Giải ngân đầu tư công cao nhưng vẫn lãng phí, chậm trễ

5 giờ trướcBài gốc

Tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội ngày 9.4.2026, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn Hà Nội) - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội - đã thẳng thắn chỉ ra những mâu thuẫn tồn tại giữa báo cáo lý thuyết và thực tiễn triển khai vấn đề giải ngân đầu tư công.

Ông đề nghị Chính phủ lý giải vì sao con số giải ngân đạt mức kỷ lục nhưng tình trạng lãng phí và chậm trễ tại các dự án cụ thể vẫn diễn ra nhức nhối.

Nghịch lý trong giải ngân đầu tư công và hiệu quả thực tế

Báo cáo kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 ghi nhận tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt tới 96,7% kế hoạch. Đây là một con số rất cao, cho thấy nỗ lực lớn trong việc đưa nguồn vốn vào nền kinh tế.

Tuy nhiên, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đặt câu hỏi về chất lượng thực chất của các dự án này. Ông lo ngại về tình trạng giải ngân nhanh nhưng chất lượng thi công kém, gây lãng phí nguồn lực trong dài hạn.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu. Ảnh: Quang Khánh (quochoi.vn)

Dẫn chứng từ báo cáo, đại biểu chỉ ra sự đối lập giữa thành tích vĩ mô và sai phạm tại các dự án cụ thể.

Trong năm 2025, cơ quan chức năng đã kiến nghị xử lý hình sự tại 03 dự án trọng điểm. Ngành công an cũng khởi tố mới 22 vụ án liên quan đến lãng phí trong đầu tư xây dựng. Điển hình nhất là sai phạm tại dự án Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 và Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2. Chỉ trong 36 ngày thanh tra, số tiền lãng phí phát hiện đã lên tới 1.200 tỉ đồng.

Việc tháo gỡ khó khăn cho 5.203 dự án tồn đọng là một kết quả tích cực của Chính phủ. Tuy nhiên, nếu không có cơ chế giám sát hậu kiểm chặt chẽ, các dự án này vẫn khó phát huy hiệu quả kinh tế thực chất.

Đại biểu đề nghị Chính phủ bổ sung phụ lục danh sách các bộ, ngành, địa phương chậm trễ trong việc sắp xếp tài sản công dôi dư. Điều này giúp tăng tính minh bạch và làm rõ trách nhiệm của từng đơn vị trong việc quản lý tài sản quốc gia.

Chậm trễ cơ cấu doanh nghiệp nhà nước và lãng phí thời gian

Một vấn đề cốt lõi khác được đại biểu nhấn mạnh là sự chậm trễ trong việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Dù Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước đã được ban hành, tiến độ thoái vốn vẫn giậm chân tại chỗ. Hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp này chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ, gây lãng phí vô hình rất lớn.

Đại biểu đề xuất cần có chế tài mạnh mẽ, gắn trực tiếp chỉ tiêu cổ phần hóa với trách nhiệm chính trị của người đứng đầu.

Đặc biệt, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cảnh báo về loại lãng phí nguy hiểm nhất là lãng phí thời gian. Tình trạng cán bộ đùn đẩy, né tránh trách nhiệm vẫn chưa được khắc phục triệt để trong bộ máy hành chính.

Sự đình trệ trong giải quyết công việc khiến các cơ hội phát triển kinh tế bị bỏ lỡ. Dù đã tiết kiệm được 11,5 nghìn tỷ đồng nhờ tinh gọn bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, nhưng hiệu quả thực sự phải đo bằng sự quyết liệt trong hành động.

Kỷ cương công vụ chưa nghiêm dẫn đến việc xử lý cá nhân để xảy ra lãng phí chưa đủ sức răn đe. Các vi phạm ngày càng tinh vi nhưng chế tài hiện hành vẫn còn những khoảng trống pháp lý.

Nhiều cơ quan vẫn chưa thực hiện nghiêm việc sắp xếp nhà đất dôi dư sau khi sáp nhập các đơn vị hành chính. Tình trạng này kéo dài gây lãng phí nguồn lực đất đai và làm giảm niềm tin của cử tri vào công tác quản lý tài sản công.

Giải pháp đột phá về kỷ cương tài chính năm 2026

Để tạo chuyển biến thực chất, đại biểu kiến nghị cần sớm luật hóa hành vi "né tránh trách nhiệm". Đây phải được xem là một hành vi gây lãng phí để làm căn cứ truy cứu trách nhiệm cá nhân. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và dữ liệu lớn là giải pháp cần thiết để kiểm soát chặt chẽ khâu đấu thầu. Điều này giúp hạn chế tối đa các kẽ hở dẫn đến thất thoát ngân sách trong đầu tư xây dựng cơ bản.

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01.7.2026. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành "công cụ sắc bén" để xử lý các hành vi lãng phí nguồn lực nhà nước. Chính phủ cần sớm hoàn thành các nghị định hướng dẫn để luật đi vào đời sống ngay trong năm tới. Việc cá nhân hóa trách nhiệm người đứng đầu là yếu tố then chốt để đảm bảo kỷ cương công vụ được thực thi nghiêm minh.

Chỉ khi quản lý chặt chẽ chất lượng công trình, nguồn vốn đầu tư công mới thực sự mang lại giá trị. Cần xóa bỏ tư duy chạy theo tỷ lệ giải ngân mà quên đi hiệu quả sử dụng vốn cuối cùng. Việc minh bạch thông tin và tăng cường giám sát của nhân dân sẽ giúp giảm thiểu thất thoát tại các dự án.

Mục tiêu tối thượng là biến mỗi đồng vốn ngân sách thành những công trình chất lượng, phục vụ hiệu quả cho sự phát triển của đất nước.

Nam Phong

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/giai-ngan-dau-tu-cong-cao-nhung-van-lang-phi-cham-tre-250039.html