị "hắc hóa", vì vốn dĩ nhân vật được khắc họa là biểu tượng anh hùng, không phải một kẻ cuồng quyền lực mà để lòng tham ấy khiến bản thân tha hóa.
Lời giải thích duy nhất có thể tạm chấp nhận là để giành được niềm tin của dân Omatikaya và giành chiến thắng trong cuộc chiến với RDA ở phần đầu tiên, Jake buộc phải gắn kết với Toruk, nhằm đạt được sức mạnh tối đa. Sau đó anh rời bỏ thần thú vì lo sợ những tổn thất mà cả hai có thể gây ra, như lời sấm truyền "khi cả hai cùng bay, sẽ có máu đổ".
Hình ảnh Toruk Makto mang tính biểu tượng.
Cho đến khi Jake quyết định trở lại làm Toruk Makto một lần nữa vì đó là con đường duy nhất, mà anh tin là có thể giúp sinh linh Pandora sống sót trước cuộc thảm sát không khoan nhượng của Người Trời.
Lời giải đáp thực sự
Khép lại những tranh cãi, lỗ hổng này cuối cùng cũng được vá lại nhờ Avatar: The Gap Year - Tipping Point, loạt truyện tranh tiết lộ những sự kiện diễn ra trong khoảng thời gian "nhảy cóc" ở đầu The Way of Water. Câu chuyện của bộ ba tác giả Ethan Sacks, Salvatore Porcaro và Michael Atiyeh dẫn dắt độc giả qua những giai đoạn đầu của cuộc xung đột khi RDA quay trở lại Pandora, 15 năm sau phần phim đầu tiên.
Khi RDA trở lại Pandora với lực lượng hùng hậu gấp bội, việc người Na'vi bị sát hại trong cuộc chạm trán với con người chỉ còn là vấn đề thời gian. Khi ấy, Jake phải đối diện với áp lực khủng khiếp từ chính dân bản địa - những người mong chờ anh sớm tái hợp với Toruk, cứu họ khỏi móng vuốt của những "Người Trời".
"Neytiri sẽ không nói ra. Nhưng tôi biết vợ tôi đang nghĩ gì, tất cả bọn họ đang nghĩ gì, hy vọng điều gì. Họ đang chờ đợi sự trở lại của Toruk Makto - chiến binh mà tôi buộc phải trở thành để thống nhất các bộ tộc trong trận chiến ở Dãy Hallelujah. Nhưng tôi sẽ không bao giờ cưỡi Toruk nữa. Bởi vì đã có quá nhiều chiến binh Na'vi trẻ tuổi đi theo tôi vào trận chiến ngày hôm đó, tin vào những khúc tráng ca. Họ hy sinh vì đặt niềm tin vào một huyền thoại. Tôi không thể gánh trên vai sức nặng đó thêm một lần nữa. Phải có một con đường khác", Jake trải lòng.
Điều này lý giải vì sao trong The Way of Water, Jake dồn toàn bộ thời gian và tâm sức vào việc huấn luyện, tổ chức và triển khai chiến lược cho các chiến binh Na'vi nhằm tránh đối đầu trực diện với quân đội RDA. Bởi khi lựa chọn cưỡi trên lưng thần thú của bầu trời, Jake trở thành biểu tượng của niềm tin và kéo theo hàng nghìn người sẵn sàng cùng anh đổ máu trong trận tử chiến.
Lời sấm truyền "khi Toruk bay, sẽ có máu đổ" không chỉ nhắc về máu kẻ thù, mà còn là của những người Na'vi sẵn sàng bỏ mạng vì tin vào biểu tượng Toruk Makto.
Jake tái hợp Toruk trong trận chiến phần 3.
Trở lại với Fire and Ash, khi Jake buộc phải chấp nhận rằng cuộc chiến này không còn lối thoát, và máu đổ là điều khó tránh, anh mới lên đường tìm lại Toruk. Thước phim này mang sức nặng ý nghĩa hơn hẳn, khi Toruk không những chỉ là biểu tượng của niềm tin và tiếng nói phản kháng của Na’vi, mà còn là lựa chọn khó khăn mà Jake phải chấp nhận đánh đổi để bảo vệ người thân cùng hành tinh Pandora.
Với lời giải thích này, niềm tin của Jake rằng "phải có một con đường khác" được lồng ghép tinh tế vào cao trào cảm xúc của Fire and Ash. Khi mẫu trưởng Tulkun bày tỏ phản đối bạo lực, họ thực chất đang phản chiếu chính nỗi do dự và lo lắng mà Jake từng mang theo suốt nhiều năm.
Nhưng đó lại là lúc Jake buộc phải thừa nhận rằng đây không còn cuộc xung đột có thể né tránh, mà là cuộc chiến một mất một còn - nơi ý nghĩa thật sự của việc anh trở thành Toruk Makto được bộc lộ trọn vẹn.
Tống Khang